Woensdag 25/05/2022

Groen gevaar

Waar nog kleine kinderen zijn, zou de familie beter geen buxus of taxus in de tuin planten omdat ze erg giftig zijn, zegt het Antigifcentrum. Ook herfsttijloos, ridderspoor, vingerhoedskruid, monnikskap, goudenregen en nog een dertigtal andere courante tuin- en kamerplanten staan op een soort zwarte lijst van zeer gevaarlijke planten. Vraag is evenwel of men ze daarom uit de tuin moet bannen.

Op een recente persconferentie naar aanleiding van de publicatie van een giftigeplantengids (Planten, een andere kijk) deelde het Antigifcentrum een (niet exhaustieve) lijst uit van giftige tuin- en kamerplanten. Een aantal daarvan beschouwt het centrum als zo giftig dat het adviseert om ze niet in de tuin te zetten als er nog kleine kinderen zijn. Het gaat zowel om planten waarvan het sap of onderdelen irriterend zijn voor huid en slijmvliezen, als om planten die giftig zijn wanneer men de bloemen, bessen of bladeren inslikt (zie het lijstje hiernaast).

overdreven

Ik betwist zeker niet het feit dat het hier inderdaad om erg giftige planten gaat die soms zelfs dodelijk kunnen zijn. Maar het lijkt me om verschillende redenen toch wat overdreven om dan maar meteen te besluiten dat men ze beter uit de tuin zou weren. Ten eerste blijkt uit de gegevens van het Antigifcentrum zelf dat het aantal ongevallen met planten vrij gering is. Van de ruim 50.000 oproepen die het Centrum in 2002 ontving, hadden er een kleine 3.000 (6 procent) betrekking op planten en paddestoelen. Ter vergelijking: 32 procent van de oproepen hadden te maken met huishoudproducten en 40 procent met geneesmiddelen. Bovendien ging het niet altijd om ongevallen, maar ook om vragen. Soms hadden de oproepen betrekking op planten die niet of weinig giftig zijn, zoals mahonia, aucuba, lijsterbes, vlier, roos of eik. Ook wanneer het wel om een giftige plant ging, liep het meestal goed af. Bij ongevallen met kinderen werd slechts in één geval op zeven (meestal vrij onschuldige) symptomen waargenomen. Zelfs wat de erg giftige planten betreft die op de 'zwarte lijst' voorkomen, blijkt het nogal mee te vallen. Over buxus bijvoorbeeld krijgt het Antigifcentrum elk jaar tien à twintig oproepen. Slechts in een paar gevallen was er sprake van relatief onschuldige klachten zoals buikpijn, braken en diarree. In verband met taxus noteert het Antigifcentrum dat "jonge kinderen die bessen eten, doorgaans niet op de pit kauwen en ze uitspuwen wegens de bittere smaak, zodat de meeste gevallen symptoomloos verlopen. Wel is er soms sprake van braken en buikpijn."

We moeten de risico's dus niet overdrijven. Het feit dat sommige mensen taxusbessen blijkbaar gebruiken bij een zelfmoordpoging, kan bezwaarlijk als argument worden gebruikt. Ten tweede is het een illusie te denken dat men een absoluut risicoloze tuin zou kunnen maken. De tuin (het huis, de straat) zit vol gevaren. Zijn het de planten niet, dan loeren er wel andere gevaren om de hoek. Een vergeten snoeischaar of hark, een laaghangende tak, een wespennest of een beet van een met de ziekte van Lyme besmette teek, een onbeschermde vijver. Elk jaar verdrinken enkele kinderen in een tuinvijvertje. Moet de minister van Volksgezondheid dan maar alle tuinvijvers verbieden?

Mij lijkt het een betere politiek om kinderen van jongsaf vertrouwd te maken met de risico's van de tuin, zoals men hen ook leert dat een hete kookplaat of een auto gevaarlijk zijn. Voor een aantal planten is dat geen probleem; ik kan me moeilijk inbeelden dat kinderen een hulstblaadje of zelfs een taxustak in de mond steken. Maar de bessen van taxus, hulst, klimop en de erwtachtige vruchten van goudenregen ogen bijvoorbeeld al veel verleidelijker. Omdat het moeilijk is om kleine kinderen te leren wat wel en niet kan, is de beste gedragslijn hen consequent te verbieden om ook maar iets in de tuin in de mond te steken, en uiteraard zelf het goede voorbeeld te geven. Vanaf vijf à zes jaar kan men ze dan stilaan leren het onderscheid te maken tussen wat eetbaar en giftig is.

Uiteraard moet je geen planten met verleidelijke maar giftige bessen naast een zandbak of een klimrek planten. En net zoals je de trap niet weghaalt als er jonge kinderen in huis zijn, maar er eventueel wel een hekje voorzet, kan het soms ook aangewezen zijn om erg giftige tuin- en kamerplanten af te schermen zodat kinderen er moeilijk bij kunnen. Vooral bij planten die bij aanraking irritaties kunnen veroorzaken, kan dat nuttig zijn. Het bekendste voorbeeld is de reuzenberenklauw, die welig tiert langs spoorwegbermen en autostrades, maar die ook door sommige natuurtuiniers wordt gekoesterd. Het is een van de weinige planten die ik nooit zou aanplanten in een tuin waar ook wel eens kinderen vertoeven. Het aanraken ervan bij zonnig weer kan al brandwonden veroorzaken, wanneer het sap op de huid komt kunnen zelfs brandwonden tot de eerste graad ontstaan. Het verraderlijke van die planten is dat je (in tegenstelling tot bijvoorbeeld brandnetels) niets voelt als je ze aanraakt en de gevolgen pas enkele uren later zichtbaar worden.

