Zondag 02/10/2022

Hetzelfde deeg, anders gebakken

'Wat nieuw is aan 2002 is dat er ineens mensen opstonden die pleiten voor nog meer apartheid binnen de allochtone gemeenschap'

Voor allochtonen was 2002 wel een bijzonder jaar. Er was de dood van Mohamed Achrak, de opkomst van de AEL, de spectaculaire naamsbekendheid van Dyab Abou Jahjah en de weerslag in België van de moord op Pim Fortuyn. Ik heb het niet precies nageteld, maar nooit werden zoveel teksten gepubliceerd over de islam als dit jaar. En dat kan tellen, want al in 2001 kwam die productie aardig op gang, zeker na de aanslag van 11 september. Wat wel nieuw is aan 2002, is dat er nu ineens mensen opstaan die pleiten voor nog meer apartheid binnen de allochtone gemeenschap. Er zouden Berbers zijn, en Arabieren, maar nauwelijks Marokkanen. Met een niet-Marokkaans woord gezegd: dat is bullshit.

Als er één bekommernis mij vooruitdrijft, is het de zorg dat er niet meer apartheid komt, ook niet tussen allochtonen. Alleen heeft Mohamed Talhaoui, de man die sinds kort de belangen van de Berbers verdedigt, er een punt van gemaakt om te verspreiden dat er een geweldige kloof gaapt tussen de cultuur van Berbers en van Arabieren, en dat de verschillen tussen die groepen groter zijn dan wat Marokkanen bindt. En net zomin als ik ervan hou dat Jahjah pleit voor meer segregatie tussen 'de allochtonen' en 'de autochtonen', wantrouw ik Talhaoui als hij Arabieren en Berbers tegen elkaar opzet.

Waarover gaat het? Ongeveer 80 procent van de Marokkaanse allochtonen in België komt uit de Rifstreek, het gebied rond het Rifgebergte in het noorden van Marokko. Een groot deel van die 'Riffijnen' zijn Berbers. Dat is van oorsprong een Grieks woord. Het stamt af van 'barbaros', waarmee de Grieken de niet-Griekse en in hun ogen dus 'onbeschaafde' volkeren benoemden, en later namen de Romeinen dat over. Maar Berbers bleven Berbers: buitenbeentjes. Zij verenigden zich nooit in een nationale eenheid, maar groepeerden zich in stammen, en bovenal: ze doorstonden invasie na invasie. Na de Romeinen kwamen de Vandalen, en dan de kameelnomaden, en toen de Arabieren. Ook die Arabieren hielden het gemakshalve bij 'barbaroi'. Waarom niet, want net zoals de Berbers het vertikten om te romaniseren, wilden zij ook nooit arabiseren. Veranderde er dan niets? Toch wel. Vanaf de Arabische invasie werden ook de Berbers geïslamiseerd. Islamisering hoeft dus geen synoniem te zijn van arabisering, zoals vaak vergeten wordt, blijkbaar ook door de AEL.

Veel Riffijnen hebben nooit iets van de Arabieren willen weten, en omgekeerd. Riffijnen behielden hun eigen Berber-taal, en tot vandaag praat men op het Marokkaanse platteland veelal Berbers. Niet dat Berbers daarmee ver komen. In de stad Nador, vanwaar veel Belgische Marokkanen afkomstig zijn, bezigen administratie en onderwijs gewoon het Arabisch. Toen in de jaren zestig de Europese roep weerklonk om arbeidskrachten, zag de Marokkaanse regering deze "lastige" Riffijnen graag vertrekken. Die hadden doorheen hun geschiedenis toch nooit enige vorm van gezag aanvaard. Die losten hun problemen liever zelf op: niet aan de hand van wetten, ook niet van geweld, maar via compromissen.

Riffijnen staan dus op hun eigenheid, hun onafhankelijkheidsgevoel, en dat heeft ertoe geleid dat de Arabische bevolking van de Marokkaanse steden vaak neerbuigend doet over die Berbers. (Dat velen van hen afstammen van gearabiseerde Berbers, is daarbij geen punt. Zoals overal staat ook in Marokko op xenofobe domheid geen prijs.)

Dat knaagt dan weer bij de Berbers. Mijn vader heeft me die Berberse geschiedenis vaak verteld: de verhalen over achterstelling, vernedering, of erger, over gevechten in regel tussen Berbers en Arabieren. Die hebben zijn ouders nog meegemaakt.

Niet dat de Berbers perfect zijn, of hartelijk jegens Arabieren. Veel Berbers vinden Arabieren te westers, zeggen dat ze geen manieren hebben, of, ohlala, dat Arabische vrouwen "niet te onderschatten" zijn. Berbers, díé hebben pas gehoorzame vrouwen, en knappe ook nog. En zwijg Berbers van Arabische mannen, want die verwaarlozen hun vrouwen, hebben geen respect voor hun schoonmoeder, en dat komt omdat ze te gierig zijn. Berberse mannen, zeggen Berberse mannen van zichzelf, zijn erg gastvrij. (Maar leg dat aan een Arabier voor, en die antwoordt dat een Berber zijn vrouw onderdrukt...)

Zo cru gaat het er in Marokko aan toe. Het pijnlijke is echter dat sommige woordvoerders de problemen van ginds naar hier exporteren. Ik herken bij Dyab Abou Jahjah de typische macho-Arabische trekjes, en in Mohamed Talhaoui het Berbers particularisme. Om het met een variant op een Vlaams spreekwoord te zeggen: oude wijn in/door nieuwe zakken.

Tot Talhaoui zich manifesteerde, had Jahjah geen oog voor de Berbers. Hij sprak over Arabisch van hier en van daar, en hij deed dat met een air alsof hij daarmee alle allochtonen vertegenwoordigde. Terwijl Jahjah blijkbaar niet goed besefte dat zijn pleidooi voor meer Arabisch voorbijging aan de taal van het grootste deel van de Antwerpse Marokkanen, het Berbers.

Omgekeerd teert Talhaoui op het Berberse minderwaardigheidscomplex, het particularisme ook. In plaats van voluit voor integratie te kiezen van allochtonen en autochtonen, neemt hij de omweg van een voorlopig nog zachte vorm van Berbers-nationalisme.

Natuurlijk kan zo'n discours aanslaan bij de allochtone bevolking. Onlangs was ik uitgenodigd op een couscousavond van vrienden. De couscous was niet echt gelukt, en ineens flapte een Arabische vriendin eruit: "Dat is precies door een Berberse klaar gemaakt." Ik verslikte me haast, niet alleen door de opmerking zelf, maar ook door de naturel waarmee die opmerking er uitkwam, en dat bij een jonge, op het eerste gezicht moderne generatiegenote. In werkelijkheid bleek de inferieure couscous van de hand van een Arabische man, dus ze moest haar wereldbeeld ter plaatse bijstellen. Maar toch.

Dat zouden alle Jahjahs en Talhaoui's ook best doen: hun wereldbeeld bijstellen, meer praten over wat ons bindt dan wat ons scheidt. Tussen allochtonen en autochtonen voor Jahjah, tussen Berbers en Arabieren voor Talhaoui. Zien ze dan niet dat de Arabische en Berberse gemeenschap in wezen van hetzelfde deeg zijn, maar alleen een beetje anders gebakken?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234