Donderdag 11/08/2022

PortretOctaaf Callebaut

Grootste chocoladefabriek ter wereld ligt in Oost-Vlaanderen, en dat hebben we te danken aan een zekere Octaaf Callebaut

Nadat Octaafs chocolade een groot succes werd, schilderde de familie Callebaut ook 'chocolaterie' (rechts onderaan) op haar vrachtwagens.  Beeld Barry Callebaut
Nadat Octaafs chocolade een groot succes werd, schilderde de familie Callebaut ook 'chocolaterie' (rechts onderaan) op haar vrachtwagens.Beeld Barry Callebaut

Zelfs bij Barry-Callebaut blijkt men niet vrij van salmonellabesmetting. Maar dat de grootste chocoladefabriek ter wereld zowaar nog in het Oost-Vlaamse Wieze prijkt, is te danken aan Octaaf Callebaut. Als ‘overbodige' zoon van een bierbrouwersfamilie die liever met cacaobonen experimenteerde, leerde hij vanaf 1911 Vlaanderen én ver daarbuiten chocolade eten. Maak kennis met de Willy Wonka van Wieze.

Stefan Vanderstraeten

“Er stond een hoge muur omheen, en grote ijzeren hekken sloten de weg af. De schoorstenen braakten grote rookwolken uit. Binnen in de fabriek hoorde je vreemde sissende geluiden. En, buiten honderden meters in het rond, hing een sterke, machtige chocoladegeur.” Het legendarische boek ‘Sjakie en de Chocoladefabriek’ zou evengoed over Wieze kunnen gaan. Want ook in die deelgemeente van het Oost-Vlaamse Lebbeke draait alles rond het bruine goud: “Afhankelijk van de windrichting zitten ook wij geregeld ganse dagen met de geur van chocolade in onze neus", grapt Luc Van Driessche, inwoner en voorzitter van lokale heemkring Salvator. En zeggen dat Wieze destijds vooral beroemd was om zijn bier. En berucht om de jaarlijkse bierfeesten in de Oktoberhallen: “De grootste brouwerijen in het dorp waren vroeger Van Roy en... Callebaut”.

Al in 1838 was die laatste opgericht door Eugenius Callebaut, telg uit een boerenfamilie. “Toen brouwden boeren al eens bier om de wintermaanden door te komen.” En dat van de Callebauts sloeg zo goed aan dat die de ploeg voorgoed omruilden voor de brouwketel. Naast de brouwerij volgden onder meer nog een mouterij, melkerij en limonadefabriek.

Ook de vroegere chocoladefabriek van Callebaut leek zo uit 'Sjakie en de Chocoladefabriek' te komen.  Beeld Barry-Callebaut
Ook de vroegere chocoladefabriek van Callebaut leek zo uit 'Sjakie en de Chocoladefabriek' te komen.Beeld Barry-Callebaut

Met makkelijk 100 werknemers was de Callebaut-fabriek aan het eind van de negentiende eeuw één van de grootste werkgevers van het land. En daardoor verkreeg de familie meteen ook heel wat politieke macht: tussen 1850 en 1933 leverde ze onafgebroken de burgemeester van Wieze.

Het zwarte schaap

Maar zelfs zoveel bedrijfsactiviteiten volstonden niet om iedereen van het kroostrijke geslacht Callebaut aan het werk te zetten. Vooral Octaaf Callebaut was het zwarte schaap van de familie. “Als enige van de familie wist hij niet goed wat hij met zijn leven moest”, klinkt het bij ‘Octave’, het restaurant van het Antwerpse chocolademuseum Chocolate Nation, dat naar hem vernoemd werd. “Bierbrouwen was niet echt zijn ding. Uiteindelijk wees zijn vader hem de achtste productielijn van het familiebedrijf toe: ‘Kijk zelf maar wat je daar gaat doen’. En dus begon Octaaf Callebaut daar achter in de fabriek in stilte te experimenteren met cacaobonen, suiker en melk.”

Zonder Octaaf Callebaut zou er vandaag geen sprake zijn van de grootste chocoladefabriek ter wereld.  Beeld RV
Zonder Octaaf Callebaut zou er vandaag geen sprake zijn van de grootste chocoladefabriek ter wereld.Beeld RV

Toen in 1911 zijn eerste recept klaar was, kwamen andere fabrieksarbeiders nieuwsgierig aangelopen: “Wat is dat bruine, stroperige goedje?” Octaaf liet ze rechtstreeks vanuit de conche (mengmachine, red.) proeven en zo één voor één bezwijken. De mond-tot-mondreclame deed de rest. Tot van ver buiten Wieze kreeg Octaaf binnen de kortste keren bestelorders van winkels voor zijn chocoladerepen en -tabletten. Gesteund door dit alles én zijn vrouw bleef Octaaf volop nieuwe technieken, smaken en producten bedenken. De ‘achtste lijn' werd in sneltempo één van de belangrijkste productielijnen in de Callebaut-fabriek en blijft vandaag trouwens als enige over. Zelfs de bierbrouwerij moest al in 1975 de poorten voorgoed sluiten.

