Vrijdag 01/07/2022

NieuwsEconomie

Gouverneur Nationale Bank: ‘Periode van goedkoop geld is achter de rug’

Pierre Wunsch, de gouverneur van de Nationale Bank van België. Beeld Reporters / QUINET
Pierre Wunsch, de gouverneur van de Nationale Bank van België.Beeld Reporters / QUINET

Na het grandcrujaar 2021 is ‘het feestje gedaan’. Dat zegt de gouverneur van de Nationale Bank, Pierre Wunsch. De regering moet op economisch gebied omschakelen van crisismanagement naar structureel beleid. Daarbij moeten ‘moeilijke keuzes’ gemaakt worden.

RL

De Belgische economie kende in 2021 “een heel dynamisch herstel” met een groei van het bruto binnenlands product (bbp) met 6,1 procent. Ons land presteerde daarmee beter dan het gemiddelde van de eurozone (+5,2 procent). “De crisis is goed beheerd”, zegt Pierre Wunsch, die de steunmaatregelen van de regeringen prees tijdens een toelichting bij het jaarrapport van de Nationale Bank van België (NBB). “Vorig jaar was een grand cru qua groei, met ook een herstel op het niveau van de werkgelegenheid.” Er kwamen 68.000 banen en 19.000 zelfstandigen bij.

Er is wel een ‘maar’, merkte Wunsch op. “Wat ons heeft verrast, is dat het herstel vrij snel gebotst is op beperkingen zoals de krapte op de arbeidsmarkt, de knelpunten in bepaalde waardeketens en de prijsstijgingen van energie en een aantal grondstoffen.”

Volgens de gouverneur is de conclusie dan ook dat op economisch vlak “de crisisfase” van de coronapandemie, waarbij “alles gedaan moet worden om de economie te ondersteunen”, achter ons ligt. Door de vraag verder te ondersteunen, terwijl het aanbod het soms laat afweten, “riskeert men olie op het inflatievuur te gooien”, waarschuwde Wunsch. Zo’n beleid zou “in feite een slechte investering” zijn.

Moeilijke keuzes

De regeringen staan dan ook voor “moeilijke keuzes”, met verscheidene grote thema’s die om actie vragen, zoals het klimaat en de vergrijzing, terwijl de middelen beperkt zijn. “Wat een beetje leeft in onze maatschappij vandaag is het idee dat we gewoon geld tegen een probleem aan moeten gooien om het op te lossen. Spijtig genoeg leven we niet in zo’n wereld”, stelde Wunsch. “We zijn vele miljarden moeten gaan halen op de markten en onze schulden zijn gestegen. De rente was inderdaad laag, maar is nu weer aan het stijgen. Dus de periode van goedkoop geld is achter de rug.”

In de komende jaren moet de overheid bovendien de schulden stabiliseren en buffers aanleggen. Daarbij gelooft Wunsch niet dat het historisch hoge begrotingstekort (6,2 procent in 2021) in de huidige renteomgeving zo snel mogelijk naar 0 procent van het bbp moet. “Het ritme moet redelijk zijn”, zei de gouverneur. “Volgens mij moeten we sneller naar 3 procent gaan, om dan een à twee jaar buffers aan te leggen. Daarna kunnen we iets meer doen.”

Bij ongewijzigd beleid zal het tekort op termijn wel weer boven de 6 procent stijgen en dan bestaat het risico dat we de overheidsfinanciën niet meer onder controle krijgen, waarschuwde Wunsch wel. “Als er dan een recessie komt, gaan we naar een tekort van 8 à 9 procent”, zei hij. En de kans op een nieuwe recessie in de komende tien à vijftien jaar “is vrij hoog”.

‘Rigide loonvorming is een probleem’

Ook zegt de gouverneur van de Nationale Bank dat de combinatie van de automatische indexering, waardoor de lonen meestijgen met de klimmende prijzen, en de loonnormwet (ook wel vrijwaringswet), waarbij wordt vastgelegd hoeveel de loonkosten maximaal mogen stijgen om concurrentieel te blijven met onze buurlanden, maakt dat de loonvorming in België te rigide is. Wunsch: “Er is heel weinig ruimte tussen de bovenste grens opgelegd door de vrijwaringswet en de automatische indexering.”

Dat de marge voor loononderhandelingen in België door de twee systemen klein wordt gehouden, is volgens hem geen goede zaak. Ze staan een loonvorming in de weg “die de spanning op de arbeidsmarkt weerspiegelt in bepaalde sectoren en bepaalde subregio’s”, zei de gouverneur.

