Maandag 27/06/2022

Zaventem

Het effect na de aanslagen op de luchtvaart: "Ravage is nog altijd groot"

Gunther Hofman. Beeld wouter van vooren
Gunther Hofman.Beeld wouter van vooren

Hij stuurt een vloot vliegtuigen aan en meer dan duizend mensen bij Jetairfly, de vliegtuigmaatschappij die hij zelf uit de grond heeft gestampt. Gunther Hofman (47) over de aanslagen en hun effect op de luchtvaart: "Onze mensen zijn geraakt in hun biotoop."

SOFIE VANLOMMEL

Iedereen die wel eens aandachtig naar een mierenkolonie heeft gekeken, weet wat er gebeurt als je het marcherende leger met een takje de weg verspert. Stuurloos schieten de stroompjes alle kanten op. Dat beeld doemt op als Gunther Hofman terug denkt aan 22 maart, de dag dat zelfmoordterroristen op de luchthaven en in de Brusselse metro 32 slachtoffers meenamen in de dood. "Overal mensen, mensen met rode ogen van het huilen, sommige met koffers in de hand, perplex of net heel geagiteerd met elkaar in debat. Lopend, niet wetend waarheen. Doelloos. Zo ziet paniek eruit."

Hofman loopt de andere richting uit, tegen de stroom in, naar de luchthaven. Veel informatie heeft hij niet: zijn mannetje op de vloer is niet bereikbaar, de veiligheidsverantwoordelijke van het bedrijf zit in Amsterdam en weet van niets. Hofman denkt aan de drie medewerkers van Jetairfly die in de vertrekhal achter de balie moeten zitten. Hij weet niet hoe het met hen gaat.

Om iets na acht heeft Hofman, topman van Jetairfly, telefoon gekregen van CEO Elie Bruyninckx. Hij stuurt zijn wagen net over de rotonde van Vilvoorde, die met het standbeeld van de gebalde vuist. Of hij het sms'je heeft gelezen, net verstuurd door een collega? Hofman heeft het bericht nog niet gezien. "Explosie op de luchthaven", leest hij op zijn telefoon. Hij denkt aan Antalya, aan Izmir, Turkse badplaatsen waar de lichtblauwe vliegtuigen van Jetair met de rode smiley op de staart regelmatig landen. Weer onrust in het Midden-Oosten? Is er gevaar voor Jetairfly? Een seconde later volgt een nieuw bericht: de luchthaven in kwestie is Zaventem. "En toch denk je: een explosie, dat kan van alles zijn. Een ontplofte koffieketel bij Starbucks? Een gaslek? Een ongeluk?" Hij botst op een wegversperring, zet zijn wagen aan de kant en begint te wandelen. Hij ziet de mensenstroom, hij leest de stress van de gezichten van de aanstormende hulpverleners. Hij voelt de spanning in de lucht. Sirenes beginnen te loeien. "Het ging duidelijk niet om een defect koffie-apparaat."

undefined

Klein potje melk

Als jongen wilde hij piloot worden. Een droom die door de verplichte legerdienst in vervulling kon gaan. Hij ging bij de luchtmacht, haalde brevetten, vlieguren. Tot tijdens een acrobatische vlucht - een verplicht nummer in de opleiding - zijn evenwichtsorgaan protesteerde. Salto's en loopings zetten hevige g-krachten op een lichaam, vergelijkbaar met de spanning op een F1-piloot tijdens een wedstrijd. Het risico was te groot dat dit bij het vliegen nog een keer zou gebeuren. Hofman werd medisch afgekeurd. Zijn carrière bij de luchtmacht was voorbij. Hij was 29 jaar oud. Hij heeft nooit meer gevlogen.

Hij vertelt het vrolijk. Geen ondertoon van spijt. "Dat was een klap, natuurlijk, het gebeurde totaal onverwacht. Maar het ging niet meer. Ik heb er een punt achter gezet en ik ben iets anders gaan doen." Hij houdt niet vast aan het verleden.

