Zondag 26/06/2022

Het Avignonoffensief barst los

In de Zuid-Franse stad Avignon speelt zich vanaf dit weekend opnieuw een wonder af: in amper drie weken en op een ruimte ter grootte van een zakdoek zijn er negenhonderd theatervoorstellingen te bekijken, waaronder meerdere van Europees topniveau.

DOOR WOUTER HILLAERT

AVIGNON l Net als vorige jaren vormen de Belgen de grootste buitenlandse delegatie. Toch dragen niet langer Needcompany of Jan Fabre het ambassadeurslint, maar wel de Vlaamse stadstheaters.

Zestig jaar geleden, in de zomer van 1947, ging Jean Vilar in op een uitnodiging van de pausenstad om zijn Meurtre dans la cathédrale (naar een stuk van T.S. Eliot) te komen opvoeren in het Palais des Papes. Hij stelde één voorwaarde: dat hij twee andere voorstellingen mocht meebrengen. Vilar was een fel verdediger van een nieuwe, publieksbrede theaterkunst, los van de mooie sier die in de Parijse schouwburgen werd gemaakt. Zo ontstond met 'Une semaine d'Art dramatique en Avignon' de voorloper van het intussen meest prestigieuze podiumkunstenfestival in Europa.

De eenenzestigste editie koestert dat verleden. In Chapelle Saint-Charles loopt een tentoonstelling met de legendarische foto's van Agnès Varda, die de eerste jaargangen belichten. Zaterdag op de Cour d'Honneur zal niemand minder dan Jeanne Moreau, die er ook al bij was in 1947, de vrouwenrol lezen van Heiner Müllers Kwartet. Dat de lecture van dit weinig vanzelfsprekende stuk rechtstreeks uitgezonden wordt op de Franse tv, zegt alles over de reddingsboei die het festival van Avignon is geworden bij de verdediging van de hogere cultuur in Frankrijk. Geen ander podiumgebeuren in Europa verzamelt zoveel bekende filosofen en intellectuelen voor openbare debatten.

Terugkerend thema in deze publieke discussies is dit jaar niet toevallig 'geschiedenis', gekoppeld aan de Tweede Wereldoorlog vanwaaruit Vilar zijn cultuurvisie opbouwde. Wat betekent verzet vandaag? Hoe kun je echt democraat zijn? Deze maatschappelijke vragen zijn grotendeels de verdienste van Vincent Baudriller en Hortense Archambault, die na de desastreuze stakingseditie van 2003 de leiding van het Festival overnamen. Ze kozen voor één gastcurator per jaar (zoals Fabre in 2005), maar wisten aan die grotere artistieke keuzevrijheid in het programma een diepere sociaal-politieke relevantie te koppelen.

Zo baseert Frédéric Fisbach, artiste associé voor 2007, zijn nieuwe creatie Feuillets d'Hypnos op een gelijknamige bundel van 237 fragmentarische impressies van René Char tijdens diens jaren bij de Résistance. De Franse, sterk door Japan geïnspireerde regisseur zal ze multidisciplinair vertalen naar de immense ruimte van de Cour d'Honneur. Veel wordt ook verwacht van de Duitser Frank Castorf, die beelden zal zoeken bij het bijna apocalyptische nazigekkenhuis in Louis-Ferdinand Célines roman Nord. "Écriture staat centraal", zo wijst het programmaboekje op de literaire bronnen van ook veel andere producties. Het lijkt bedoeld als verzoenende wenk naar het snel geagiteerde Avignonpubliek: wees gerust, deze keer geen Fabre-beeldenstorm.

De Vlaamse Avignonafvaardiging past als gegoten in deze actuele en theaterliteraire verwerking van de Tweede Wereldoorlog. Na Guy Cassiers' eerste, succesvolle bezoek met Bezonken rood vorig jaar, mag hij nu terug met zijn Toneelhuisopener Mefisto for ever. Tom Lanoye herschreef Klaus Manns roman Mephisto tot een erg eigentijdse dramatekst over de verantwoordelijkheid van kunstenaars in een naar rechts opschuivende omgeving. Ook het prangende relaas van een op hol geslagen kindsoldaat in Nine Finger van Benjamin Verdonck, Fumiyo Ikeda en Alain Platel bevraagt onze ethische verhouding tot het kwaad, net als de psychologische bewerking van Richard III die Peter Verhelst ooit schreef voor Johan Simons' ZT Hollandia. De tekst wordt in Avignon geënsceneerd door de Franse regisseur Ludovic Lagarde.

Stuk voor stuk illustreren deze uitnodigingen de internationale remonte van de Vlaamse stadstheaters na enkele inhoudelijke overgangsjaren. Tien jaar geleden, voor de periode Luk Perceval in het Toneelhuis, was dit nog ondenkbaar. Een pasklare verklaring voor de ommekeer is er niet, tenzij een combinatie van vele factoren. De opmars van individuele makers en collectieven - ooit wegbereiders van de internationale aandacht voor het Vlaams theater - lijkt wat uitgeraasd. De stadstheaters profiteerden hiervan en maakten een frisse omslag naar multidisciplinair (makers)werk, daarin gesteund door het internationale beleid van de Vlaamse overheid en de komst van sowieso al opgemerkte artistieke leiders als Johan Simons en Guy Cassiers.

Toch blijft vooral de aanwezigheid van de KVS in Avignon opmerkelijk. Het Brusselse stadstheater had niet alleen een vinger in de pap bij Nine Finger, maar ook bij Dinozord: The Dialogue Series III, waarmee de Congolese choreograaf Faustin Linyekula een opvallende Afrikaanse toets in deze editie kracht bijzet. De KVS stuurt verder Sam Touzani en zijn solo Liberté Égalité Sexualité uit, maar dan wel naar het Off-festival: de explosie aan theater, mime, comedy, dans, straatacts, circus en cabaret waarmee je om de oren geslagen wordt van zodra je Avignon door één van zijn poorten durft te betreden.

Het Festival d'Avignon loopt van 6 tot 27 juli 2007. Info: www.festival-avignon.com.

Het Brusselse stadstheater KVS heeft in Avignon opmerkelijk veel vingers in de theaterpap

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234