Donderdag 06/10/2022

Ggo's beschadigen het milieu

Sommige genetisch gemanipuleerde organismen (ggo's) takelen het milieu zwaar toe. Dat blijkt uit het eerste grote onderzoek naar de effecten van ggo's. Na drie jaar onderzoek besluiten Britse wetenschappers dat transgeen koolzaad en transgene suikerbieten meer schade aan fauna en flora veroorzaken dan hun natuurlijke tegenhangers. Dat zou een Europees verbod voor die ggo's kunnen betekenen.

Brussel

Eigen berichtgeving

Barbara Debusschere

De studie, die in 1998 besteld werd door de toenmalige Britse milieuminister Michael Mecher, is de eerste waarin de effecten van ggo's zo uitgebreid getest werden. Het gaat om suikerbieten, koolzaad en maïs. Op de ene helft van 200 velden lieten de onderzoekers die drie soorten in hun natuurlijke vorm groeien, op de andere helft kwamen genetisch gemanipuleerde varianten.

De ggo's werden aangepast zodat ze extra bestand zouden zijn tegen sterke verdelgingsmiddelen. Dat is commercieel erg voordelig omdat je op die manier zoveel mogelijk onkruid en insekten kunt verdelgen zonder de plant te beschadigen. Bij ongeveer 96 procent van de ggo's is dat de belangrijkste aanpassing. Voor die varianten worden dan ook extra sterke onkruidverdelgers gebruikt.

Zowel bij de suikerbieten als bij het koolzaad blijkt nu dat er in de ggo-velden veel minder vlinders, bijen en wilde planten overbleven in vergelijking met de 'natuurlijke velden.' In de velden met gemanipuleerd koolzaad daalde het aantal natuurlijke planten en bloemen aanzienlijk en het aantal vlinders met een kwart. Op de velden met natuurlijk koolzaad bleken 1,7 keer meer wilde planten, vijf keer meer zaden over te blijven dan op de ggo-velden. Dat betekent dat ggo-velden een voedseltekort voor vogels zouden veroorzaken. Verder waren er op de natuurlijke koolzaadvelden 1,3 keer meer vlinders.

De vergelijkende tests met de suikerbieten leverden hetzelfde plaatje op. Bij de natuurlijke bieten bleven 1,3 keer meer zaadjes, insekten en wilde planten over als voedsel voor vogels dan in de ggo-velden. Het aantal vlinders in de natuurlijke velden lag 1,4 keer hoger dan in die met ggo-suikerbieten. In die ggo-velden lag het aantal bloemen 40 procent lager dan in de natuurlijke.

Bij de maïs stelden de onderzoekers net het omgekeerde vast. Ze geven echter toe dat die testresultaten waarschijnlijk onbetrouwbaar zijn. In de natuurlijke-maïsvelden werd een onkruidverdelger, astrazine, gebruikt die zo giftig is dat hij door de EU uit de handel wordt genomen. Het effect in de natuurlijke velden zou met een mindere giftige verdelger veel gunstiger zijn.

Het rapport zwengelt de discussie over de mogelijke voor- en nadelen van ggo's opnieuw aan. Greenpeace UK en andere organisaties wijzen erop dat dit belangrijke onderzoek de situatie zelfs onderschat. Dat komt, zo stellen de critici, omdat enkel gekeken is naar de effecten van onkruidverdelgers op de biodiversiteit in de directe omgeving. Met andere mogelijke effecten, zoals schade voor de menselijke gezondheid, schade aan de bodem of 'kruisbesmetting' werd geen rekening gehouden. De wetenschappers geven dat ook toe. Deze resultaten zouden de biotechindustrie dan ook zuur kunnen opbreken. Sinds 1998 geldt in de EU een moratorium op de commerciële teelt van nieuwe ggo's. In België zijn nog geen ggo's voor commerciële doeleinden geteeld, sinds 2002 zijn er ook geen proefvelden meer. De VS, de wereldleider in ggo's, zetten echter druk op de ketel. Zij blijven hameren op de voordelen van ggo's, zoals hun betere resistentie tegen ziektes. Het Europese moratorium noemen de VS 'illegaal'. Binnen afzienbare tijd zal dat moratorium vervangen worden door een Europese richtlijn. Dan zullen bedrijven die ggo's willen telen in elk land de goedkeuring van een gespecialiseerde raad moeten krijgen en daarenboven het fiat van de EU. Ondertussen zijn al twintig aanvragen gelanceerd maar nog geen enkele werd goedgekeurd.

Een van die aanvragen voor ggo's is ingediend in België door Bayer. Het bedrijf wil hier genetisch gemanipuleerd koolzaad ontwikkelen. De Britse onderzoeksresultaten kunnen echter stokken in de wielen steken. Volgens Roland Moreau van de Belgische Adviesraad voor Biodiversiteit, die over de aanvragen adviseert aan de ministers, zijn de Britse onderzoeksresultaten "geen gunstig element voor genetisch gemanipuleerde organismen". Bovendien geeft de EU geen toestemming als gevaar voor de gezondheid of schade aan de natuur kan worden bewezen. Alles wijst erop dat het voor koolzaad en suikerbieten dus op een verbod kan uitdraaien.

Zowel Greenpeace België als de Vereniging voor Ecologische Leef- en Teeltwijzen (Velt) hopen dat het onderzoek zwaar zal doorwegen. "En het is inderdaad een onderschatting", zegt Karin Simal van Greenpeace. "Bij kruisbesmetting bijvoorbeeld komen de gemanipuleerde genen in gewone gewassen terecht. Bij koolzaad kunnen de pollen tot drie kilometer ver reizen. In Europa komen de wilde varianten van koolzaad voor. Niemand kan dus verzekeren dat het natuurlijke koolzaad niet besmet raakt met gemanipuleerde genen waarvan we de effecten niet kennen."

Nadia Tahon van Velt benadrukt dat de stem van het publiek ook bij ons negatief blijft. Tahon: "De Belgische consument is tegen. Ondertussen hebben al 34 Vlaamse en 82 Waalse gemeenten gezegd geen ggo-velden te willen."

William Moens van de Bioveiligheidsraad, die de overheid adviseert over de effecten voor de consument, relativeert de Britse studie enigszins. "Op zich is het niet verbazend dat sterkere verdelgers de biodiversiteit zwaarder aantasten. Dat wisten we al langer en nu is het formeel aangetoond. Belangrijker is welke politieke beslissingen er zullen worden genomen."

Brits onderzoek slecht nieuws voor gepland ggo-veld van Bayer in België

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234