Donderdag 06/10/2022

Reizen

Het leven bulkt van de reisclichés en we doen allemaal mee

null Beeld RV
Beeld RV

De vakantie komt stilaan op kruissnelheid. Maar ook de files: het wordt aanschuiven tijdens de uittocht vandaag. En waarom toch? Voor een avontuur vol verrassingen die van tevoren vaststaan. Opgepast, het lezen van wat volgt kan u zin laten krijgen in vakantie en ongerepte reizen.

JACQ. VELDMAN

Ik weet niet hoe het jullie vergaat, maar ik moet er echt eens even helemaal uit. Of eigenlijk weet ik wel hoe het jullie vergaat: precies hetzelfde. Waar de gestresseerde mens in andere jaargetijden de tip krijgt nog maar eens op zijn tanden te bijten, is het standaardzomeradvies: ga op vakantie.

En dat was je natuurlijk allang van plan, want de zomervakantie is een afspraak. Het is de jaarlijkse great escape van de sleur van alledag en het leven in de kooi die kantoor heet. Een ontsnapping waar, ironisch genoeg, vrijwel niemand aan kan ontkomen. Reisbureaus en websites met het woord travel in de naam doen er alles aan de overtuiging aan te wakkeren dat we niet kunnen wachten op verlossing van ons doorsneeleven. En ze snijden in hun verleidingstactiek precies onze zwakke punten aan.

Je bent er gewoon ongelooflijk aan toe.

'Jij wilt toch ook ontsnappen aan de dagelijkse stress?' 'Ga je eindelijk die verre reis maken die al heel lang op je bucketlist staat?' 'Wie wil er nu niet uit de dagelijkse ratrace ontsnappen voor een heerlijke vakantie?' 'Waar wácht je nog op?'

De boodschap is duidelijk: je bent eigenlijk niet normaal als je niet gek geworden bent van het achterliggende jaar. Een beetje handig reisbureau maakt bij het opporren van de reislust gebruik van de time-hop, ofwel het schrijven in de tegenwoordige tijd, waardoor je de droomvakantie heel dichtbij brengt. 'In de avond geniet je van een koel drankje op een van de vele terrassen.' 'Je wandelt door slaperige dorpjes.' 'Je hoort het ruisen van de zee.' Kortom: je hebt nog niet eens geboekt, maar je zit er eigenlijk al.

Volbloed ontdekkingsreiziger

Of nou ja, zitten? Sorry, dat is natuurlijk niet de bedoeling. Hoewel vakantie vooral is bedacht om te genieten van je 'welverdiende rust', blijkt die rust nogal betrekkelijk. Vrijwel alle reisgidsen juichen dat het tijd is voor 'je volgende enerverende reisavontuur', waarmee dus direct is vastgesteld dat het concept 'avonturen beleven' in principe een goede gewoonte is. Je krijgt een oproep: 'Laten we overal naartoe reizen waar de wind ons brengt.' En direct daarna een belofte: 'Je beleeft het avontuur van je leven!'

Elke reisgids brengt dus een zo groot mogelijk contrast aan met het gewone leven. Niet voor niks. Van 9 tot 5 op je linkerbil hangen en dingen aan elkaar nieten, dat doe je immers het hele jaar op kantoor al. Daar komt bij: de moderne mens ziet zichzelf graag als avontuurlijk wezen en vindt het dus fijn als zodanig te worden aangesproken. Ontluisterend genoeg blijkt dat avontuur bij nadere lezing van de reisgidsen ferm dichtgetimmerd. Wie op 'ontdekkingstocht' ergens in Italië wil, krijgt bijvoorbeeld '7 of 9 nachten met ontbijt, olijfolie- en wijnproeverij, twee diners, huurauto en vlucht - mogelijk om in termijnen te betalen'.

Toch is er de reisaanbieders alles aan gelegen je in de waan te laten dat je een volbloed ontdekkingsreiziger bent of kunt worden, die vooral 'weg van de gebaande paden' wil. Bijvoorbeeld naar een 'vrijwel onontdekt gebied in Zuid-Afrika' (dus waarschijnlijk weet alleen de reisorganisatie ervan). Of naar een van India's 'best bewaarde geheimen' (dus waarschijnlijk weet alleen de reisorganisatie ervan). Maar als je leest dat je je 'schrap moet zetten voor een cultuurshock', dan is het onverwachte er natuurlijk al een beetje af bij de aankomst ter plaatse. En als de 'pure, ongerepte stranden van het land nog onontdekte parels z...' - wacht eens even, hoe weet het reisbureau er dan van?! Haha, hebbes!

