Zondag 14/08/2022

Gezichtsbedrog

Titel

1Q84

Auteur

Haruki Murakami

Ontwerp

Chip Kidd

Uitgeverij

Knopf, deel van Penguin Random House (2011)

Misschien komt het doordat hij al sinds de jaren tachtig in de boekenbusiness werkt, maar Chip Kidd is een figuur. De Amerikaanse ontwerper met het ronde brilletje lijkt een vleesgeworden romanpersonage. Hij is even zelfingenomen als grappig en geeft lezingen die tussen hoogst irritant en boeiend schipperen. Veel designers houden zich liever op de achtergrond. Chip Kidd niet.

Toen Haruki Murakami's opus magnum 1Q84 in de Verenigde Staten potten brak, haastte Kidd zich om het succes te verbinden met de cover die hij voor het boek ontwierp. Toegegeven, 1Q84 is in alle opzichten een onwaarschijnlijke bestseller. Om te beginnen telt de roman 932 pagina's in het Engels. De Nederlandse versie is zelfs 1.244 pagina's dik en werd in drie delen uitgegeven. Daarnaast is het boek een uiterst vreemde leeservaring, met magisch-realistische plotwendingen waarin kleine mensjes zich via de mond van een meisje verplaatsen en een Duitse herder doen exploderen.

Murakami schetst rijke, filmische taferelen, maar toch zijn de thema's waarover hij schrijft geen hapklare brokken voor ontwerpers. In het boek is een van zijn hoofdpersonages, Aomame, een jonge vrouw die het gevoel heeft dat ze zich in een alternatieve realiteit bevindt: 1Q84. 1Q84 lijkt in vele opzichten op 1984, maar in deze werkelijkheid wordt alles een beetje intenser beleefd.

In Japan koos men voor een typografische cover. Ook in Europa namen veel ontwerpers de makkelijke weg door twee manen op hun omslag te plaatsten, een beeld dat letterlijk in het boek wordt beschreven. Kidd was de enige die de dubbele werkelijkheid visueel probeerde te vertalen.

Daarbij speelde hij met negatieve en positieve varianten van beelden. Op de kartonnen omslag staat Aomame's gezicht. De titel is met wit uitgespaard op haar gelaat. Rond de kartonnen flap zit een stuk semitransparant velijn, een papiersoort van dierenhuid. Daarop staat de negatieve versie van het coverbeeld afgedrukt. Hier zien we enkel de titel in huidtinten.

Kidd trekt deze techniek door voor de rest van het boek. Binnenin loopt de titel over vier pagina's in zwart-wit of wit-zwart. Op de achterkant van het boek staat het gezicht van het mannelijke hoofdpersonage, Tengo, waarbij dezelfde methode wordt toegepast.

Meer dan een intelligente invulling van Murakami's verhaal is deze cover ook een hommage aan de geschiedenis van het design. In de jaren twintig speelde De Stijl al met typografie en drukte het letters en woorden over elkaar zodat ze elkaar deels overlapten. In 1985 eerde Peter Saville De Stijl in zijn ontwerp voor de albumcover van Low Life van New Order. Hij gebruikte transparant velijn en karton om de typografie te laten overlappen.

Chipp Kidd hield als tiener enorm veel van het album en besloot in zijn ontwerp voor Murakami een knipoog te verwerken. Hij gaf er verschillende lezingen over, maar besloot die steeds met: "Als iemand het doorhad, fijn, als niemand het zag, ook goed. Ik deed het vooral voor mezelf."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234