‘Recept nummer 845'

In zijn eerste succesjaren bleef Octaaf Callebaut verwoed nieuwe recepten bedenken en zijn al bestaande producten perfectioneren. Typerend was dat hij ze telkens een cijfer meegaf, die tot op vandaag in de fabriek als standaard gebruikt worden, zoals W2 (wit) en 811 (donkere chocolade). Zelfs concurrerende chocoladegiganten gebruiken intussen die ‘811' als het over hun eigen donkere chocoladeproducten gaat. Maar ook die concurrentie bijt nog altijd de tanden stuk op ‘nummer 845'. In dat handgeschreven én geheime recept - dat zorgvuldig achter slot en grendel wordt gehouden - beschrijft Octaaf zelf tot in het kleinste detail alle ingrediënten en stappen om tot de allerbeste melkchocolade te komen.

Dat Barry-Callebaut vandaag uitsluitend voor andere fabrikanten én merken werkt - zo levert het de chocoladelaag voor de Magnum-ijsjes - is onrechtstreeks ook aan de stichter te danken. “Tijdens de Eerste Wereldoorlog en de daaropvolgende jaren vonden de chocolademakers en bakkers nauwelijks ingrediënten voor hun zoet genot. En ze vonden al zeker geen chocolade”, klinkt het bij Barry-Callebaut zelf. Dus bedacht Octaaf Callebaut in 1920 ook de zogenaamde ‘couverture’ of dekchocolade. Door die halfafgewerkte chocolademassa nadien nog eens zelf te smelten konden andere patissiers, bakkers en fabrieken ze naar believen boetseren en gebruiken voor hun eigen producten.

Het betekende meteen ook de internationale doorbraak voor Callebaut. Zeker sinds de jaren 1960 werd die dekchocolade naar alle uithoeken van de wereld gevlogen. Intussen produceert Barry-Callebaut liefst 6.000 verschillende op maat gemaakte couvertures voor alle internationale klanten.

Zeker sinds de jaren 1960 werd de dekchocolade naar alle uithoeken van de wereld gevlogen.  Beeld Barry Callebaut
Zeker sinds de jaren 1960 werd de dekchocolade naar alle uithoeken van de wereld gevlogen.Beeld Barry Callebaut

3x4-repen

Tot eind jaren 1990 lag Callebaut nochtans ook als eigen merk in de winkels. Met tientallen verschillende referenties, maar steevast als reep in een opvallende 3x4-vorm. Voor deze ene keer geen idee van stamvader Octaaf, maar wel van familievriend Clement Borms: “Hij ontwierp de 3x4-repen zo dat die makkelijker in stukken te breken waren, zodat gezinnen die eerlijk aan hun kinderen konden verdelen", wil de geschiedenis. “Callebaut had er lang een patent op.”

Maar net als dat patent haalde de reep het nieuwe millennium niet. Van een Callebaut was in de chocoladefabriek ook dan trouwens geen sprake meer. Al in 1981 had de familie Callebaut al haar aandelen verkocht aan de Zwitserse groep Interfood, vooral bekend van de merken Suchard en Tobler. Terwijl Interfood even later overgenomen werd door de Zwitserse multimiljardair Klaus Jacobs.

Vandaag is de Zwitserse familie Jacobs nog altijd eigenaar van de chocoladefabriek, ook nadat Callebaut in 1996 samensmolt met het Franse Barry. Het verklaart waarom de hoofdzetel vandaag in het Zwitserse Zürich gevestigd is. Al blijft het zwaartepunt van de chocoladegigant in Wieze liggen. Want nergens anders ter wereld wordt 300.000 ton chocolade per jaar geproduceerd. Met dank aan Octaaf Wonka.

De alleroudste afbeelding van de chocoladefabriek: 'Een zicht onzer fabriek waar de allerfijnste chocolade bereidt wordt
De alleroudste afbeelding van de chocoladefabriek: 'Een zicht onzer fabriek waar de allerfijnste chocolade bereidt wordt", meldt het bovenschrift.Beeld Barry Callebaut
Zeker vroeger was Wieze omheen de chocoladefabriek gebouwd én niet omgekeerd.  Beeld Barry-Callebaut
Zeker vroeger was Wieze omheen de chocoladefabriek gebouwd én niet omgekeerd.Beeld Barry-Callebaut

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234