Zondag 14/08/2022

Gewapende islam is een magneet

Strijders van Islamitische Staat (IS) paraderen door de straten van Raqqa, Syrië. 'De beweging stelt de islam in zijn meest simplistische vorm voor.' Beeld Reuters
Strijders van Islamitische Staat (IS) paraderen door de straten van Raqqa, Syrië. 'De beweging stelt de islam in zijn meest simplistische vorm voor.'Beeld Reuters

Extremistische islamstrijders: zowel in het Midden-Oosten als in Afrika krijgen ze met hun wrede veroveringstochten steeds meer landen in hun greep. Hun succes is geen toeval. 'Het jihadisme heeft een enorme mobiliserende kracht.'

Koen Vidal

In Irak, Syrië, Somalië, Mali, Nigeria en Libië voeren strijders onder vlag van de islam oorlogen waarbij grote delen van een land bezet worden. Hoewel al deze vechtmachines moeilijk met elkaar vergeleken kunnen worden, hebben ze wel een heel belangrijke overeenkomst: hun ultieme doel is een kalifaat te stichten. Ze gebruiken de islam daarbij als een krachtig mobilisatie-instrument.

Gewapende moslimgroeperingen trekken meer en meer jongeren aan. Sadistisch geweld schrikt hen niet af. 'Hun ideologie rechtvaardigt alles.' Volgens een van de grootste IS-goeroes is de sharia op weg naar het westen

Sami Zemni (UGent), directeur van de onderzoeksgroep Menarg (Middle East and North Africa Research Group): "Bewegingen als IS in Irak maken gebruik van een groter ideologisch verhaal om de kaart van het Midden-Oosten met geweld te hertekenen en een nieuwe staat te stichten. In de jaren zestig en zeventig was het Arabische nationalisme de bindende kracht om tegen het neokoloniale Westen te strijden.

"Maar die meer seculiere, progressieve stromingen hebben in meerdere Arabische landen uiteindelijk geleid tot corrupte dictaturen. De mensen keerden zich af van die regimes en zochten houvast bij de enige ideologie die nog overbleef: de islam. Bewegingen als IS en het Nigeriaanse Boko Haram misbruiken die trend om met barbaars geweld macht te verwerven. Ze stellen de zaken voor alsof het Westen een oorlog tegen de islam heeft ingezet en slagen er met hun extremistische interpretatie van de islam in om duizenden strijders te rekruteren. De islam wordt misbruikt op een manier die 99 procent van de moslims tegen de borst stuit."

Geschiedenis maken
Volgens Ivan Briscoe, onderzoeker bij het Nederlandse Clingendael-instituut, zijn de radicaal-islamitische legers zo succesvol omdat ze hun jonge strijders het gevoel geven dat ze deel uitmaken van de geschiedenis. "Als je die jihadisten via de sociale media en hun geschriften volgt, dan valt op dat ze erg overtuigd zijn van het ideologische verhaal dat hen is voorgeschoteld. Ze willen meebouwen aan een kalifaat waar een strikte interpretatie van de islam allesbepalend is.

"Ze hebben het opwindende gevoel dat ze mee geschiedenis aan het maken zijn. Als je vervolgens naar het profiel en de achtergrond van die strijders kijkt, dan zie je dat het om zeer verschillende mensen gaat die vaak heel impulsief de beslissing hebben genomen om tot een strijdersgroepering toe te treden. Maar een gemeenschappelijk element is wel dat ze geloven dat de radicale islam hun levensproblemen kan oplossen", stelt Briscoe.

"Ze zien het als een soort wondermiddel om hun frustrerende leven zinvol te maken. De leiders van die radicale strijdersbewegingen spelen hier handig op in. IS-leider Al-Baghdadi zorgt ervoor dat de islam in zijn meest eenvoudige, simplistische en pure versie wordt voorgesteld. Hij doet gefrustreerde jongeren in Afrika, het Midden-Oosten en het Westen geloven dat ze met die ideologie op een snelle en eenvoudige manier de originele waarden van de islam kunnen bereiken."

Ook Rik Coolsaet (UGent), expert internationale relaties, stelt vast dat het jihadisme een grote mobiliserende kracht heeft. "Of je nu naar Mali, Somalië, Irak of Libië kijkt: jihadisme is het gedachtegoed waarmee je kwade en gefrustreerde jongeren zover krijgt om voor een hoger doel te gaan vechten. Je kunt dit perfect vergelijken met vrijwilligers van de Spaanse Burgeroorlog of de extreem linkse terreurgroepen van de jaren zeventig.

