Maandag 08/08/2022

SwissLeaks

Hervé Falciani, de man achter SwissLeaks: geldwolf of eerlijke klokkenluider?

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

106.458 klanten van HSBC Private Bank uit 203 landen. Daarvan heeft het Internationaal Consortium van Onderzoeksjournalisten ICIJ de gegevens in handen gekregen in wat het grootste lek van bankgegevens ooit blijkt te zijn. Een lek dat er finaal kwam dankzij één man: Hervé Falciani, oud-IT'er bij HSBC. Maar wie is "de man die de rijken doet beven", zoals hij in de Franse pers wordt omschreven?

Tommy Thijs

Als er voor iemand de uitdrukking 'de spin in het web' is uitgevonden, dan wel voor Hervé Falciani. De 43-jarige computerspecialist moet vandaag zowat de meest gehate persoon zijn in Zwitserse bankkringen, en dan zeker bij HSBC Private Bank in Genève.

Het is daar dat Falciani begin jaren 2000 aan de slag gaat als IT'er. Hij helpt mee de gigantische database met klanten- en rekeninggegevens te optimaliseren en beter te beveiligen. Maar er knaagt iets, zo zal hij later verklaren aan de Franse autoriteiten: Falciani ontdekt in de database hoe gigantische sommen geld naar het Geneefse filiaal van HSBC worden gebracht. Geld uit schimmige constructies, soms ook van nog schimmigere figuren. Falciani is naar eigen zeggen "gedegouteerd".

null Beeld AFP
Beeld AFP

Buitenwandelen met klantengegevens

En dan gaat de bal aan het rollen. De IT'er verzamelt twee jaar lang gegevens en bewijzen van fraude en belastingontwijking en -ontduiking door tienduizenden gefortuneerde HSBC-klanten. Zijn werkwijze is simpel: ze kopiëren op zijn eigen laptop en er op het einde van de werkdag gewoon mee naar huis wandelen.

Onder de klanten grote namen als David Bowie, Michael Schumacher, maar ook politici, diamantairs of beruchte criminelen. De reden is simpel, zo zal hij later verklaren: de praktijken van zijn werkgever zijn niets anders dan "een systematische schending van de fundamentele rechten van burgers", aangezien het ontdoken of ontweken belastinggeld gebruikt zou moeten worden voor het "algemeen belang".

Falciani probeert vervolgens de aandacht te trekken van de Zwitserse fiscus. Hij trekt in februari 2008 naar Libanon waar hij zich voordoet als Rubel Al-Chidiack en klantengegevens van HSBC probeert te verkopen. Om de praktijken van de bank aan te klagen, zo beweert hij zelf. Zijn tegenstanders gaan er echter van uit dat hij de gegevens probeert te verkopen en uit is op fors geldgewin. Wat er ook van zij, de bank die hij benadert in Libanon trekt aan de alarmbel en verwittigt de Zwitserse Associatie van Bankiers. De overheid wordt ingelicht en start een onderzoek naar industriële spionage. Falciani's telefoon wordt afgetapt.

Wie is Hervé Falciani?

• 43 jaar
• Computerspecialist
• Geboren in Monaco
• Frans-Italiaanse nationaliteit
• Verblijft in Madrid
• Bezorgde Frans minister van Financiën Christine Lagarde een lijst met meer dan 100.000 HSBC-klanten, de zogenaamde Lagarde-lijst
• Wordt door de Zwitserse autoriteiten verdacht van industriële spionage, ongeautoriseerde toegang tot gegevens, inbreuk op het handelsgeheim en inbreuk op het bankgeheim

Lagarde-files

Op 22 december 2008 wordt Falciani opgepakt door de Zwitserse politie. Die legt hem de hele dag op de rooster over de vermeende diefstal van de klantengegevens, maar laat hem 's avonds wel weer gaan. Een geste waar Falciani van profiteert om met zijn vrouw en dochtertje naar Frankrijk te vluchten. Daar overhandigt hij op tweede kerstdag vier dvd's met HSBC-klanteninformatie aan de Franse fiscus. De Lagarde-files, genoemd naar de toenmalige Franse minister van Financiën Christine Lagarde, nu topvrouw van het IMF, zijn geboren.

Wanneer begin januari 2009 de Zwitsers een huiszoeking vragen in Falciani's huis in Frankrijk, ontdekt de politie daar nog meer gegevens, documenten en bestanden. Die worden echter niet overgemaakt aan het buurland: de Franse procureur Eric De Montgolfier speelt op veilig en gaat er liever zelf mee aan de slag. Na maanden onderzoekt maakt hij zijn bevindingen over aan de Franse belastingdiensten, die onderzoeken openen bij duizenden belastingplichtigen. En passant jaagt hij de Zwitsers nog eens tegen zich in het harnas, door te zeggen dat Falciani met zijn beslissing om het klantenbestand over te maken aan de Fransen niet uit was op geldgewin. Neen, de IT'er had "messianistische motieven". In december 2009 worden de onderhandelingen tussen Zwitserland en Frankrijk over een belastingverdrag als reactie daarop tot nader order opgeschort.

