Vrijdag 07/10/2022

Het powerplay van Electrabel

Het zit er bovenarms op tussen toezichthouder CREG en Electrabel. De energiewaakhond beschuldigt ’s lands grootste elektriciteitsproducent tot twee keer toe van prijsmanipulatie. Het eerste salvo werd vorige week gelost. Een CREG-studie becijferde dat Electrabel en zijn veel kleinere concurrent SPE-Luminus vorig jaar 328 miljoen euro verdiend hebben door de CO2-rechten die ze gratis kregen toch door te rekenen aan hun klanten. Het ging eigenlijk om een update van een eerdere studie. In de periode 2005-2008 zou hun gezamenlijke winst inmiddels oplopen tot ruim 1,5 miljard euro.Jean-Pierre Hansen, CEO van Electrabel, was in alle staten. Volgens hem klopten de berekeningen van de CREG langs geen kanten. “De overheidsmaatregelen voor de uitstoot van CO2 hebben de kosten verhoogd en hebben op geen enkele manier tot extra opbrengsten geleid”, was zijn verdediging. Hansen hekelde ook het “beschadigende mediaoffensief” van de CREG. Hij wist toen al dat er een tweede salvo zat aan te komen. En dat kwam er eergisteren.

Kwaadwillig

In een tweede studie beschuldigt de CREG Electrabel ervan de prijs op de elektriciteitsbeurs Belpex te hebben gemanipuleerd in de periode 2007-2008. Electrabel zou met gerichte transacties de stroomprijs op lange termijn de hoogte hebben ingejaagd. De CREG beweert dat Electrabel op die manier zijn eindprijs voor industriële gebruikers heeft gestuurd en in een jaar tijd een bijkomende winst van 100 miljoen euro heeft opgestreken. Opnieuw zegt Electrabel dat de CREG haar huiswerk slecht heeft gemaakt en dat de beschuldigingen nergens op slaan. Hansen: “Ofwel zijn de conclusies van de CREG een gevolg van een hallucinant gebrek aan kennis ofwel is het een kwaadwillige manier om Electrabel te beschadigen.”Alsof dat niet genoeg was, kwam er tussendoor nog tegenwind vanuit Europa. De Europese Commissie gaf Electrabel een boete van 20 miljoen euro omdat het bedrijf zonder voorafgaande toestemming van de Commissie de controle over het Franse Compagnie Nationale du Rhône (CNR) had verworven.De marketeers bij Electrabel zitten met de handen in het haar. Zij proberen het bedrijf een zachter en groener imago aan te meten, maar zien hun inspanningen tenietgedaan door de negatieve nieuwsstroom.Zowel in de zaak rond mogelijke prijsmanipulatie als in de zaak over de CO2-rechten staat de uitleg van Electrabel volledig diametraal tegenover die van de CREG. “Onrechtmatige winsten? We hebben zelfs verlies geleden”, zegt Electrabel in beide dossiers.

Bewijzen op tafel

Hoe komt het dat zulke technische kwesties in een welles-nietesspelletje ontaarden? “Tja, de beste verdediging is de aanval, zeker”, antwoordt energiespecialist André Jurres. “Of het waar of niet waar is, daar spreek ik me niet over uit. Maar één zaak is zeker: het is theoretisch zeker mogelijk om de prijzen te manipuleren. Dat is bijvoorbeeld in 2004 nog gebleken op de Amsterdamse energiebeurs APX.”Als voormalige baas van WattPlus, later omgedoopt tot Essent België, ging Jurres meermaals in de clinch met Electrabel. Zijn nieuwe bedrijf NPG Energy heeft gisteren overigens aangekondigd met het Zeeuwse nutsbedrijf Delta groene stroom te ontwikkelen. Jurres mag dan wel een rivaal zijn, hij heeft ook begrip voor sommige argumenten van Hansen. “Electrabel zegt terecht: ‘Als het zo zou zijn, leg dan tenminste de bewijzen op tafel.’ Hoe zou je zelf zijn als je beschuldigd wordt? Zoiets bewijs je echter niet door rekenwerk. Wat je nodig hebt, zijn getuigenissen van energietraders, ondervragingen op de tradingvloer en huiszoekingen. Dat is een taak voor de Raad voor de Mededinging of het gerecht. Of je moet de CREG de nodige bevoegdheden geven.”In de zaak van de gratis verkregen CO2-rechten hebben ook de nationale en Europese beleidsmakers een verantwoordelijkheid, vindt Jurres. “Het is in ieder geval niet correct om GDF Suez en SPE-Luminus aan te vallen, want er is geen enkel juridisch argument tegen wat zij doen. Zij gebruiken de ruimte die door de beleidsmakers is gecreëerd.”