Het loslaten van de beide systemen zou het bijvoorbeeld mogelijk maken om de lonen gemakkelijker te verhogen in regio’s waar bedrijven moeilijk werkkrachten vinden en waar de vacaturegraad heel hoog is. “In de andere richting heb je subregio’s langs Franstalige kant waar de werkloosheidsgraad nog relatief hoog is en de salarissen iets minder snel kunnen stijgen”, aldus Wunsch.

Vorig jaar was er nog heel wat te doen rond de loonnorm, waardoor de salarissen in 2021 en 2022 maar hoogstens met 0,4 procent mogen stijgen boven op de index. De beperkte ruimte voor opslag, volgens de vakbonden een ‘aalmoes’, deed de onderhandelingen met de werkgevers over een loonakkoord aanslepen, waardoor de federale regering uiteindelijk de knoop moest doorhakken. Er waren ook verschillende vakbondsacties tegen de loonnormwet.

Concurrentievermogen

Ondertussen heeft de hoge inflatie de lonen de jongste maanden wel stevig doen stijgen. De spilindex kende in augustus en december overschrijdingen, waardoor de ambtenarenweddes omhooggingen, en zal ook deze maand en naar verwachting in april worden overschreden. Ook in de privésector gebeurt de indexering automatisch, wanneer precies is afhankelijk van het paritair comité. Zo kreeg een recordaantal werknemers vanaf januari nog meer loon.

De werkgevers luidden herhaaldelijk de noodklok over het ontsporen van de loonkosten. Ook Wunsch waarschuwt voor het “risico van verlies van concurrentievermogen” door een tijdelijke “loskoppeling” met onze buurlanden, waar de lonen de stijgende prijzen niet automatisch volgen.

Ook nu blijft de verdeeldheid tussen vakbonden en werkgevers overigens duidelijk. Een passage in het jaarrapport over de “potentieel schadelijke effecten” van de automatische indexering op de concurrentiepositie van de Belgische bedrijven, wordt niet onderschreven door twee regenten van de NBB. Navraag leert dat het om de vakbondsvertegenwoordigers in de regentenraad gaat: Marc Leemans (ACV) en Thierry Bodson (ABVV).

‘Opgepast voor energieprijzen’

Verder waarschuwde Wunsch er ook nog voor dat een te hoge prijsvolatiliteit dreigt als de transitie naar groene energie te snel gebeurt. De inflatie kwam in 2021 uit op 3,2 procent en werd voornamelijk gedreven door de energieprijzen (+22,4 procent). De kerninflatie (zonder voeding en energie) kwam uit op 1,2 procent, minder dan in onze buurlanden.

Volgens Wunsch hebben de fors gestegen prijzen weinig te maken met het klimaatbeleid en zijn ze te wijten aan onderinvesteringen door gas- en oliebedrijven, die aan het begin van de coronacrisis te maken kregen met een fors gedaalde vraag. “Toen het herstel van de vraag er eindelijk was, was er een tekort aan gas en olie”, zei hij.

De kerncentrale van Doel. Wunsch waarschuwde ook voor volatiele prijzen als de energietransitie te snel gaat.  Beeld Tim Dirven
De kerncentrale van Doel. Wunsch waarschuwde ook voor volatiele prijzen als de energietransitie te snel gaat.Beeld Tim Dirven

Maar zulke volatiele prijzen dreigen er ook te komen bij een te snelle energietransitie, klonk het. “We moeten een transitie aangaan die dertig jaar zal duren. Het moet zeker niet te traag gaan, het is een belangrijke prioriteit, maar als het te snel gaat, dan zullen we volatiliteit zien en zullen de kosten van de transitie hoger worden dan nodig. Er zijn nu al de eerste indicaties dat er knelpunten zijn bij financiering in de energiesector, waarbij leveranciers hogere prijzen vragen omdat er een sociale beweging is die banken en andere investeerders onder druk zet om niet langer te investeren in bijvoorbeeld koolstof.”

Wunsch zei wel dat ramingen van de NBB uitwijzen dat de huidige prijzen voor elektriciteit en gas “hoger zijn dan wat we kunnen verwachten” na de omwenteling naar groene energie over pakweg dertig jaar. “Het gaat om een vergelijking tussen de situatie vandaag en die aan het einde van de transitie. De vraag is echter of wij de transitie kunnen waarmaken zonder te veel volatiliteit”, benadrukte de centrale bankier. “Daarbij is de kwaliteit van het beleid van enorm groot belang.”

Wat de huidige hoge energieprijzen betreft, verwacht de NBB een stabilisering, met een vermindering van de inflatie als gevolg. “Ik verwacht dat de inflatie daalt in de loop van het jaar, al is het minder waarschijnlijk dat de inflatie nog onder de 2 procent zal vallen”, zei Wunsch.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234