Als om deze malversaties te verhullen, wordt het twijfelachtige avontuur dat de reisgids biedt ons gepresenteerd als een bijna mythische, religieuze, drugsgerelateerde ervaring. Het is hoe dan ook een onderneming die je met open mond ondergaat. 'Je waant je in het paradijs.' 'Je zult je verbazen over de graffitimuurschilderingen.' 'Je vergaapt je dag in dag uit aan de bezienswaardigheden.' 'Je valt van de ene verbazing in de andere.' Bij avonturentaal horen overdrijvingen. Dus zijn er 'schier oneindige stranden' en is er sprake van een 'ongelooflijk grote schoonheid'. En trouwens: 'De zon schijnt er altijd en de mensen zijn ontzettend gastvrij.' Case closed.

Nu is het hele leven natuurlijk een grote to-dolijst, laten we daar niet kinderachtig over doen. Maar de lijst met dingen die je op vakantie per se gezien, gedaan en beleefd moet hebben, is niet mals. 'Een bezoek aan Alcázar mag eigenlijk niet op je lijstje ontbreken.' 'Sla ook zeker de Duomo di San Martino niet over.' 'Vergeet niet je wandelschoenen mee te nemen, want dit gebied leent zich uitstekend voor een lange wandeling.' 'Nu je je op slechts 25 kilometer van Lucca bevindt, mag je een bezoek aan deze romantische stad niet overslaan.'

De termen 'niet overslaan' en 'vergeet niet' zijn misschien wel de meest gebezigde frases in de reisbranche. Hallo, het lijkt het kantoor wel. Met allemaal dingen die op tijd af moeten. En duizend regels waaraan je je moet houden. Je zou haast terugverlangen naar die ellendige ratrace waaraan je net even tweeënhalve week was ontsnapt, als we de reistijd eraf trekken dan.

Natuurlijk, deels is de vakantieto-dolijst een adequate manier om bij thuiskomst sociale afgang te voorkomen. Je wilt niet dat je collega's straks smalend roepen: "Wtf, je hebt de bijna uitgestorven minireuzenmarmot van dit of dat exotische eiland niet gezien?" En jij dacht nog: wat stikt het hier toch van de zwerfkatten.

Op een ander niveau is het interessant dat het avontuur dat vakantie heet blijkbaar van alle kanten moet worden gestut door wegwijzers en reminders. De reisbureaus wekken voortdurend de suggestie dat je zónder het lijstje de essentie van je vakantie mist en het avontuur niet ten volle zult ervaren. Dat is natuurlijk de zaken omdraaien. Maar eerlijk is eerlijk, het voelt de rest van het jaar eigenlijk best veilig om te doen wat een of andere geflipte manager je voorschrijft. En als je wordt gesommeerd 'heerlijk te verdwalen' in een of ander oerwoud, dan is een ding in elk geval duidelijk: wat er ook gebeurt, echt verdwalen zul je niet.

Hallo oma en opa

Om ons er warm voor te maken, presenteren de reisgidsen je 'unieke vakantieavontuur' als absoluut tegengesteld aan je gewone slaapverwekkende rotleven. Dat kan alleen maar door een zo groot mogelijke afstand te fabriceren tussen beide. En terwijl de reisfolder dat doet, wordt tegelijkertijd benadrukt hoe dichtbij al dat vreemde is. Over 'verre zonvakanties': 'De populairste bestemmingen in het Caribisch gebied zijn onze eigen Nederlandse Antillen.' 'Afrikaanse cultuur op slechts 6 uur vliegen.' En mocht het toch allemaal een beetje exotisch overkomen: 'Weg van de tempels relax je in een van de nieuwe 'upmarket'-resorts nadat je bent aangekomen op het strakke, geheel vernieuwde vliegveld.' Oef, adem uit: hoe groot de afstand ook is, zo'n enorme stap is het dus ook weer niet. Op een iets andere manier bewerkstelligt de continue benadrukking van de 'onvergetelijkheid' en het feit dat je 'nog lang zult nagenieten' hetzelfde - het is een subtiele vooruitverwijzing naar als je straks veilig thuis bent. Hoe ver je ook weg bent, je eigen huis is altijd dichtbij.