kennis

Uit wat vooraf gaat mag zeker niet worden besloten dat het Antigifcentrum in Planten, een andere kijk de risico's en problemen zou overdrijven. Het boekje probeert integendeel een evenwicht te vinden tussen enerzijds het naïeve vooroordeel dat alles wat plantaardig is gezond is, en anderzijds een misplaatste intoxicatiepsychose gebaseerd op de idee dat overal om ons heen levensbedreigende planten zouden groeien. Beter dan allerlei planten uit huis en tuin te bannen, is het nemen van de nodige voorzorgen, zo meent overigens ook het Antigifcentrum. Een belangrijke voorzorgsmaatregel is bijvoorbeeld kennis van de juiste identiteit (liefst zelfs de wetenschappelijke naam) van de planten die je koopt of aanplant. Dat is niet alleen belangrijk om te weten of iets giftig is of niet - het Antigifcentrum krijgt heel wat oproepen van verontruste ouders over planten die niet of weinig giftig zijn -, het is vooral van belang indien zich een ongeval zou voordoen. Als men op dat ogenblik nog moet gaan zoeken naar de naam of hem moet laten identificeren, gaat er veel tijd verloren.

Die kennis is niet alleen belangrijk voor sierplanten maar evenzeer voor planten die in de kruidengeneeskunde of de keuken worden gebruikt. Kruiden en fytotherapeutische medicijnen zijn nu eenmaal niet zonder gevaar, zoals het incident met een vermageringskuur met Chinese kruiden enkele jaren geleden bewees. Ook waarschuwt het Antigifcentrum voor planten zoals wolfskers, doornappel, bilzekruid en alruin die soms worden gebruikt omwille van hun geestverruimende eigenschappen. In de keuken moet men altijd op zijn hoede zijn voor planten die een gelijkenis vertonen met andere eetbare gewassen, en ze bij twijfel beter niet gebruiken. Dat geldt niet alleen voor paddestoelen, maar bijvoorbeeld ook bloembollen die verward worden met ui of narcissenbladeren die in soep worden gebruikt in de plaats van prei. Er wordt ook een geval gesignaleerd van een familie die de wortels van blauwe monnikskap verwarde met mierikswortel, met een fatale afloop tot gevolg.

Moraal van het verhaal: kamer- en tuinplanten maken het leven aangenamer, maar soms veroorzaken ze werkelijke of vermeende problemen. Men moet daarover niet paniekerig doen, maar de risico's evenmin negeren.

Te weren kamer- en tuinplanten

Volgende planten moet men volgens het Antigifcentrum weren uit huis en tuin waar nog jonge kinderen zijn:Irriterende kamerplanten

Sierpeper (Capsicum frutescens)

Dief van Bagdad (Dieffenbachia)

Christusdoorn (Euphorbia milii) en andere Euphorbia

Gatenplant (Monstera deliciosa)

Philodendron

Spathiphyllum

Giftige kamerplanten bij inname

Zijdeplant (Asclepias)

Maagdenpalm (Catharantus roseus)

Herfsttijloos (Colchicum byzantinum)

Kardinaalsmuts (Euonymus)

Oleander (Nereum oleander)

Irriterende tuinplanten

Aronskelk (Arum maculatum)

Peperboompje (Daphne mezereum)

Wolfsmelksoorten (Euphorbia)

Reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum) Giftige tuinplanten bij inname

Monnikskap (Aconitum napelus & A. vulparia)

Voorjaarsadonis (Adonis vernalis)

Hondspeterselie (Aethusa cynapium)

Wolfskers (Atropa belladonna)

Heggenrank (Bryonia dioica)

Buxus

Waterscheerling (Cicuta virosa)

Herfsttijloos (Colchicum autumnale)

Gevlekte scheerling (Conium maculatum)

Doornappel (Datura stramonium)

Vingerhoedskruid (Digitalis purpurea)

Kardinaalsmuts (Euonymus europaeus)

Goudenregen (Laburnum anagyroides)

Tabak (Nicotiana)

Eenbes (Paris quadrifolia)

Salomonszegel (Polygonatum)

Wonderboom (Ricinus communis)

Taxus baccata

Giftigeplantengids

Planten, een andere kijk is een publicatie van het Antigifcentrum en de Nationale Plantentuin van België. Het beschrijft een vijftigtal tuin- en kamerplanten waarover het Antigifcentrum geregeld vragen krijgt. Het is dus zeker geen volledig overzicht van alle giftige planten. Een aantal van de beschreven planten zijn overigens niet of weinig giftig, maar blijkbaar stellen de mensen daarover vragen. Verder worden een aantal tips gegeven om ongelukken te voorkomen en wat men bij een vergiftiging moet doen. Het boek kost 9,80 euro (plus portkosten) en kan besteld worden bij de Nationale Plantentuin, Domein van Bouchout, 1860 Meise, 02/260.09.42, E-mail katrien.clarysse@br.fgov.be, website: www.br.fgov.be

Bij het Antigifcentrum kan een uitgebreide lijst van giftige tuin- en kamerplanten worden aangevraagd. Antigifcentrum, p/a Hospitaal Centrum van de Basis Koningin Astrid (HGB-KA), Bruynstraat 1, 1120 Brussel, 02/264.96.36, e-mail: administration@poisoncentre.be, website: www.poisoncentre.be. Een andere, meer encyclopedisch opgevatte giftige plantengids is: M. De Cleene, Giftige plantengids, Uitg. Tirion Uitgevers Baarn-Aalst, 2000, ISBN 90-5210308-9

Het aantal ongevallen met planten is vrij gering en zelfs dan blijkt het allemaal nogal mee te vallen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234