"Ongeacht het tijdperk heb je jongeren die geen perspectieven hebben, kwaad zijn en iets willen doen. Ze gebruiken een hogere ideologie om te rechtvaardigen dat ze brutaliteiten begaan. Waar je vroeger het marxisme had, heb je nu het jihadisme als het dominante mobiliserende gedachtegoed. De leiders van al die radicaal-islamitische legers zijn zich daar heel goed van bewust: iemand als Al-Baghdadi hult zichzelf in een gewaad dat zo aantrekkelijk mogelijk is. Hij speelt in op de gevoeligheden van die jongeren en gebruikt de jihadideologie daarbij als een magneet. Bovendien is hij momenteel aan de winnende hand. Ook dat trekt aan: al die strijders wanen zich winnaars."

Pure horror
Wat opvalt, is dat sadistisch geweld eerder een aantrekkingskracht dan een afschrikkingseffect heeft. Zowel IS, Boko Haram als Al Shabaab gebruiken pure horrortechnieken die niets of niemand ontzien: ook onschuldige vrouwen en kinderen niet. Coolsaet: "Dat wordt inderdaad te weinig verteld. Dit soort groeperingen is niet enkel een bedreiging voor ongelovigen of andersgelovigen. Iedereen die weigert in dit extremistische verhaal te stappen, loopt levensgevaar.

"IS vermoordt in Irak ook soennieten. Vorige week nog hebben ze een stam die zich tegen hun heerschappij verzette uitgemoord. Ook hier is de parallel met de Spaanse Burgeroorlog en de Franse Revolutie treffend: waar god noch wet heerst, neemt de gruwel het over. In landen als Irak, Nigeria, Irak en Syrië nemen de brutaalsten de macht." Ivan Briscoe van Clingendael bevestigt: "De strijders passen zich snel aan aan de oorlogssituatie en worden steeds brutaler. Hun ideologie wordt hierdoor nog dogmatischer, nog strikter en nog absoluter."

Tegengif
Het is duidelijk dat de opgang van de gewapende jihad-ideologie in Afrika en het Midden-Oosten er niet in één dag is gekomen. Het radicaal-soennitische Saoedi-Arabië pompt al meer dan dertig jaar miljoenen dollars in allerlei projecten die een extremistische visie van de islam promoten. Sami Zemni: "In al die landen waar jihadlegers opgang maken, zijn Saoedische geldschieters al jaren actief om alle gematigde of progressieve tendensen de kop in te drukken. Tegelijk willen ze er ook voor zorgen dat de invloed van Iran en de sjiitische moslims letterlijk met de grond gelijk wordt gemaakt. Saoedi-Arabië maakt er geen geheim van dat het in Syrië radicale groeperingen steunt." (lees hieronder verder)

Vernieling in Abuja, Nigeria na een aanslag van het radicale Boko Haram begin juni. De beweging maakte al meer dan duizend slachtoffers in eigen land. Beeld Reuters
Vernieling in Abuja, Nigeria na een aanslag van het radicale Boko Haram begin juni. De beweging maakte al meer dan duizend slachtoffers in eigen land.Beeld Reuters

Zemni wijst op nog een heel andere factor die bepalend is geweest voor de opkomst van radicaal islamitische legers: "Deze nefaste evolutie bewijst dat de war on terror van voormalig Amerikaans president George W. Bush op een totale mislukking is uitgedraaid. Uiteraard is wat er nu aan het gebeuren is een gevolg van de Brits-Amerikaanse invasie in Irak. Het resultaat is dat in meerdere landen van het Midden-Oosten het sociale weefsel uit elkaar is gerukt. Er is geen gevoel van nationale samenhorigheid, de fragmentering langs etnische en religieuze lijnen is er totaal."

Grote vraag is welk tegengif sterk genoeg is om de wervende kracht van de gewapende islam te breken. Coolsaet: "De Britse premier David Cameron kondigt nu een heel sterke campagne tegen het extremisme en het salafisme aan. Contraproductief is dat. Op die manier gaat hij voorbij aan het feit dat die jonge strijders compleet ongevoelig zijn voor zulke campagnes.

"Een gematigde imam heeft geen invloed meer op die jongeren. De reden waarom ze vatbaar waren voor de radicale islam was heel persoonlijk. Het pad naar radicalisering en het plegen van een terreurdaad is individueel. Als je jongeren wil deradicaliseren moet je dat via persoonlijke begeleiding doen. Anders zal het niet lukken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234