De reisbureaus doen daar zelfs nog een schepje bovenop. Zo wordt al het avontuur dat je te wachten staat steevast gecompenseerd door een tsunami aan vriendelijkheid en warmte die heel erg aan thuis doen denken. Soms letterlijk: 'Bij het eerste kopje koffie weet u: dit is thuiskomen.' Vaker wordt er verwezen naar de immer 'gastvrije bevolking' die elke vakantie tot een 'intens genoegen' maakt. Zo moet het raar lopen 'als je niet een avond lang met Turken over van alles en nog wat gesproken hebt'. 'Het kan een avontuur zijn vol ontmoetingen met vriendelijke mensen die graag een gesprek met je aanknopen.' Of hier, in één zin avontuur en veiligheid op schitterende wijze verenigd: 'De vaak woest ogende natuur staat in opvallend contrast met de open en gastvrije bevolking.'

Een reisgids is vaak net een ansichtkaarttekst uit de jaren vijftig. Zo heeft elke bestemming 'voor elk wat wils', is het er 'heerlijk toeven', kunnen watersportliefhebbers 'hun hart zeker ophalen', liggen bezienswaardigheden bij voorkeur op 'een steenworpafstand' (maar desondanks word je geacht urenlang te 'struinen' of te 'slenteren'). De versteende taal van het reisbureau doet wel wat denken aan... je opa en oma. Maar het absolute toppunt van verstening zien we in de combinatieclichés die al sinds jaar en dag dezelfde zijn. Telt u even mee: adembenemende vergezichten, oogstrelende landschappen, witte stranden, weemoedige fadomuziek en zoete druiven. Ravijnen? Duizelingwekkend. Straatjes? Schilderachtig. Vestingmuren: eeuwenoud. Ergens bekruipt ons een gedachte: waarheen we ook gaan, we weten al precies hoe het eruit gaat zien.

EHBV * Eerste hulp bij vakantieclichés

Reisbureaus zijn niet in hun eerste cliché gestikt, maar zelf kunnen we er ook wat van. De vier verwerpelijkste uitspraken van de vakantieganger (en wat je er als thuisblijver aan kunt doen).

'Het weer is hier schitterend!'
Vroeger loog men er vanuit het vakantieland rustig 5 graden bij. Is tegenwoordig lastig te combineren met verwerpelijke nieuwigheden als internet. "Ik zie alleen maar regenwolken?" "Ja, maar wij zitten in de luwte van de berg hè." De vakantieganger weet dat de thuisblijver geen zin zal hebben om te checken of er een berg is. Maar de thuisblijver weet dat de vakantieganger weet dat er wordt getwijfeld. De situatie wordt nu ietwat complex. Prima.

'Wat voor weer is het bij jullie?'
De vakantieganger veinst interesse. De eigenlijke intentie is verwerpelijk; het draagt enorm bij aan het genot van de vakantieganger om te weten dat het thuis serieus rotweer is. Dus mocht het in Nederland onverhoopt beter weer zijn dan op de duurbetaalde bestemming, dan is de ellende niet te overzien. Gezinsruzies, ijzige huwelijksstiltes doordrenkt met, enfin, regen dus.

'Ik was er aan toe!'
Ja, wie vanaf half april al zijn kappersconversaties doorspekt ziet met vragen als "Heb je al geboekt?", die vliegt zo tegen eind juni van ellende tegen het kantoorplafond. Kortom: als je maar vaak genoeg naar de kapper gaat, krijg je vanzelf de stellige indruk dat je doodgaat als je niet op vakantie kunt. Of deze indruk waar is, valt te betwijfelen.

'Ik kom helemaal tot rust!'
Dat valt meestal wel mee. Of tegen. Vakantie is nu eenmaal een vrij dramatische onderbreking van het dagelijks leven en dat valt niet altijd mee. Serieuze stressoren zijn de keuze van het chalet, het inpakken zelf, de angst om neer te storten en de partnerrelatie die het afgelopen jaar overeind bleef dankzij een bescheiden mate van interactie en ontmoeting. Het kán allemaal fantastisch uitpakken - maar het kan dat dat alleen voor de koffer geldt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234