Hofman ging aan de slag bij een chartermaatschappij in Nederland. Hij belandde zelf op de directeursstoel toen zijn baas van de ene op de andere dag werd ontslagen. "Ik ben in de auto gesprongen, naar de eigenaar van het bedrijf gereden en heb gevraagd: hoe zit het hier? Hij stelde mij voor om zelf de functie op te nemen. Een dag later heb ik ja gezegd. Daar heb ik geleerd hoe dit vak in elkaar zit. Maar vooral: je moet niet op je stoel blijven zitten en wachten tot iemand de boel voor jou oplost."

Vraag hem naar de belangrijkste les die hij heeft geleerd en hij verwijst naar dat moment, de beslissing om de kans te grijpen die hij niet had zien aankomen. "Dat, en de wetenschap dat je nooit te oud bent om kinderen te krijgen. Ik ben 47 jaar en het vierde kind is onderweg." Bij zijn tweede vrouw, dat helpt. "De verstandhouding is heel goed en dat is niet evident in een nieuw samengesteld gezin. Daarvoor heb ik wel wat truken uit mijn hoed getoverd: mijn zoon van 19 is peter van mijn dochter van vier." Hij lacht hard.

Hofman gebruikt geen dure woorden, hij maakt graag grappen en laat gemakkelijk in zijn hart kijken. De assistente die na twaalf jaar samenwerken op pensioen ging, vergeleek hem met een klein potje melk. "Het kookt snel over. Maar als je het vuur afzet is het ook weer zo voorbij." Hij schatert het uit. "Het is wel veel rommel om op te kuisen."

Gunther Hofman. Beeld Wouter Van Vooren
Gunther Hofman.Beeld Wouter Van Vooren

Het is november 2003 als Jetair aan zijn mouw trekt, de grootste touroperator van het land. Wil hij helpen bij het oprichten van een eigen vliegtuigmaatschappij? Vijf maanden later stijgt het eerste toestel van Jetairfly op, bestemming Almeria. Vandaag stuurt hij 27 vliegtuigen aan, en 1.150 mensen.

Het is zijn job, zegt Hofman, om oplossingen te zoeken voor twee schijnbaar onverenigbare eisen: de wispelturigheid van de sector en de intrinsiek logge organisatie van vliegverkeer. "Na de aanslagen in Tunesië ging dat land in één dag tijd van vijftigduizend reizigers naar nul. Los het maar op."

Het duurt weken, maanden zelfs om een vliegtuig in de lucht te krijgen. Een Boeing 737, het type dat u naar Antalya brengt, heeft een veertigtal bemanningsleden nodig. "Dat is een klein fabriekje." De Dreamliner, het paradepaardje van de vloot voor vluchten naar de Caraïben, kost 900.000 dollar per maand. "Enkel huurprijs, we spreken nog niet over brandstof of crew. Als dat vliegtuig morgen zonder werk valt, heeft dat onmiddellijk een enorme impact." Zo'n leasecontract loopt bovendien tien jaar. "Ik kan echt niet weten waar de luchtvaart over tien jaar staat. Er zijn politici die van Brussel liefst een zakelijke luchthaven zouden maken, en alle vakantievluchten naar de regio willen sturen. Voor hetzelfde geld zitten we hier niet meer."

Het is de uitbarsting van de IJslandse Eyjafjallajökull, nu zes jaar geleden, die het vliegverkeer van de ene op de andere dag op zijn kop heeft gezet. "Daarna hebben we een vergadering belegd met de vraag: wat is het nieuwe normaal? Deze kosten, hoe gaan we die in de boekhouding noteren? Waar moeten we rekening mee gaan houden?" De aanslagenreeks op Sharm El Sheikh was maar net verteerd, de bij touroperators populaire Egyptische badplaats waar in 2005 zeker 64 slachtoffers zijn gevallen. "Maar het is niet meer opgehouden: Tunesië, Oekraïne, Parijs. Brussel." Hij ziet er niet meteen rustigere tijden aankomen.

