Woensdag 05/10/2022

Het verschil in gevoel voor oriëntatie tussen de geslachten

Vrouw van de kaart

Het cliché dat vrouwen slechter kaart kunnen lezen dan mannen klopt. Het zou aan de testosteronspiegels liggen. Dat wil niet zeggen dat vrouwen ook slechter de weg kunnen vinden. Geef ze een kaart zonder abstracte figuren en met concrete details, en ze brengen de man thuis. Dat kan ook nodig zijn, want verander het aantal zijwegen en opeens raakt de man in de war. Misschien daarom dat de verkoop in ons land van de gps meer dan vertwintigvoudigd is tegenover vorig jaar.

Door Simone de Schipper

et is weer zover, de jaarlijkse uittocht richting zon. Kofferbak aanstampen, zonnebril mee en karren maar. Een bolwerk van emancipatie is de auto nooit geweest, dus de man neemt plaats achter het stuur.

Eigenlijk zou hij het liefst ook de kaart zelf in handen houden en aanwijzingen geven, maar noodgedwongen laat hij die taak aan zijn vrouw. Aangezien ze zuidwaarts rijden, houdt zij de kaart ondersteboven. Dat ergert hem, want zo kan hij de plaatsnamen niet controleren.

Voor Britse stellen is er sinds 1997 een oplossing: de Upside Down Atlas of Great Britain. Goede grap, dachten de mannen destijds. Goed idee, dachten de vrouwen. Toen een Britse krant een aantal gratis exemplaren aanbood, reageerden vijftienduizend vrouwen en enkele mannen.

Vele wetenschappelijke studies bevestigen het cliché: vrouwen kunnen slecht kaart lezen. Verbaal komen vrouwen steeds weer begaafder uit de test, maar voor ruimtelijk inzicht moeten ze inderdaad mannen als hun meerdere erkennen. Mannen kunnen beter schatten hoe schuin een lijn loopt en ze vinden sneller de uitgang van een doolhof als ze die eenmaal eerder hebben gezien.

Vooral op één testje zijn ze altijd superieur: de mentale rotatietest. Daarbij moeten proefpersonen uit een rijtje vergelijkbare driedimensionale figuren, gedraaid in verschillend richtingen, aanwijzen welke hetzelfde is als het voorbeeld. Daartoe moet iemand de figuren in zijn hoofd kunnen omdraaien; dezelfde eigenschap die nodig is om een plattegrond te lezen zonder die om te draaien.

Overigens zijn de verschillen klein, vergelijkbaar met het verschil in lichaamsgrootte. De gemiddelde man is iets langer en iets richtinggevoeliger dan de gemiddelde vrouw, maar de variatie tussen mannen onderling en tussen vrouwen onderling is vele malen groter. Vandaar dat bij sommige stellen de vrouw beter kaartleest.

Ook is het verschil de afgelopen decennia kleiner geworden. Mogelijk door de pil (hormonen doen er toe) en door de emancipatie; vrouwen doen nu meer 'mannelijke' taken waarbij ruimtelijk inzicht komt kijken. "Oefening helpt absoluut", zegt dokter Iris Sommer van het Universitair Medisch Centrum Utrecht, die regelmatig de mentale rotatietest afneemt als haar patiënten of proefpersonen in een hersenscanner liggen.

Maar hoe klein het verschil ook is, op pakweg de Boulevard Périphérique in Parijs of juist in een verlaten uithoek kan het allesbepalend zijn. En feit is dat die verschillen de oorzaak zijn van vele ijzige stiltes in de auto.

"Dring er nooit op aan dat een vrouw een kaart of stratenboek leest", luidt dan ook het advies van het populaire psychologenechtpaar Barbara en Allan Pease in hun boek Waarom mannen niet luisteren en vrouwen niet kunnen kaartlezen. Alleen mannen hebben ruimtelijk inzicht ontwikkeld, zo schrijven ze. "In vroeger tijden stelde het mannen - de jagers - in staat om de snelheid, beweging en afstand tot hun prooi te berekenen en te bepalen hoe snel ze moesten rennen om die prooi te vangen." Vrouwen hebben zo'n ruimtelijk inzicht niet, "want het jagen op dieren en de weg vinden heeft nooit deel uitgemaakt van de taakomschrijving van de vrouw".

Heel nuttig voor relaties, zo'n Flintstones-verklaring, want niets is bevorderlijker voor het accepteren van elkaars irritante eigenschappen ('het ligt nu eenmaal aan de oermens in ons'). We kunnen er zelfs van gaan houden als waren ze ultieme uitingen van mannelijkheid of vrouwelijkheid. Het laat zich ook lekker vertellen op feestjes en heeft zich inmiddels genesteld in het collectieve quasi-wetenschappelijk geheugen.

Weinig wetenschappers - inclusief de serieuzere evolutionair psychologen - nemen dergelijke verklaringen echter serieus. De redenaties zijn zwak (hoe kwamen vrouwen dan thuis na het voedsel verzamelen?), onzeker (we weten niets over de leefwijze van de vroegste mensen) en vooral gratuit.

Biologisch is het bovendien zeer onwaarschijnlijk dat een sekseverschil in navigatie een evolutionaire reden heeft, schrijft bioloog Richard Francis in zijn boek Why Man Won't Ask for Directions. De oermannen die door ruimtelijk inzicht succesvol waren, gaven die eigenschap immers door aan al hun kinderen; ook aan hun dochters. Ook al zouden die de eigenschap niet gebruiken, dan kregen ze haar er toch gratis bij, zoals mannen ook nutteloze tepels in het standaardpakket aantreffen.

Om selectief één geslacht ergens van te verlossen, zijn namelijk speciale aanpassingen nodig. En die ontstaan doorgaans alleen als daar een evolutionaire drijfveer voor is; als iets veel energie kost om aan te leggen of om andere redenen de vruchtbaarheid schaadt. Tepels schaden de man niet, vandaar dat mannen niet zoiets als antitepelgenen hebben. Een penis daarentegen zou de vrouwelijke vruchtbaarheid schaden, vandaar dat vrouwen speciale antipenisaanpassingen hebben verworven.

Willen evolutionair psychologen met zo'n oermensverklaring komen aanzetten, zegt Francis, dan moeten ze eerst maar eens aantonen dat navigatie meer op een penis lijkt dan op een tepel; dat het, met andere woorden, slécht is voor de vrouwelijke overleving en voortplanting om de weg te kunnen vinden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234