Dinsdag 27/09/2022

Het beeld klonk nog nooit zo goed

Waarde van kunst wordt opgedreven dankzij platenhoezen van pop- en rockbands

Woensdag wordt in Londen Kerze geveild: geschilderd door Gerhard Richter, beroemd geworden als hoesillustratie van Sonic Youths Daydream Nation en volgens kenners zeker 3,3 miljoen euro waard. Dit was niet het eerste huwelijk tussen popmuziek en beeldende kunst. Een overzicht.

DOOR DIRK STEENHAUT

BRUSSEL l Het artwork van Andy Warhol voor The Velvet Underground en The Stones is bekend. Hetzelfde geldt voor het hoesontwerp van de Belg Guy Peelaert voor Bowies Diamond Dogs. De cd-cover is echter ook een zeer geschikt medium om bestaande kunst (opnieuw) onder de aandacht te brengen.

Sonic Youth is altijd al een kunstzinnig gezelschap geweest. Voor ze toetrad tot de baanbrekende gitaarband was bassiste Kim Gordon een gerenommeerde kunstcritica bij het blad Artforum. Geen wonder dus dat de groep regelmatig van het werk van hedendaagse kunstenaars zou gebruiken. Zo brak undergroundstriptekenaar Raymond Pettibon pas echt door nadat zijn zwart-wittekeningen op de verpakking van Goo ('90) terechtkwamen. De beduimelde knuffelbeesten van multimedia-artiest Mike Kelley zullen dan weer blijvend geassocieerd worden met Dirty ('92). Richard Prince maakte ooit een reeks van negentien 'Nurse Paintings', geïnspireerd door verpleegsterromannetjes, waarvan vier stuks terechtkwamen op de cover van Sonic Nurse (2004). Christopher Wool, bekend van zijn grote zwarte gestencilde letters op wit canvas en van zijn spuitbustekeningen, zag zijn werk verschijnen op de hoes van Rather Ripped (2006). "We zijn altijd al gefascineerd geweest door de manier en waarop woord, beeld en muziek zich tot elkaar verhouden", legt Sonic Youthvoorman Thurston Moore uit. "Voor ons is het artwork een verlengstuk van de muziek. Daarvoor gebruiken we liefst werk van minder bekende kunstenaars met wie we zelf bevriend zijn. Al valt het inderdaad wel op dat hun marktwaarde daarna pijlsnel de hoogte ingaat."

De Nederlandse schilder Hieronymus Bosch (1450-1516) was geobsedeerd door zonde en schuld. Zijn werk getuigt van een rijke verbeelding en bulkt van de symboliek. Bosch schilderde heel wat triptieken, waarvan De tuin der lusten het befaamdste is. Op het linkerpaneel staan Adam en Eva in het paradijs, op het middenpaneel geeft de schilder zijn interpretatie van de 'aardse' lusten en op het rechterpaneel schetst hij een beeld van de hel, waar zondaars gruwelijke straffen ondergaan. Het hallucinante karakter van zijn werk trok in de jaren zestig de aandacht van voorname exponenten van de tegencultuur, die er van uit gingen dat zijn fantastische taferelen waren geïnspireerd door geestverruimende drugs. Vooral in hardrock- en heavy metalmiddens werd 'De tuin der lusten' erg populair. In 1969 gebruikte Deep Purple een deel van het schilderij als hoesillustratie op zijn derde (titelloze) lp, al werd het per vergissing niet in kleur afgedrukt. Het Vaticaan, eigenaar van het werk, was niet blij. Dat hield de black metalband Celtic Frost echter niet tegen om het hellepaneel in 1987 nog eens aan te wenden voor Into the Pandemonium.

Sinds Daniel Lanois op de hoes van zijn cd For the Beauty of Wynona ('93) een naakt meisje met een mes liet afbeelden, raakte de Tsjechische kunstfotograaf Jan Saudek ook in het Westen bekend. Saudek, die als kind tijdens de Tweede Wereldoorlog in een concentratiekamp had gezeten, kreeg het later aan de stok met de communistische autoriteiten omwille van zijn erotisch getinte foto's, waarin hij vaak het contrast aangaf tussen kinderlijke onschuld en corruptie. Zijn werk werd ook gesmaakt door Soul Asylum en The Beautiful South, die er respectievelijk de platenhoezen van Grave Dancers Union ('92) en Welcome to the Beautiful South ('89) mee zouden verfraaien.

De Joods-Duitse Mati Klarwein (1932-2002) groeide op in Palestina en ontwikkelde zijn schilderkunst in Parijs bij Fernand Leger. Hij was beïnvloed door Bosch, Italiaanse renaissancekunst, het surrealisme van Salvador Dalí en Indiase tantrische kunst. Tijdens de jaren zestig begon hij te experimenteren met hallucinogenen en werd hij een belangrijk vertegenwoordiger van de psychedelische kunst. Zijn atelier werd zowel gefrequenteerd door Jimi Hendrix als door lsd- goeroe Timothy Leary. Klarweins werk was populair in muzikantenmiddens en veel van zijnschilderijen kwamen dan ook op platenhoezen terecht. Illumination werd gebruikt voor Abraxas ('70) van Santana, Zonked voor Holy Terror van The Last Poets ('95). Klarweins schilderijen vielen ook te bewonderen als cover art van Eric Dolphy's Iron Man ('63) en Miles Davis' baanbrekende Bitches Brew ('69). Voorts komen drie van zijn doeken voor op platenhoezen van trompettist John Hassell: Earthquake Island ('79), Dream Theory in Malaya ('81) en Aka-Darbari-Java ('83).

De Belgische surrealist René Magritte blijkt in platenland een van de populairste kunstenaars te zijn. Zijn werk werd al op talloze hoezen gepasticheerd, maar gitarist Jeff Beck koos op zijn lp Beck-Ola ('69) voor the real thing: op de hoes werd De kamer van het luisteren afgebeeld. Salvador Dalí liet de Amerikaanse jazz- zangeres Jackie Gleason toe een van zijn schilderijen af te drukken op de cover van haar plaat Lonesome Echo. En voor de hoes van Power, Corruption and Lies van New Order koos ontwerper Peter Saville zelfs een stilleven met rozen van de negentiende eeuwse symbolist Henri Fantin-Latour. "In de jaren tachtig hoorde alles modern en minimalistisch te zijn", zegt Saville. "Dus deed ik precies het tegenovergestelde: ik ging voor iets ouds en romantisch."

Bosch was hip in de jaren zestig omwille van zijn fantastische taferelen, zogezegd geïnspireerd door geestverruimende drugs

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234