Dinsdag 04/10/2022

Haitink en Concertgebouw

Paleis voor Schone Kunsten, Brussel

Zo'n kwarteeuw lang was Bernard Haitink chef-dirigent van het Concertgebouworkest van Amsterdam (CGO). Daarna moest hij zijn biezen pakken ten voordele van Riccardo Chailly, maar zijn nauwe band met het orkest is nooit helemaal verdwenen, zeker niet sinds hij er benoemd is tot eredirigent. Wat de volksmond daarover ook mag denken: oude liefde roest vaak wel, behalve als je vriendjes blijft.

Haitink en CGO zijn deze week in het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten te gast. Voor geen van beide is dat de eerste keer dit seizoen; zowel chef als orkest heten immers in residentie te zijn bij de Filharmonische Vereniging, tot nader order 's lands grootste grossier in affiches met ronkende namen.

Het is natuurlijk fijn om met grote regelmaat musici van wereldformaat te kunnen gaan beluisteren, maar een zinnige vraag is wel: waarom staat er alweer De Vuurvogel van Stravinski op het programma? Een pracht van een ballet, jazeker, waarvoor we ook Diaghilev, de choreograaf van de beroemde Ballets Russes, die Stravinski en Prokofiev in het begin van deze eeuw een mooi forum bood voor hun muzikale nieuwlichterij, dankbaar moeten zijn. Maar is het nodig een hele zwik wereldorkesten uit te nodigen wanneer aardig veel daarvan slechts in combinatie met geen ander dan precies hetzelfde werk verkrijgbaar zijn? Ik heb het weliswaar nog nooit geprobeerd, maar stel me voor dat na drie dagen kaviaar eten een boterham met choco geweldig kan smaken. Of kreeft of zo. Maar goed, Haitink en de zijnen brengen in ruil hoogst origineel werk mee, namelijk de Derde Symfonie van Willem Pijper, een van de markantste figuren uit de recente muziekgeschiedenis der lage landen. Over Pijper valt heel wat zeggen, niet in het minst dat hij behalve de muziek ook de botanica toegedaan was en wellicht opgroeide tussen al heel vroeg voor het woordspelen gewonnen vriendjes.

Anders dan vele van zijn tijdgenoten-componisten, die de Parijse scène als voorbeeld namen en haar niet zelden gingen vervoegen (wat in de eerste twintig jaar van de 20ste eeuw ook mijn keuze zou zijn geweest) was hij aanvankelijk beïnvloed door het Weense muziekgebeuren, en dat wilde toen zeggen: Mahler. Het wekt weinig verbazing dat de altijd al logisch en structuurminnend ingestelde Nederlander ook de Weense jonge garde, de Tweede Weense School, kon smaken. Toch is zijn discours nooit rabiaat atonaal geweest. Het is het contrapunt, de keuze voor noodzakelijke stemvoering die de vrijheid binnen een strikt vooropgesteld kader aftast, die hem vaak tot een heel vooruitstrevend klinkend resultaat bracht. Waarbij hij, onder ons gezegd, zijn romantische ziel nooit echt wist weg te stoppen. Zijn Derde Symfonie is hierbij een mooie illustratie en van harte aanbevolen. Let vooral op de soms koddige instrumentatie: behalve strijkers en een robuuste blazerssectie horen we tenorsax, tenorhoorn, vierhandig piano en mandoline.

Tenslotte brengen Haitink en CGO nog La Mer van Debussy, dat uiteraard geen verder commentaar behoeft. 't Is natuurlijk een beetje water en vuur met de Stravinski, maar zoals een mij dierbare musicus het pleegt te zeggen: de mensen horen dat graag.

Concertgebouworkest Amsterdam o.l.v. Bernard Haitink brengt werk van Pijper, Debussy en Stravinski. Op zaterdag 25 november om 20 uur in het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel. Tickets: 600 tot 3000 frank (14,87 tot 74,37 euro). Info: 02/511.34.33 en www.sofil.be