Een jaar nadat de Franse fiscus is begonnen met het opsporen van de Franse HSBC-klanten, komt ook ons land in beeld. Minister Lagarde maakt de gegevens over van alle Belgische belastingsplichtigen met een HSBC-rekening die op Falciani's lijst stonden. Sindsdien lopen er ook bij ons onderzoeken door de fiscus. Ook andere landen als het Verenigd Koninkrijk, Spanje, Italië en Griekenland krijgen van de Fransen documenten en gegevens over hun onderdanen die klant zijn bij HSBC in handen gestopt.

Opgepakt in Spanje

Ondertussen spreken we juli 2012, goed twee jaar na de eerste onderzoeken. Falciani verblijft nog altijd in Frankrijk, maar voelt zich daar niet meer veilig. Op advies van de Amerikaanse regering neemt hij de ferry naar Spanje, goed wetende dat hij daar opgepakt zal worden aangezien de Zwitsers een internationaal aanhoudingsbevel tegen hem hebben uitgevaardigd. Maar beschermd in een Spaanse cel hoeft Falciani tenminste niet meer voor zijn leven te vrezen.

Zoals verwacht wordt Falciani bij aankomst in Barcelona al snel opgepakt tijdens een routinecontrole. Hij vliegt in afwachting van een beslissing over zijn uitlevering voor een half jaar de Madrileense gevangenis van Valdemoro in. Goed beveiligd door acht bodyguards en een kogelvrij vest. Ondertussen twijfelt Spanje: wel uitleveren en zo het onderzoek naar witwaspraktijken bij HSBC hinderen? Of niet uitleveren en een diplomatieke rel met Zwitserland ontketenen?

Op 8 mei 2013 wordt Falciani definitief vrijgelaten: Spanje weigert zijn uitlevering omdat hij het Franse gerecht uiterst belangrijke informatie over illegale, criminele en hoogst verdachte activiteiten heeft bezorgd. Vandaag verblijft Falciani trouwens nog altijd in Madrid, waar hij een tijdlang zelfs onder bescherming stond van een ultrageheim getuigenbeschermingsprogramma van de Verenigde Naties.

Falciani tijdens een ondervraging in Madrid. Beeld AFP
Falciani tijdens een ondervraging in Madrid.Beeld AFP

Argentinië en India

Ondertussen is Frankrijk een officieel onderzoek gestart tegen HSBC op verdenking van witwaspraktijken, illegale bankverrichtingen en fraude. Falciani, zowaar een held in het land, krijgt een job bij INRA, een IT-onderzoeksinstelling die gelieerd is aan de Franse overheid. Hij adviseert ook de Argentijnse overheid in de strijd tegen fiscale fraude, wat resulteert in een inval bij HSBC-Argentinië. Ook in India wil hij zijn diensten aanbieden, nadat Zwitserland elke medewerking weigert aan de Indiase overheid.

Op 11 december 2014 wordt Falciani officieel in beschuldiging gesteld in Zwitserland. Hij moet er terecht staat wegens industriële en economische spionage, de ongeautoriseerde toegang tot gegevens en inbreuken tegen het handelsgeheim en het bankgeheim. Zwitserland blijft er ook bij dat hij de verzamelde gegevens eerst probeerde te verkopen voor hij meewerkte aan het onderzoek.

Fysiek hoeft Falciani niet aanwezig te zijn op zijn proces, aangezien dat niet verplicht is in het Zwitserse rechtssysteem. De beschuldiging komt er een maand nadat Frankrijk Zwitserland ook officieel beschuldigde van witwaspraktijken. Falciani noemt zijn vervolging dan ook een deel van de Zwitserse agenda om zijn banken te beschermen.

Nog altijd is de financiële wereld verdeeld: deed Falciani het voor het geld, of kon hij de praktijken bij HSBC gewoon echt niet aanzien? Wat zijn echte motieven waren voor zijn daden, weet uiteindelijk alleen hijzelf. Spijt heeft hij in elk geval niet. "Ik ben trots op de rol die ik speelde in het blootleggen van die geheime Zwitserse rekeningen. Ik ben bereid risico's te nemen", zo zei hij eind 2013 in een interview in Business Week.

null Beeld AFP
Beeld AFP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234