Donderdag 06/10/2022

Grootmeester en pion op het Praagse politieke schaakbord

Ludek Pachman

1924-2003

Voor de Praagse Lente stond Ludek Pachman bekend als een van de grootste schakers van zijn tijd. Jarenlang was hij de schaaktrots van het socialistische land. Toch zou Pachman vooral de geschiedenis ingaan als een van de meest uitgesproken tegenstanders van het communistische regime dat de Sovjets in augustus 1968 installeerden.

Schaken leerde Ludek Pachman tijdens de Tweede Wereldoorlog in Praag. Hij speelde in die tijd tegen toenmalig wereldkampioen Alexander Alekhine. Hij was pas 25 toen hij zich al meester mocht noemen. Op zijn 30ste mocht hij al de titel van grootmeester dragen. In de decennia die volgden, stapelde hij de overwinningen op tijdens verschillende internationale toernooien. De Koude Oorlog woedde volop en elke overwinning was er een ter eer en glorie van het arbeidersparadijs.

Op zijn zestiende was Pachman in een Gestapo-gevangenis beland op beschuldiging van ondergrondse, communistische praktijken. Het zou niet de laatste keer zijn dat hij de binnenkant van een cel zag. Hoewel overtuigd communist, kantte hij zich al voor de Praagse Lente tegen de stalinistische trekjes in het Oostblok. In 1967 werd hij daarom verbannen naar Puerto Rico. Bij zijn terugkeer, een jaar later, ontpopte hij zich tot een van de grootste medestanders van Alexander Dubcek, die in zijn land een mildere, vrijere vorm van socialisme voorstond. Binnenrollende Russische tanks maakten bruusk een einde aan de Praagse Lente.

Een van de eerste slachtoffers van het nieuwe regime was Ludek Pachman. Hij kwam weer in de gevangenis terecht, ontsnapte naar eigen zeggen ternauwernood aan de marteldood en ging in hongerstaking. Een mislukte zelfmoordpoging - hij sprong met zijn hoofd naar beneden uit zijn bed - deed hem de rest van zijn leven lijden aan rug- en hoofdpijn. Enkele jaren later kreeg hij toelating om zijn land te verlaten en vestigde hij zich in Passau, Beieren. Hij draaide nog even mee in het schaakcircuit, maar het voormalige socialistische schaakwonder werd nu op alle manieren geboycot door de Oostblok-landen. Hij concentreerde zich dan maar op zijn schrijverscarrière. Niet minder dan tachtig theoretische werken over schaken schreef hij nog, waaronder enkele klassiekers in het genre. Pas na de val van de Muur kon hij zijn land opnieuw bezoeken.

Tim Jansens

Ludek Pachman: overtuigd communist maar medestander van Alexander Dubcek tijdens de Praagse Lente.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234