Vrijdag 30/09/2022

Het leven is geen lachertje

In de film Kadosh (Heilig), waarmee regisseur Amos Gita - voor het eerst sedert lang - de Israëlische kleuren vertegenwoordigt in de Cannes-competitie, zien we een man ontwaken en meteen een dankgebed zeggen omdat de Eeuwige God hem een nieuwe dag heeft willen schenken. Daarna volgt een uitgebreid kleedritueel, opnieuw begeleid door allerlei dankbetuigingen. Een daarvan luidt: 'Gezegend, Eeuwige God, dat Gij van mij geen vrouw hebt gemaakt.' De toon is gezet.

Deze sobere, strenge film, waarbij vorm en inhoud perfect bij elkaar aansluiten, verstrekt ons een indringend en vaak hallucinant beeld van de strikt orthodoxe leefgemeenschap in de Mea Shearim-wijk in Jeruzalem. Het verhaal spitst zich vooral toe op de ervaringen van twee zussen. De jonge Malka is verliefd op Yaakov, maar omdat die verkozen heeft buiten de chassidimgemeenschap te leven, is zijn reputatie naar de vaantjes. De rabbi heeft dan maar beslist dat Malka met zijn trouwe, bijzonder fundamentalistische assistent Yossef moet trouwen. Van haar kant is Rivka reeds tien jaar gehuwd met Meir, de zoon van de rabbi. Het is een liefdevol, gelukkig huwelijk, maar omdat het echtpaar na al die jaren nog steeds kinderloos is, krijgt Meir te horen dat hij Rivka moet verstoten en een andere vrouw huwen. Want, aldus de rabbi, het is de rol van de vrouwen "als dochters van Israël kinderen te baren en hun mannen in staat te stellen de thora te bestuderen".

De fictiefilm heeft soms de aantrekkingskracht van een etnologische documentaire over een exotische gemeenschap. Er zitten grappige passages in, zoals de theologische discussie over de manier waarop thee kan worden gemaakt op de sabbat. Is warm water gieten over suiker een vorm van koken (wat dus verboden is), of mag het wel als het in twee verschillende recipiënten gebeurt? Van die dingen.

Maar meestal is het een pijnlijke en schrijnende illustratie van de manier waarop mannen de godsdienst gebruiken, in feite misbruiken, om vrouwen als tweederangsburgers te behandelen. "Wij mogen de thora niet lezen en dus kunnen ze ons alles wijsmaken", zal Rivka op een bepaald moment opmerken. Het leven is duidelijk geen lachertje voor de vrouwen in de Mea Shearim-wijk.

Hetzelfde geldt eigenlijk ook voor de diverse vrouwenpersonages in Wonderland, de nieuwe film van de Britse regisseur Michael Winterbottom, bekend van onder meer Jude, Welcome to Sarajevo en I Want You. Terwijl de Israëlische film Kadosh zich in een extreem traditioneel milieu situeert, fungeert de bruisende wereldstad Londen als kleurrijke achtergrond voor een modern portret van emotionele chaos en verwarring in de grootstad. Ook hier sluiten vorm en inhoud heel nauw bij elkaar aan, want Winterbottom draaide de soms documentair ogende kroniek met een zeer lichte 16 mm-camera, vaak zonder extra belichting en zoveel mogelijk op de echte locaties, zodat de aanwezigen (bijvoorbeeld in een voetbalstadion, in een bingozaal of in een Soho-cat) meteen als levensechte figuratie konden fungeren. We volgen diverse personages, met de meeste aandacht voor drie zussen. Nadia hoopt via zoekertjes een passende partner te vinden, maar dat levert vaak een koude douche op. Molly probeert zo goed en zo kwaad als het kan haar achtjarige zoontje alleen op te voeden, maar wil intussen toch ook van het leven blijven genieten. En Debbie is hoogzwanger, maar ziet zich geconfronteerd met een jonge echtgenoot die tegenover die verantwoordelijkheid toch een beetje in paniek blijkt te slaan.

Als film is Wonderland duidelijk schatplichtig aan de 'realistische' school van grootmeesters Ken Loach en Mike Leigh, maar de vormgeving oogt duidelijk moderner. Wat Wonderland daarnaast opmerkelijk maakt, is het nadrukkelijk gebruik van de soms plechtige en majestatische muziek van Michael Nyman en de even bewuste keuze van regisseur Winterbottom om dit relaas van emotionele ontreddering en eenzaamheid niet op een totaal uitzichtloze maar veeleer triomfantelijke manier te laten eindigen. Het leven is nog steeds geen lachertje, maar als we een beetje ons best doen, dan kunnen we er misschien toch nog iets van maken.

(Jan T.)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234