Maandag 08/08/2022

Groot-Brittanniës best bewaarde geheim

Shakespeare schreef A Midsummer Night's Dream voor de kinderen van Berkeley Castle en het stuk werd er ook voor het eerst opgevoerd. Elizabeth I overnachtte er enkele keren en kwam er graag jagen, Edward II werd er vermoord en Cromwell sloeg er een bres in de muren die nog altijd niet hersteld mag worden. In het westen van Engeland, tussen Bristol en Gloucester, ligt Berkeley Castle, een van Groot-Brittanniës best bewaarde geheimen. Het kasteel wordt al meer dan 850 jaar bewoond door dezelfde familie.

Het gebeurt niet elke dag dat je door een kasteelheer wordt rondgeleid in zijn 'woning'. Charles Berkeley (36) is de oudste zoon van Robert John Grantley Berkeley en Georgina Stirling Home Drumond Moray. Charles Berkeley is nu heer en meester van het gelijknamige kasteel, waar hij samen met zijn één jaar jongere broer opgroeide.

Hoe voelt dat, opgroeien in een kasteel? 'Riddertje spelen' krijgt er een heel andere klank door. Als kleine jongen had Charles meer oog voor de metersdikke muren van het ouderlijke kasteel, de vele speren uit de Zuid-Afrikaanse Boerenoorlog en de kanonnen tussen de kantelen dan voor de vele prachtige kunstwerken, waarover hij nu met passie spreekt.

Berkeley ligt in de groene, prachtig glooiende Cotswolds, een streek in het westen van Engeland tegen de grens met Wales aan. Berkeley is meer burcht dan kasteel, met zijn kloeke uitzicht en zware meestertoren. Aan de buitenkant is het ruw maar toch verleidelijk: Berkeley is opgetrokken uit grove steen die qua kleur het midden houdt tussen roze en grijs. De burcht werd tussen 1117 en 1400 gebouwd boven op een kleine heuvel, nauwelijks meer dan een helling in het landschap, en is van op de weg aan het oog onttrokken door vele hoge bomen. Na 1400 is er aan de buitenkant niet veel veranderd. Berkeley Castle werd in opdracht van de toenmalige koning Hendrik II gebouwd als uitzichtpunt over de rivier de Severn en als verdediging tegen de vijand 'van over het water', de Welsh.

Charles Berkeley, voorlopig nog vrijgezel, heeft van het kasteel inmiddels zijn levenswerk gemaakt. "We willen het zo authentiek mogelijk houden Het is een familiekasteel dat een prominente rol in de Engels geschiedenis heeft gespeeld. Het is een levend kasteel, dat is het altijd geweest, en daarom is alles hier ook echt. De Berkeleys wonen hier al meer dan 850 jaar. Het is het oudste, door dezelfde familie bewoonde kasteel in Groot-Brittannië, het is ouder dan Windsor Castle, de koninklijke residentie."

Charles wil op Berkeley blijven wonen. Op dit moment is de financiële gezondheid van het kasteel zijn belangrijkste zorg. Onderhoud en restauratie van het eeuwenoude pand en verbetering van het wooncomfort kosten handenvol geld. Charles geeft een treffend voorbeeld: "Toen hier een honderdtal jaar geleden voor het eerst badkamers werden gebouwd, moesten we daarvoor de gronden op en rond Berkeley Square in Londen verkopen. Die waren tot dat moment familiebezit."

Toerisme is de eenvoudigste manier om geld in het laatje te krijgen, maar daarvoor moeten de bezoekers uiteraard de weg naar Berkeley Castle vinden. Het kasteel moet dus dringend op de kaart worden gezet, zelfs in Engeland kent men het unieke domein niet of nauwelijks. Om Berkeley meer bekendheid te geven, werd vorig jaar Elizabeth Halls aangetrokken als castle director. "Toen ik hier begon te werken", vertelt ze, "was er geen fax, geen fotokopieertoestel en evenmin een computer. Dat zijn niet meteen ideale omstandigheden. Inmiddels is dat gelukkig wel veranderd."

Halls wil meer bezoekers aantrekken maar zo weinig mogelijk toegevingen doen. "Ik wil geen uitverkoop houden. We willen het kasteel alleen promoten op een manier die er rechtstreeks verband mee houdt, bijvoorbeeld als plek voor huwelijksfeesten en bedrijfsrecepties en zeker als filmlocatie. Zo kwam de BBC hier onlangs het historische drama The Other Boleyn Girl opnemen. Zoiets is uitstekende reclame voor ons.

"We zoeken ook in de richting van een thematische aanpak: jaarlijks houden we in en om het kasteel Mediaeval Mayhem ('middeleeuwse herrie'), een groot festival met toernooien, boogschutters, ridders, gevechten, een heuse belegering van het kasteel, een middeleeuws dorp met middeleeuws voedsel en middeleeuwse drank en allerhande middeleeuwse attracties. Zulke dingen sluiten perfect aan bij de sfeer van Berkeley." Door de lasagnegeschiedenis (zie kader) heeft het middeleeuws festival plots uitzonderlijk veel belangstelling gekregen.

Een andere taak die Elizabeth Halls op zich heeft genomen is het uitvlooien van het kasteelarchief. Het gaat om duizenden stukken die nooit geordend of ingekeken zijn. Soms moet Halls op zoek gaan naar heel banale informatie. Er is bijvoorbeeld niets bekend over de aanleg van de centrale verwarming. Dat kan soms erg onpraktisch zijn. Tijdens ons bezoek werd geprobeerd een lek te lokaliseren zonder te weten waar de leidingen precies lagen. Het gevolg was dat een grote kuil moest worden gegraven in de schitterende Dining Room.

