Donderdag 27/01/2022

'Godzilla-aarde' slaat wetenschap met verstomming

Ver buiten ons zonnestelsel is een nieuwe soort planeet ontdekt, een 'mega-aarde'. Het is een bol met een hard oppervlak zoals onze aarde, maar dan veel groter. 'Nooit gedacht dat zo'n monster in vaste materie kon bestaan', zegt professor sterrenkunde Leen Decin (KU Leuven).

Twee keer zo groot en zeventien keer zo zwaar als planeet aarde. Wellicht rotsachtig, met 11 miljard jaar op de teller stokoud, en op een flinke 5.000 biljoen kilometer hiervandaan. Van alle ruim 1.600 planeten buiten ons zonnestelsel die de Kepler-ruimtetelescoop van NASA de laatste vier jaar heeft ontdekt, is 'Kepler 10c' het indrukwekkendste monster. Zo imposant dat mede-ontdekker Dimitar Sasselov (Harvard) het lieverdje prompt 'Godzilla-aarde' heeft gedoopt.

De reus is de eerste mega-aarde en meest massieve planeet met vaste materie ooit ontdekt. Ze vertegenwoordigt een ons totaal vreemde wereld waarbij aardse proporties in het niets vallen. Op 'Godzilla' duurt een jaar 45 dagen. Leven lijkt er onmogelijk in de vorm die wij kennen omdat de planeet dicht tegen zijn moederster cirkelt. Daardoor is het er zo'n 200 graden warm. Al kan de bewolkte atmosfeer die hitte danig koelen, zo meldt onderzoeker Xavier Dumusque op de American Astronomical Society in Boston. Aan de oppervlakte is de zwaartekracht drie keer zo sterk als op aarde. Mochten er op Godzilla toch levende wezens rondwaren, dan zouden ze er met andere woorden wellicht nogal gedrongen uitzien.

"Godzilla tart elke verbeelding", zegt professor astronomie en sterrenkunde Leen Decin (KU Leuven). "We wisten dat we ooit een zeer grote planeet zouden ontdekken. Kepler, die inzoomt op één specifiek hoekje van de ruimte, blijft maar planeten buiten ons zonnestelsel ontdekken. Dat is op zich opmerkelijk want voor de ontdekking van de eerste exoplaneet in 1995 gingen velen er nog van uit dat planeet aarde toch behoorlijk uniek was." Niet dus. De Kepler-ruimtetelescoop van 440 miljoen euro gaf ons nu al zicht op enkele honderden bevestigde en duizenden kandidaat-exoplaneten in allerlei maten, vormen en samenstellingen. "Het is logisch dat daar eens een heel zwaar geval tussen zit. Superaardes met een massa tot veertien keer die van onze planeet kennen we al. Maar onze kennis voorspelt dat zo'n enorme planeet zoveel waterstof opneemt bij zijn ontstaan, dat ze een gasbol wordt zoals Neptunus en Jupiter", vervolgt Decin.

De nieuwe ontdekking past dus niet in die theorie. En dat vinden astronomen geweldig. "Het is een beetje een misverstand dat wij naar leven of naar een extra plekje voor de mens zoeken", zegt Decin. "Om bij Kepler 10c te raken, zouden we in staat moeten zijn om ons in te vriezen - een reis daarheen zou immers tienduizenden jaren duren. Maar met de studie van al die nieuwe exoplaneten leren we hoe onze planeet is ontstaan en zoomen we almaar precieser in op de voorwaarden die nodig zijn om te leven. De conclusie is nog steeds dat leven een extreme toevalstreffer blijkt."

Statistisch lijkt het misschien zo dat de kans op vergelijkbaar leven toeneemt naarmate we meer planeten ontdekken. Maar een planeet in de bewoonbare zone met de omvang van de aarde en een gelijkaardige positie tegenover een zonachtige ster is nog niet gevonden. In werkelijkheid gebeurt door de ontdekkingen van Kepler en andere telescopen op aarde dan ook iets anders. Decin: "Paradoxaal genoeg betekent de ontdekking van al die exoplaneten niét dat het leven op aarde minder uniek is dan we denken. Integendeel. Er zijn nu talloze variaties op het thema ontdekt en je zou intuïtief aannemen dat dan elders ook nog leven is. De voorwaarden voor leven blijken echter zeer specifiek. De afstand tot de ster moet ver genoeg maar niet te ver zijn, water, zuurstof, ijzer, silicaat en andere chemische verbindingen moeten in de juiste verhoudingen aanwezig zijn. Hoe groter de rijkdom aan voorbeelden dankzij Kepler, hoe meer we vaststellen dat het erg moeilijk is om leven te doen ontstaan."

De speurtocht gaat wel onverminderd voort. Dankzij 'Godzilla' weten astronomen nu dat zeer oude sterren wel degelijk kandidaten kunnen zijn voor broertjes van de aarde die mogelijk leven bevatten. "Vaste materie is een voorwaarde en blijkbaar kunnen ook zeer oude planeten vast zijn. Daarnaast moet de afstand tot de ster goed zitten. Om dat goed vast te stellen zijn sterkere telescopen en satellieten nodig. Die moeten ook de atmosfeer, de wind en andere kenmerken op en rond de planeet analyseren. En die technologie komt eraan. De planeten die Kepler ontdekt, worden steeds kleiner, wat wil zeggen dat we almaar maar meer iets dat op de aarde kan lijken in het vizier krijgen", zegt Decin.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234