Dinsdag 09/08/2022

Gouden Uil voor coryfee Nooteboom

‘Ik ben hier écht door getroffen. Ik had dit totaal niet verwacht’, zo reageerde Cees Nooteboom beduusd toen hij gisteren de Gouden Uil Literatuurprijs in handen kreeg gestopt. Met zijn elegante verhalenbundel ’s Nachts komen de vossen gaf hij ook tot zijn eigen verrassing favoriet Tom Lanoye het nakijken.

Favoriet Tom Lanoye legt de duimen voor Nederlands geweld en moet zich troosten met Prijs van de Lezer

ANTWERPEN

De Nederlandse Ditte Merle won met het non-fictieboek Wild Verliefd, ‘een soort Kamasutra voor dieren’, de Gouden Uil voor Jeugdliteratuur. De Vlamingen konden zich opwarmen aan de twee publieksprijzen. Zowel Lanoye (Sprakeloos) als Marita De Sterck (De hondeneters) overtuigden massaal de lezers.

De Gouden Uil koos dit jaar eieren voor zijn geld, met een onbetwiste coryfee van de Nederlandse literatuur. Terwijl vorig jaar debutant Robert Vuijsje met Alleen maar nette mensen het pleit won, is men het nu helemaal aan de andere kant van het leeftijdsspectrum gaan zoeken. Met de 76-jarige Cees Nooteboom haalt men meteen een laureaat met Europese uitstraling in huis. Alleskunner Nooteboom, die al jaren Nobelprijswaardig wordt geacht, moet sinds zijn overstap naar De Bezige Bij bijna voortdurend literaire trofeeën gaan ophalen. In oktober kreeg de eeuwige nomade nog de Prijs der Nederlandse Letteren uit handen van Koning Albert en onlangs een zoveelste Duitse prijs, ditmaal van de Konrad Adenauer Stiftung. Toch is zijn bekroning met de Gouden Uil zijn eerste ‘grote’ commerciële onderscheiding. Het opmerkelijke is ook dat hij de Uil, goed voor 25.000 euro, ontvangt voor zijn eerste verhalenbundel sinds 1958, temeer jury’s en lezers het genre wel eens stiefmoederlijk durven te behandelen.

Nogal wat literatuurwatchers gingen er de voorbije weken blindelings van uit dat Tom Lanoye zijn tweede Gouden Uil met zijn pakkende en fauvistische moederhommage Sprakeloos niet meer kon ontglippen. Gistermiddag leek het in het weidse decor van de Antwerpse zaal Stuurboord dan ook een ‘one-Tom-show’ te zullen worden. Toen Lanoye met ruime meerderheid van de 13.000 publieksstemmen de Publieksprijs op zak stak, brak hij als een volleerd cabaretier op vrolijk-hilarische wijze een lans voor België, “het land dat op instorten staat”. De zaal ging geheel overstag. Maar juryvoorzitter Guy Mortier herstelde de ernst, al vergat hij in de haast de uit te reiken Gouden Uiltrofee mee op het podium te sjouwen. In zijn laudatio wees hij op de rijkdom van de literaire oogst, “de schittering van het gebodene, “een shortlist met alleen maar nette mensen”, met naast Lanoye en Nooteboom ook die andere kortverhalenschrijfster Mensje van Keulen, Thomas Rosenboom en Arnon Grunberg (die in Dubai verbleef en zijn kat stuurde).

Mortier gaf grif toe dat het finale juryberaad “twee meesterwerken tegen elkaar afwoog, waarin leven en dood centraal staan”. Uiteindelijk was het niet het uitbundige taalregister van Tom Lanoye dat de doorslag gaf, maar wél “de verstilde verhalen” van Nooteboom, geprezen als “een superbe verkenning van de mensenziel, en van de weemoed die daar woedt. Melancholy is the name of the game.” Laureaat Nooteboom - nochtans niet gauw van zijn stuk te brengen - moest even slikken en had zelfs geen dankwoord voorbereid. Losjes improviserend vond hij al snel weer zijn qui-vive en woog hij de gulheid van Vlaanderen van Hugo Claus af tegenover Nederland, dat “soms iets miezerigs” heeft, ook in de manier waarop het belastinggeld afroomt van literaire prijzen. “Men weet in Vlaanderen toch beter hoe men met een schrijver moet omgaan.”

Lanoye reageerde sportief op de keuze voor Nooteboom, maar gaf grif toe dat hij ontgoocheld was: “Ik ben competitief ingesteld, dus dan hoor je ook ontgoocheld te zijn. Zo zie je maar weer: als je de gedoodverfde favoriet bent, dan draait het meestal anders uit. Maar met zo’n winnaar, moet je wel met flair kunnen verliezen.” Lanoye krijgt op 10 mei nog een herkansing, want hij is met drie andere Vlamingen nog in de running voor de Libris Literatuurprijs.

Bij de jeugdliteratuur leek de jury zich kostelijk geamuseerd te hebben, ondanks eerdere wanklanken over “een jaar vol gemiste kansen”. De Nederlandse Ditte Merle schreef met Wild Verliefd immers “een uniek literair non-fictieboek over het fascinerende seks- en liefdesleven van een honderdtal diersoorten”. “Een boek dat wel meer heeft geprikkeld dan enkel de fantasie”, zo prees de jury haar winnaar. Merle had maar “een heel klein dankwoordje, want ik had ook meer een heel klein kansje”. De Vlaamse jeugdschrijfster Marita De Sterck kreeg de publieksprijs voor haar WO I-roman De hondeneters.

Volgend jaar krijgt de Gouden Uil ongetwijfeld een ander aanzien: zowel Jelle van Riet als Guy Mortier stoppen ermee als juryvoorzitter. “Ze zien hun werk als afgerond”, zegt organisator Marc Verstappen. Ook Sam De Graeve (van Woestijnvis verhuisd naar Humo) houdt ermee op als jurylid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234