Wie weet welke schatten er nog verscholen liggen in dat uitgebreide kasteelarchief? Nochtans heeft Berkeley nu al geen gebrek aan schitterende verhalen en anekdotes. William Shakespeare speelt er enkele keren een vooraanstaande rol in. Hij bezingt Berkeley in zijn toneelstuk Richard II ("How far is it, my lord, to Berkeley now? Believe me, noble lord, I am a stranger here in Gloucestershire.") en schreef A Midsummer Night's Dream voor de kinderen van het kasteel. Men gaat ervan uit dat de bard een tijd op Berkeley verbleven heeft. Zeker is dat het stuk er voor het eerst werd opgevoerd ter gelegenheid van het huwelijk tussen Elizabeth Carey en Thomas, de zoon van Henry, Lord Berkeley, op 19 februari 1596. Aangezien de bruid een van de petekinderen was van Elizabeth I was de koningin zelve meer dan waarschijnlijk aanwezig op de trouwpartij. De vader van de bruid was dan weer de beschermheer van Shakespeares theatergezelschap.

Koningin Elizabeth I kwam wel vaker op Berkeley omdat ze er graag bowls speelde en op herten joeg. Ze bezocht het kasteel drie keer. Toentertijd zag men de vorstin liever niet komen. Ze streek immers voor geruime tijd met haar hele hofhouding neer en ging ervan uit dat het een eer was voor de kasteelheer om in haar onderhoud te voorzien.

Berkeley was ook de scène van een koninklijke moord. In april 1327 werd de toen twintigjarige koning Edward II gevangengezet en een half jaar later gewurgd. Volgens een iets gruwelijker versie zou men hem vermoord hebben door een gloeiende pook in zijn achterste te duwen en zo zijn ingewanden te verbranden. De cel waar Edward II verbleef, is nog altijd te zien. Ze bevindt zich vlak bij een tien meter diepe vergeetput, waar men toentertijd karkassen van dieren en onaanzienlijke gevangenen in wierp.

Berkeley is voorts het toneel geweest van zowel de grote als de kleine geschiedenis: de lokale baronnen kwamen er in 1215 bij elkaar voor ze de Magna Charta, een soort aanzet tot grondwet, gingen ondertekenen; in 1645 werd het kasteel belegerd door de troepen van Oliver Cromwell; en eveneens in Berkeley stortte de hofnar van de graaf van Suffolk van een balkon en overleefde zijn val niet.

Maar zelfs zonder al die fantastische verhalen is Berkeley een mooie en fascinerende plek. In de prachtige veertiende-eeuwse houten balken van de Morning Room heeft men een van de oudste bijbelvertalingen aangetroffen. Het gaat om een aantal verzen uit de Openbaring van Johannes, die in 1387 door de kapelaan van het kasteel, John Trevisa, vertaald werden uit het Latijn in het Frans, de taal van de toenmalige Engelse aristocratie. Het gaat om een van de vroegste pogingen de bijbel te vertalen in 'de taal van het volk'. Trevisa was dan ook een vriend van John Wycliffe, een van de eerste radicale kerkhervormers.

In het kasteel zijn nogal wat fraaie portretten te zien van de Berkeleys in de loop van de eeuwen, onder meer van de hand van hofschilder Sir Peter Lely en van Thomas Gainsborough; er hangen prachtige wandtapijten uit Brussel en Oudenaarde en schitterende gezichten op het kasteel door Vlaamse en Hollandse meesters. Het schilderij Groom and Horses van de Engelse paardenschilder George Stubbs behoort terecht tot de 'paradepaardjes' van de kunstverzameling, naast de vele koninklijke portretten en een vroege kopie van een zelfportret van Van Dyck.

De weidse Great Hall met haar indrukwekkende houten tongewelf uit de 14de eeuw valt op, maar een absoluut hoogtepunt zijn de middeleeuwse keukens en provisiekamer met het hoge dakgebinte, de oorspronkelijke loden wasbakken en de glimmende koperen kranen. Er loopt nog altijd een oude ondergrondse verbinding naar de bron van het kasteel. Tot voor kort zorgde die voor de watervoorziening, niet alleen van het kasteel zelf maar van het hele dorp. Ooit was de keuken het zenuwcentrum van Berkeley Castle, nu ligt ze er werkloos bij. De Berkeleys doen het vandaag de dag trouwens zonder meiden en butlers. Ook de aristocratie moet de tering naar de nering zetten, zoveel is duidelijk.

Charles Berkeley wil nog wel wat kwijt over de felgecontesteerde vossenjacht, terwijl hij ons zijn kennel en paardenstallingen laat zien. Hij is duidelijk een voorstander. "Het vossenbestand is de voorbije jaren gewoon verdubbeld, met alle gevolgen van dien. Er was immers geen jacht mogelijk door het mond- en klauwzeer. Nu kan het weer. De jacht op vossen is echt nodig, geloof me."

Berkeley ligt tussen Bristol en Gloucester vlak bij de grens met Wales en is bereikbaar langs de M5 snelweg, uitrit 13 of 14, en dan via de A38.

Inlichtingen: Berkeley Castle, Gloucestershire GL13 9BQ, Groot-Brittannië. Tel. 0044-1453/81.03.32 en www.berkeley-castle.com. Open van april tot september: woensdag tot zaterdag 11-16 uur, zondag 14-17 uur. Op zaterdag 26 en zondag 27 juli wordt het 'middeleeuws weekend' gehouden. Inl. 0044-207/482.01.15 en www.joust.info

De Cotswolds, waar Berkeley ligt, staan centraal op de beurs Countryside in Flanders Expo, Gent tussen 31 oktober en 3 november 2003.

'Het is het oudste, door dezelfde familie bewoonde kasteel in Groot-Brittannië, ouder dan Windsor Castle'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234