Gevoelige bestemmingen

Dit is de vraag waar hij sinds 22 maart mee zit: hoe is het in godsnaam mogelijk dat mannen van wie de smoel elke dag in de kranten staat, die de tv-schermen domineren en niet uit de ether zijn weg te slaan, zich wekenlang verborgen kunnen houden? "Dit is anders dan een Breivik of een Fourniret, geïsoleerde psychopaten waarbij psychiaters maar moeten uitzoeken hoe het komt dat ze zijn ontspoord. Dit is erger: er is blijkbaar een draagvlak in het sociaal weefsel. Het maakt mij erg ongerust. Je lost het probleem dus niet op door individuen op te sporen."

Maar waar hij ook bij heeft stilgestaan: wat zou u doen? "Stel, ik zie 's morgens dat mijn buurman vier kalasjnikovs en wat vreemde spullen in zijn koffer laadt. Stap ik naar de politie? Ik heb aan mijn vrouw gedacht, mijn kinderen. Mijn zus heeft er ook drie. Wat zijn de gevolgen van klikken, hoe ver zou dat gaan? Is het niet verleidelijk om weg te kijken en te denken: neen, dat heb ik verkeerd gezien."

Daarom: grenzen sluiten of profiling, "dat is zoals patches op een vliegtuig: de structurele schade neem je niet weg. Je moet dit probleem aanpakken bij de wortels. Ik lees er over, ik wil het vatten. Maar ik kan echt niet begrijpen - hoe diep je ook zit - dat je een ander dit kunt aandoen. Hoe kun je koelbloedig een ruimte binnen stappen, en weten: ik blaas mezelf op, en ik neem zoveel mogelijk mensen mee."

Over zijn eigen, hyperdiverse personeelsbestand wil hij zich niet veel zorgen maken. Over gevoelige bestemmingen als Israël, Algerije of Marokko evenmin. "We gaan ons echt niet aanpassen. De security check is het werk van Staatsveiligheid, ik vertrouw erop dat zij hun werk goed doen. Al zouden snellere updates interessant zijn, als je hoort dat mensen in een paar maanden kunnen radicaliseren."

Premier Michel bij herdenkinsplek op Zaventem. Beeld belga
Premier Michel bij herdenkinsplek op Zaventem.Beeld belga

De drie medewerkers in de vertrekhal bleken redelijk ongedeerd. "Een mevrouw heeft een beeldscherm op haar hoofd gekregen door de kracht van de explosie. Ze had wat hoofdpijn en een blauw oog." Sinds een maand is ze weer aan het werk. "De twee andere meisjes zullen we niet meer op de luchthaven zien."

Terwijl Hofman zich op 22 maart in het crisiscentrum op de vijfde verdieping van het bedrijf bekommert om de vliegtuigen die nog in de lucht hangen, ziet hij hoe de luchthaven verandert in een versterkte burcht. Slachtoffers worden afgevoerd naar een door het Rode Kruis inderhaast opgetrokken veldhospitaal. Terwijl de wachtende vliegtuigen op het tarmac geëvacueerd worden - weer die mensenstroom - stromen leger en politie toe. "Ik denk dat ik tweehonderd combi's heb gezien, onwaarschijnlijk."

Wat hij niet had kunnen vermoeden is dat de ware schade onzichtbaar was. Hij heeft psychologen uitgenodigd om te praten voor wie dat wilde. Hij schrok van het resultaat.

"Natuurlijk heeft zo'n gebeurtenis een emotionele impact, de luchthaven was even oorlogsgebied. Maar ik redeneerde: er zijn geen doden of gewonden in het bedrijf gevallen. Je was er niet bij, je leeft. Punt, we gaan verder. Ik was fout. Onze mensen zijn geraakt in hun biotoop. Ze waren doodongerust over al die andere collega's die ze op de luchthaven kennen, mensen die elkaar uitgerekend op die plek dagelijks ontmoeten. En niemand was bereikbaar in de uren na de ramp. Dat is enorm stresserend, het roept grote emoties op. Het gaat veel verder dan: ik ben er aan ontsnapt. Ik heb de psychologische impact compleet onderschat. De ravage is nog altijd groot."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234