Spiegel

Academiezaal, Sint-Truiden

In de Academiezaal in Sint-Truiden kunt u maandag naar een nogal bijzonder programma voor strijkkwartet gaan luisteren. De Academiezaal, die sinds een tijdje behalve om haar akoestiek ook om haar puike concertprogrammatie geprezen moet worden, ontvangt dan het Spiegel Kwartet, dat deze dagen volop de weg gevonden heeft van hobbyclubje van eerste violist Guido De Neve naar kamermuziekensemble. Het programma is niets minder dan ambitieus. Vooreerst is er het Strijkkwartet in D van César Franck, het laatste kamermuziekwerk dat de vaak geclaimde Duits-Belgische Fransman componeerde. Het is een kolos van een klein uur, die wel eens le point culminant de l'école frankiste is genoemd. Onze zuiderburen spreken iets te graag van 'scholen', maar in dit geval klopt er veel van: de mooiste combinatie van Duits-achtige diepgang en Frans fleuri vinden we in dit werk, verregaand compositorisch ambacht dat zo nu en dan een zuiderse zenuwzwakte vertoont. Erg mooi, en inderdaad sterker dan wat de door hem tegen wil en dank opgerichte 'school' - eigenlijk waren zijn compositielessen uit de hand gelopen orgelsessies - heeft voortgebracht.

Misschien een nog betere reden om maandag richting Sint-Truiden te gaan, is het elektrische kwartet 'Black Angels - thirteen images from the dark land' van de Amerikaanse George Crumb (1929). Niet omdat het zoveel beter zou zijn dan het werk van Franck - wellicht zal de tijd daar zelfs helemaal anders over oordelen - maar omdat het zeer zelden te beluisteren valt, tenzij dan via de nogal talrijke opnamen die ervan bestaan.

Crumb schreef 'Black Angels' in 1970; het is geïnspireerd op de oorlog in Vietnam en dan ook een niet echt aangenaam werk. Allerlei bevreemdende klankeffecten, geroep en gefluister geven het iets uitzinnigs en surrealistisch. Lichtjes gedateerd, dat wel, maar erg pakkend voor wie erin wil meegaan. Crumb maakte van dit kwartet bovendien een heus kluwen van kruisverwijzingen tussen alles wat van ver of van nabij met griezeligheid, dood en Apocalyps te maken heeft: we horen citaten uit Der Tod und das Mädchen en het Dies Irae, de verschillende delen dragen namen als Sounds of bones and flutes, Devil-music, Danse Macabre of Sarabanda de la muerta oscura. De tritonus, ook wel diabolo in musica genoemd, speelt een belangrijke rol, evenals de duivelstriller van barokviolist Tartini. Uiteraard is er ook nog wat getallensymboliek mee gemoeid en werd het stuk op een vrijdag de dertiende voltooid. Ja, het ligt er nogal dik op, maar een belevenis is het wel.

Na zoveel miserie past de soort van louterende, liefst niet al te vrolijke noot, die Samuel Barber zeker en vast voor ogen had toen hij zijn beroemde Adagio schreef - overigens als tweede deel van een strijkkwartet. Zakdoek meebrengen.

Spiegel Kwartet brengt werk van Franck, Crumb en Barber. Op maandag 27 november om 20.15 uur in de Academiezaal, aan de Plankstraat in Sint-Truiden. Tickets: 400/450 frank (9,92/11,16 euro). Tel. 011/69.39.90.

Olli Mustonen

Conservatorium van Brussel

De kans om een jonge, hoogst originele pianist aan te kondigen mag ik, al is het kort, niet laten liggen. Olli Mustonen was als broekje even bij platenreus Decca onder dak, sloeg niet aan en mocht weer vertrekken. Zo gaat dat wanneer je je intrede niet maakt met Rachmaninov 3 of Tsjajkovski 1. Mustonen is iemand die onverwachte invalshoeken zoekt, Sjostakovitsj met Bach combineert, nog voor iemand hem wat heeft gevraagd de - tussen haakjes bijna altijd onverdraaglijke - pianoversie van Beethovens Vioolconcerto opneemt. Met andere woorden: hij is een muzikant naar mijn hart. Hij brengt maandag in het Conservatorium van Brussel Brahms en Beethoven: qua verrassing niet echt om van achterover te vallen, maar de werken die hij speelt zijn dan weer wel in die zin gekozen: de sonate opus 28 van Beethoven, bijgenaamd de Pastorale, de vaker vermelde dan gespeelde, maar overheerlijke Bagatelles opus 119, een laat Rondo en de Fantasie opus 77. Van Brahms zijn er de Händelvariaties opus 24. Warm aanbevolen.

Olli Mustonen brengt werk van Beethoven en Brahms. Op maandag 27 november om 20 uur in het Conservatorium van Brussel. Tickets: 800 tot 1200 frank (19,83 tot 29,75 euro). Tel. 02/507.82.00, 02/511.34.33.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234