Machtspositie

Energieminister Paul Magnette (PS) zegt in een reactie “nota te nemen” van de voorlopige conclusies van de CREG-studie over mogelijke prijzenmanipulatie op Belpex en “vraagt de CREG om de aangekondigde onderzoeken naar de economische en juridische impact zo snel mogelijk af te ronden”. Magnette dringt er bij zijn collega-minister van Economie Vincent Van Quickenborne (Open Vld) ook op aan om de Raad voor de Mededinging te belasten met een onderzoek.Van Quickenborne zegt ervan overtuigd te zijn dat de Raad voor de Mededinging bereid is zo’n onderzoek te voeren, maar hij wil wachten op het definitieve rapport van de CREG en de maatregelen die daarin worden voorgesteld. Van Quickenborne: “Onderzoek is één ding, maar er moet ook iets gedaan worden aan de dominante positie van Electrabel. Door de Pax Electrica I en II (de akkoorden tussen de federale regering en Electrabels Franse moederbedrijf GDF Suez, EV) is de machtspositie van Electrabel al met 15 procent gedaald. Maar de dominante positie moet nog verder dalen om tot drie volwaardige spelers op de energiemarkt te komen, zodat echte concurrentie mogelijk wordt.”Volgens Jurres is dat de kern van de zaak. “De ophef over de prijsmanipulatie is eigenlijk maar een ‘muggenverhaal’. Het structurele probleem is de gebrekkige marktwerking. De regulator kan nu wel hard roepen tegen Electrabel. Het punt is vooral dat diezelfde regulator er niets aan heeft gedaan of de macht niet gekregen heeft om de Belgische energiemarkt vrij te maken. We hadden moeten komen tot vier à vijf producenten die met elkaar in concurrentie konden gaan. Maar de liberalisering is slecht uitgevoerd.”

In Franse handen

De Belgische elektriciteitsmarkt wordt nog altijd zwaar gedomineerd door de voormalige monopolist Electrabel, die vandaag ruim 72 procent van de markt inpalmt. Bovendien is SPE-Luminus, Electrabels grootste concurrent, net als Electrabel ook in Franse handen gevallen.SPE-Luminus werd vorige maand door zijn Britse moederbedrijf Centrica verkocht aan het Franse EDF (Electricité de France). De Franse staat is zowel aandeelhouder van GDF Suez als van EDF. Volgens de critici van de Franse machtsgreep controleert de Franse president Nicolas Sarkozy daardoor vrijwel de hele Belgische energiemarkt. “België bracht niet alleen zijn grootste banken in Franse handen, ook op energievlak wordt ons land stilaan een Frans wingewest”, reageerden onder meer de sp.a-parlementsleden Bruno Tobback en Bart Martens op de verkoop van SPE-Luminus. Bij EDF en SPE-Luminus beklemtonen ze echter dat ze voluit de concurrentie zullen aangaan met Electrabel.Belgiës rijkste man Albert Frère, ondervoorzitter van GDF Suez, is volgens vele waarnemers de architect achter de schermen van de Frans-Belgische energieas. De intussen 83-jarige superindustrieel wordt trouwens ook een invloedrijke rol toegedicht bij de verkoop van Fortis Bank aan het Franse BNP Paribas. Zelf zegt Frère geen enkele rol te hebben gespeeld in dat dossier, behalve zijn publiekelijke steun voor het BNP Paribasproject in de laatste rechte lijn.Frère ontkent met klem dat Sarkozy aan de knoppen van de Belgische elektriciteit zit. “Men moet geen ogenblik denken dat de Franse staat zal tussenkomen in het management van onze elektrische centrales”, verklaarde hij vorige maand na de SPE-deal in een zeldzaam interview aan de RTBF. “Integendeel, ik herhaal het: Jean-Pierre Hansen, hij is de meester! Uiteraard moet hij rekenschap afleggen in Parijs, maar de beslissingen worden genomen in België en niet in Parijs. Jean-Pierre Hansen geniet een grote autonomie.” Hansen kreeg vorig jaar overigens een zitje in de raad van bestuur van de Nationale Portefeuillemaatschappij (NPM), een van de holdings van Albert Frère.

Monsterlijk

Als de regering Electrabel financieel wil straffen, lijkt een belasting de snelste weg. Maar dat draait vaak uit op een bikkelharde machtsstrijd tussen Gérard Mestrallet, de grote baas van vroeger Suez en nu GDF Suez, en de Belgische regering. Zo kwam Mestrallet terug op het akkoord met de Belgische regering om een belasting van 250 miljoen euro op de kerncentrales te betalen. Electrabel heeft eind maart zelfs een zaak ingeleid voor het Belgisch grondwettelijk hof tegen de Belgische staat. De geplande verdubbeling van die belasting, tot 500 miljoen euro, is voor Mestrallet al helemaal onbespreekbaar. “Die betalen we nooit. Dat is monsterlijk”, verklaarde hij toen. Volgens sommige critici zou een doortastende regeringsaanpak van Electrabel ook bemoeilijkt worden door een onuitgesproken verbond tussen Albert Frère en minister van Financiën Didier Reynders (MR), maar daar zijn geen harde bewijzen voor.Hoe het ook zij, energieminister Paul Magnette (PS) heeft Reynders gevraagd om bij de opmaak van de begroting 2010 een belasting in te voeren op de elektriciteitsproducenten die sinds 2005 gratis verkregen CO2-rechten doorrekenen aan hun klanten. Kamerlid Bruno Tobback (sp.a) gelooft niet dat Reynders die belasting gaat invoeren. Tobback aan Magnette in het parlement: “Indien u werkelijk meent dat u het probleem zult oplossen door aan de minister van Financiën te vragen een voorstel van belastingheffing uit te werken om Suez het vuur aan de schenen te leggen, dan bent u er zich ofwel gemakkelijk vanaf aan het maken, ofwel bent u de enige persoon in het hele halfrond en in het hele land die na twee jaar in de huidige regering niets van zijn naïviteit heeft verloren.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234