Zondag 03/07/2022

AchtergrondBlik op België

Herbestemming kerkgebouwen in Mechelen, match made in heaven?

Microbrouwerij Batteliek in de voormalige Sint-Jozefkerk. Beeld David Legreve
Microbrouwerij Batteliek in de voormalige Sint-Jozefkerk.Beeld David Legreve

Sofie Peeters is documentairemaker en journalist.

Sofie Peeters

Zoek je een locatie voor je bedrijfsfeest? Huur eens een kerk. In mijn thuisstad Mechelen kan het. Sinds kort is de ontwijde Heilig Hartkerk te huur voor allerlei evenementen. Enkele straten verder is de OLV-ter-Engelenkerk overgenomen door een luxueuze hotelketen en eind maart opende een microbrouwerij in de Sint-Jozefkerk.

Overal in ons land zoekt men neven- en herbestemmingen voor de steeds leger lopende kerken. Wat zou het ook zonde zijn die mooie, historische gebouwen te laten verkommeren, terwijl ze een nieuw leven kunnen krijgen. De ruime, centraal gelegen kerkgebouwen kunnen een hedendaagse functie krijgen. Die zijn heel uiteenlopend: van bibliotheek of ontmoetingsruimte tot kledingwinkel of fitnesscentrum. Wat vertellen die herbestemmingen over onszelf als samenleving?

Als ik de sfeer ga opsnuiven in de voormalige OLV-ter-Engelenkerk, is het niet de herkenbare geur van wierrook maar een fris parfum dat me verwelkomt. Achteraan in het koorgedeelte kunnen de hotelgasten heerlijk brunchen met een glaasje bubbels erbij. “Daar centraal stond vroeger het altaar”, vertelt de receptioniste me. “De kerk is ontwijd en onderverdeeld in 79 kamers, allemaal uniek, omwille van de architectuur van het gebouw.”

Gegoede dagjestoeristen checken lachend in aan de balie, naast een gekleurd glas-in-loodraam. Een rijkelijk gedekte tafel staat opgesteld in een hoek waar eeuwenlang mensen hun diepste wensen prevelden. Waar tijdens begrafenisplechtigheden de kist moet gestaan hebben, staat nu een tafeltje met gekoelde flessen cava. Het geeft me een onbehaaglijk gevoel. Een soort richtingloosheid, zoals Hans Boutellier het beschrijft in zijn boek Het seculiere experiment: “Waar staat het Westen nu eigenlijk voor? Of, populairder, waar gáán we voor? We lijken vooral hyperconsumenten te zijn in een neoliberale economie zonder al te veel bezieling.”

Het typeert de omwenteling die onze samenleving de afgelopen eeuw maakte. Ons land ontzuilde en er kwam een nieuw geloof: ieder gelooft nu voornamelijk in zichzelf. Want wie dat doet, kan alles worden wat die maar wil, luidt het adagium. Zwoegend zoeken we naar de zin van ons bestaan en onze plaats in de groep. Zwetend in de fitnesszaal, shoppend naar nieuwe kleren of selfies nemend bij een rijkelijke tafel. Is dat dan hoe onze kerken er binnenkort zullen uitzien? Als fitnesszalen, kledingwinkels en dure restaurants, plekken waar we onszelf kunnen aanbidden?

“Kerken zijn opgebouwd met gemeenschapsmiddelen en liggen ook emotioneel verankerd in de lokale gemeenschap”, legt Nathalie Debast van de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten uit. “De voorkeur gaat dus altijd uit naar een non-profit herbestemming. Maar je moet het samenhangend bekijken: als je in een gemeente tien kerken hebt, kan je er natuurlijk geen tien bibliotheken van maken. Dus ook herbestemmingen in de private sector moeten worden bekeken.”

De komende tien jaar verwacht de Vlaamse regering dat 30 procent van alle parochiekerken betrokken worden in een project van her- of nevenbestemming. Debast: “Welke nieuwe invulling een kerkgebouw krijgt wordt altijd bepaald in samenspraak: het gemeentebestuur, de kerkelijke overheid en vaak ook de buurt. Als er een concreet voorstel op tafel ligt, beslist de kerkelijke overheid eerst over een eventuele ontwijding van de kerk, waarbij een waardige bestemming van het kerkgebouw een belangrijk aspect is. Pas daarna kan het project van start gaan.”

De kans dat er in een kerk een striptent opent, is dus miniem. Maar wat is een zogenaamd ‘waardige bestemming’? Zeker wat betreft commerciële of private invullingen lopen de meningen daarover uiteen.

Wat wél zeker is: voor non-profit initiatieven staan de kerkdeuren wijd open. In Antwerpen biedt een kloosterkapel onderdak aan twee leefgroepen van een jeugdzorgwerking. In Gent ontstond Parnassus, een ontmoetingscentrum met een sociaal restaurant en tewerkstellingsplek. En ook Mechelen heeft in een voormalige kloosterkerk zijn cultureel centrum en poppentheater ondergebracht. Voor dit soort waardevolle initiatieven, waar solidariteit en verbinding centraal staan, zijn de lege kerkgebouwen een match made in heaven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234