Dinsdag 05/07/2022

AnalyseOorlog in Oekraïne

Hét moment om op te vallen: hoe de oorlog de Europese leiders ook in de kaart speelt

null Beeld AFP
Beeld AFP

Een oorlog kan regeringsleiders maken of kraken. EU-leiders worden door het conflict in Oekraïne gedwongen boven zichzelf uit te stijgen. Of hoe een oorlog ook een opportuniteit kan zijn.

Maarten Rabaey

Emmanuel Macron, herkozen door oorlogsbeleid?

Voor de Franse president Emmanuel Macron speelt zijn oorlogsbeleid een belangrijke rol in zijn herverkiezingscampagne voor de presidentsverkiezingen van 10 april (eerste ronde) en 24 april (tweede ronde). Elke stap heeft electorale gevolgen, bedoeld of niet.

Frans president Emmanuel Macron. Beeld AP
Frans president Emmanuel Macron.Beeld AP

Voor de Russische invasie stond hij in de peilingen al op de eerste plek maar door zijn verwoede pogingen om alsnog te onderhandelen met Poetin steeg zijn populariteit bij zijn kiezers. Deze trend zette zich door toen hij Franse troepen toezegde voor de defensie van oostelijke lidstaten. Volgens de laatste peiling (RTL/BVA) lijkt Macron met 28 procent van de kiezers achter zich nu verzekerd van een plek in de tweede ronde. Hij wordt gevolgd door de radicaal-rechtse Marine Le Pen (19 procent). Als zij de tweede ronde haalt, zal Macron haar makkelijk voor de voeten kunnen werpen dat haar partij ooit een lening kreeg van Poetin en ze zich voor de invasie nog uitsprak voor een Frans vertrek uit de NAVO.

Macron, Le Pen, Zemmour, Pécresse, Mélenchon: wie wordt de volgende president van Frankrijk? Dit zeggen de peilingen

Macron verankerde zich intussen als éminence grise in de EU-politiek. Zijn plannen rond een geïntegreerde Europese defensie vielen in Washington lang op een koude steen uit vrees dat het een concurrent zou worden voor de NAVO. In deze oorlog toonde hij aan dat ze perfect compatibel zijn. Nu meerdere landen snel moeten investeren in aankopen van zwaar militair materieel, zoals tanks, zijn Europese groepsaankopen onontbeerlijk om de prijs te drukken. De winst voor de Franse industrie zal Macron er graag bij nemen, zeker in verkiezingstijd.

Olaf Scholz, historische ommezwaai voor defensie en energie

De Duitse bondskanselier Olaf Scholz mist zijn afspraak met de geschiedenis niet. Kort na het uitbreken van de oorlog kondigde hij een ommezwaai, een ‘Zeitenwende’, in de Duitse defensie- en energiepolitiek aan.

Bondskanselier Olaf Scholz. Beeld AP
Bondskanselier Olaf Scholz.Beeld AP

De paars-groene coalitie in Berlijn investeert 100 miljard euro in defensie, een historisch bedrag omdat door het eigen oorlogsverleden altijd erg spaarzaam met het defensiebudget werd omgegaan.

Een tweede domein waarmee hij zijn land nu al op een radicaal andere koers zet is het energiebeleid. Na het stopzetten van de Russisch-Duitse gaspijplijn Nordstream 2 kondigde zijn regering deze week aan dat de olie-import vanuit Rusland dit jaar nog gehalveerd zal worden. Doel is een volledige uitfasering. Berlijn wil tegen half 2024 ook af van zijn afhankelijkheid van Russisch gas. Een volledige olie- en gasboycot wil Scholz niet, uit vrees voor een recessie .

Duitsland zal ook meer bijdragen aan de NAVO maar Scholz blijft gekant tegen directe NAVO-betrokkenheid in Oekraïne. Hij zet ook nog voluit in op diplomatiek overleg, al haalde zijn laatste telefoongesprek met Poetin niets uit.

Boris Johnson: van Pizzagate tot Churchill-imitator

De Britse premier Boris Johnson zal het zelf nooit luidop zeggen maar de oorlog in Oekraïne heeft zijn premierschap gered. Voorafgaand aan de Russische invasie lag hij zwaar onder vuur voor overtredingen van de pandemieregels in zijn ambtswoning, zowel door medewerkers als hemzelf. ‘Pizzagate’ domineerde wekenlang de titels van de Britse media.

Brits premier Boris Johnson. Beeld ANP / EPA
Brits premier Boris Johnson.Beeld ANP / EPA

Toen de oorlog nakend was, wierp Johnson zich samen met de VS op als een van Oekraïnes grootste bondgenoten. Het VK leverde in allerijl Javelin-antitankwapens aan het Oekraïense leger. Ze maakten in verschillende gevechten al het beslissende verschil.

De kritiek op Johnson zwakte af. De Conservatieve premier probeert sindsdien zijn idool Winston Churchill, over wie hij nog een biografie schreef, naar de kroon te steken met bombastische toespraken. Alleen bleek deze heldenrol in zijn Lagerhuis weggelegd voor de Oekraïense president Zelensky, die met een videotoespraak de ware troonpretendent bleek van de Britse WO II-premier. “We zullen ze bestrijden in onze wouden, velden, kusten en straten”, zei Zelensky, met een knipoog naar Churchills beroemde oorlogsverklaring aan Hitler.

Van het daaropvolgende applaus op alle banken kan Johnson nu enkel maar dromen. Vorig weekend zorgde hij voor hoon in binnen- en buitenland door een commentaar waarin hij zei dat “de brexit aantoonde hoe het Britse volk een instinct heeft voor vrijheid, net zoals de Oekraïners”.

Net voor de NAVO-groepsfoto stond hij donderdag moederziel alleen, terwijl de EU-leiders met VS-president Biden koketteerden.

Poolse en Hongaarse premier: van strafbank naar voorplan

Voor de oorlog begon zaten ze op de strafbank van de EU: de Poolse premier Mateusz Morawiecki en de Hongaarse premier Viktor Orbán. Ze werden geboekstaafd als illiberale leiders omdat ze de onafhankelijkheid van justitie en media aan banden legden.

Pools premier Mateusz Morawiecki. Beeld ANP / EPA
Pools premier Mateusz Morawiecki.Beeld ANP / EPA

Het Europees Hof stond toe dat beiden dwangsommen kregen opgelegd. De Commissie plande om dit in te houden op EU-subsidies.

De oorlog in Oekraïne wist deze boetes niet weg maar premiers Morawiecki en Orbán kunnen intussen een beroep doen op nieuwe EU- en VS-steun, voor hun rol als grensstaten van Oekraïne die zowel vluchtelingen als NAVO-troepen herbergen.

Of zich dat voor Orbán ook zal vertalen in electorale winst, is nog de vraag. Komend weekend kijkt hij aan tegen verkiezingen. De vraag is daar of de Hongaren zijn vroegere samenwerking met Poetin laten doorwegen in hun stem, dan wel zijn steun aan Oekraïne vandaag.

Hongaars premier Viktor Orbán. Beeld ANP / EPA
Hongaars premier Viktor Orbán.Beeld ANP / EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234