Donderdag 29/09/2022

AchtergrondFranse politiek

‘Het zal nog lang onrustig blijven in mijn zo geliefde Frankrijk’: experts over de grote teleurstelling voor Macron

Emmanuel Macron (r.) en zijn echtgenote Brigitte. Beeld AFP
Emmanuel Macron (r.) en zijn echtgenote Brigitte.Beeld AFP

De Franse parlementsverkiezingen zijn uitgedraaid op een grote teleurstelling voor Emmanuel Macron. Experts laten hun licht schijnen over wat dit betekent voor de slagkracht van de president en de stabiliteit in Frankrijk.

Iñaki Oñorbe Genovesi

Op 24 april won Emmanuel Macron de Franse presidentsverkiezingen. Hiermee slaagde hij er als eerste Franse president in twintig jaar tijd in te worden herverkozen. Toch was Macrons overwinning minder fraai dan je op het eerste gezicht zou denken. Het gat tussen Macron en zijn extreemrechtse rivaal Marine Le Pen was in vijf jaar tijd aanzienlijk kleiner geworden. Bovendien bleven veel meer ontevreden Fransen weg bij de stembus.

Onderzoekers berekenden dat uiteindelijk slechts 38,5 procent van alle 48 miljoen stemgerechtigde Franse kiezers op Macron hadden gestemd. Een minderheid dus. Het verleidde de extreemlinkse kandidaat Jean-Luc Mélenchon ertoe te roepen dat Macron de ‘zwakst gekozen’ Franse president was sinds Georges Pompidou in 1969.

Acht weken later lijkt de positie van Macron er bepaald niet beter op te zijn geworden. Hij heeft zijn meerderheid in het parlement verloren. Zijn partijencoalitie Ensemble kwam uit op 245 zetels, ver verwijderd van de 289 zetels die nodig zijn voor een absolute meerderheid in het Franse parlement. Macron zal de komende jaren dus rekening moeten houden met andere partijen om zijn binnenlands beleid nog te kunnen realiseren.

Wat betekent deze verkiezingsuitslag voor de slagkracht van de president en de stabiliteit van Frankrijk?

Rudi Wester studeerde Franse taal en letterkunde, was jarenlang recensent van Franse literatuur en directeur van het Institut Néerlandais in Parijs:

“Emmanuel Macron, zal zondagnacht heel slecht geslapen hebben. Redenen? De historisch lage opkomst van de kiezers voor een nieuw parlement (46 procent) betekent een groot wantrouwen in de/zijn politiek. Bovendien is hij zijn absolute meerderheid in de Assemblée nationale kwijt, waardoor hij niet meer als een Jupiter alleen kan heersen.

“Tot overmaat van ramp hebben de uiterst linkse coalitie Nupes van Jean-Luc Mélenchon en van de extreemrechtse partij van Marine Le Pen flinke winst behaald in het parlement. Beiden zijn voorstander van het uittreden uit de NAVO en uit de Europese Unie, precies wat de internationaal opererende Macron vooral niet wil. Ook een aantal net benoemde ministers zijn weggestemd, wat Macron tot een grote schoonmaak in de regering dwingt.

“Kortom, zowel op straat als in het parlement zullen de wanorde en chaos toenemen. Het zal nog lang onrustig blijven in mijn zo geliefde Frankrijk.”

Niek Pas is universitair docent Franse contemporaine geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en schreef onder meer over Macron en de nieuwe Franse revolutie:

“Door het verlies van Macrons absolute meerderheid in het parlement zal Frankrijk een ruk naar rechts maken. De bordkartonnen linkse coalitie van Mélenchon heeft te weinig terreinwinst geboekt. Bij zoveel verliezers is er maar één (verrassende) winnaar: het Rassemblement National van Marine Le Pen. Het aantreden van tientallen nieuwe radicaal-linkse en extreemrechtse parlementariërs is alleen optisch democratische winst.

“De term ‘compromis’ bestaat niet in het woordenboek van de Franse politieke cultuur. Toch zal de regering water bij de wijn moeten doen. Parlementaire meerderheden zijn alleen mogelijk via centrumrechts (Les Républicains). Steun van de Republikeinen betekent een pittig politiek prijskaartje.

“Er zijn andere oplossingen denkbaar. Macron kan per decreet regeren: het roemruchte Franse wetsartikel 49.3. Beleidsmatig is deze nucleaire optie bijzonder effectief, maar politiek ongewenst. Het ligt meer voor de hand dat de president de boel laat verzanden om vervolgens over pakweg één à twee jaar nieuwe parlementsverkiezingen uit te schrijven.”

Marine Le Pen van de extreemrechtse partij Rassemblement National staat de Franse pers te woord. Le Pens partij boekte de grootste zetelwinst en steeg van 8 naar 89 zetels. Beeld AP
Marine Le Pen van de extreemrechtse partij Rassemblement National staat de Franse pers te woord. Le Pens partij boekte de grootste zetelwinst en steeg van 8 naar 89 zetels.Beeld AP

Laurent Chambon is een Franse politicoloog die zich bezighoudt met minderheden in de politiek in Nederland en Frankrijk:

“Emmanuel Macron is de meest gehate van alle Franse presidenten, maar het Franse kiesstelsel heeft hem toch net geen meerderheid van de zetels in de Assemblée nationale bezorgd.

“Twee maanden geleden werd hij voor de tweede keer gekozen. Ook massaal door de linkse stemmers, die zich tegen Marine Le Pen hadden gemobiliseerd als een zogeheten barrage républicain (republikeinse dam). Maar bij deze parlementsverkiezingen hebben de macronisten in districten waarbij drie kandidaten in de eerste stemronde boven de 20 procent scoorden en dus naar de tweede ronde mochten, ervoor gekozen om in de race te blijven. Wetende dat ze voor een grote overwinning van extreemrechts zouden zorgen. Le Pen heeft zo inderdaad 89 zetels gekregen, elf keer meer dan wat zij behaalde bij de parlementsverkiezingen van 2017.

“Antropoloog Emmanuel Todd, die de situatie soms brutaal kan verwoorden, heeft gezegd dat de lage klassen duidelijk moesten kiezen tussen hun klassenbelang (hun pensioen en de toekomst van hun kinderen) en hun haat jegens de Arabieren. Vele Fransen haten de Arabieren dus meer dan dat ze van hun kinderen houden.

“Met La République En Marche! (Macron, rechts), Les Républicains (zeer rechts) en Rassemblement National (Le Pen, extreemrechts) is er nu een enorme meerderheid die zeer actief is tegen de midden- en lage klassen en die zal vechten tegen de migranten en het milieu. Het is zeer slecht nieuws voor Frankrijk, voor Europa en voor de wereld.”

Frederik Dhondt is hoofddocent rechtsgeschiedenis aan de Vrije Universiteit Brussel en Frankrijk-kenner:

“Deze verkiezingsuitslag is een grote ontgoocheling voor de president. Macrons La République En Marche! doet het absoluut niet goed: het zag er eerst naar uit dat de partij gehalveerd zou worden. Coalitiepartners MoDem en Horizons zullen zeker een groter deel van de koek eisen. Om nog maar te zwijgen over de onderhandelingen met de centrumrechtse Les Républicains en eventuele linkse dissidenten.

“Er is een gat van veertig tot vijftig zetels voor een meerderheid in het parlement. Uiteraard kan Macron de Assemblée ingouvernable weer naar huis sturen als er geen akkoord uit de bus komt, maar dat is een groot risico. De kiezer weet dat de president in 2027 hoe dan ook weg is. In een paar weken tijd zijn we slapend van tijdperk gewisseld.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234