Dinsdag 16/08/2022

Hier linksaf. Door het huis

Consternatie in de Guido Gezellelaan en de Pastoor Nijsstraat in Aarschot. Een principiële wandelaar eiste en verkreeg op basis van een wet uit 1841 de heropening van een vijftig jaar geleden omgeploegd wandelpad. 'Het komt erop neer dat we een soort tunnel moeten bouwen in ons huis zodat de mensen er doorheen kunnen.'

Ten huize van Geert Verstrepen kwam de EHBO-cursus dinsdagavond opeens goed van pas. In de schoot van zijn buurvrouw, gepensioneerde apothekeres, een eind de zeventig voorbij, rustte de brief van Gwendolyn Rutten (Open Vld). Naarmate haar de implicaties verder werden toegelicht, begon de dame te hyperventileren.

"Mijn buurvrouw heeft haar hele leven hard gewerkt; ze heeft de zaak overgelaten aan haar dochter en dacht nu te kunnen genieten van een rustige oude dag. Ik heb tegen haar moeten roepen: 'Blijf toch kalm! Blijf toch kalm!' Gelukkig is ze er niet in gebleven. Want het wandelpad liep ook door haar huis."

Het besef van het bestaan ervan bereikte de bewoners van de Guido Gezellestraat en de Pastoor Nijsstraat in Aarschot maandag per aangetekend schrijven, mits medebrenging van de identiteitskaart af te halen in het postkantoor: "Geachte heer, geachte mevrouw. De stad Aarschot werd bij vonnis van de rechtbank van eerste aanleg te Leuven in hoger beroep veroordeeld om een aantal zogenaamde 'trage wegen' open te stellen, begaanbaar en berijdbaar te maken voor het publiek. Dat houdt onder meer in dat we de hindernissen op deze wegen moet verwijderen of doen verwijderen. Weg nr. 53 valt onder dit vonnis. Volgens de kadastrale gegevens in ons bezit bent u 'aangelande' van deze weg. Dat betekent dat wij u moeten verzoeken om elke hindernis, bouwwerken en/of beplantingen die zich op deze weg nr. 53 bevinden te verwijderen zodat de weg opnieuw publiek bruikbaar wordt."

Was getekend: Gwendolyn Rutten, schepen van mobiliteit.

Geert Verstrepen had het er toevallig vorige week nog over met zijn echtgenote. Wat hebben wij het goed, hier. Wat een fijn huis, wat een fijne buurt.

"Een eigen huis bouw je niet van vandaag op morgen", zegt hij. "In het begin heb je het lastig om de eindjes aan elkaar te knopen. Ik heb mijn klinkers twee jaar geleden pas gelegd en mijn tuinhuis staat er pas sinds vorige zomer. We zijn hier veertien jaar geleden komen wonen, zoals de meeste mensen, kort na de verkaveling. De baby's van toen zijn nu tieners die Facebookgroepen oprichten om te protesteren. Hun ouders zijn zo rond de veertig. Een leeftijd waarop een mens al wat berustender in het leven staat.

"We kennen elkaar hier allemaal. Er is hier nog nooit iemand gaan klagen over andermans takken of haag. Als we in de zomer de grote barbecue doen, dan is iedereen er - jong en oud. Weet u hoe wij de dingen hier doen? Wij gaan bij elkaar langs en zeggen: 'Hey buurman, zal ik u efkes helpen met uw haag?' Dialoog. Wij sturen elkaar geen aangetekende brieven."

Blijkens het door een buurmeisje online teruggevonden kaartje loopt de weg door zijn tuin, pal door het tuinhuis. Er moet aan beide kanten een goede meter haag worden weggesneden en het tuinhuis moet naar het containerpark.

Criminelen

Verstrepen: "Mijn vader kwam langs en zei: 'Weet ge wat, zet daar twee lounge-stoelen en verkoop drankjes aan de wandelaars.' Hij denkt dat we overdrijven, dat er niets van zal komen. Ook al staat in de brief heel duidelijk dat als de weg tegen 1 september 2015 niet open is, wij allemaal een dwangsom van 50 euro moeten betalen aan Pipo de Clown uit Holsbeek. Het staat er echt. Ik lees 'rechtbank' en ik lees 'vonnis'. Alsof wij iemand iets hebben misdaan. Alsof wij criminelen zouden zijn. Mijn vader vindt het grappig, maar ik vind het helemaal niet grappig, en mijn buurvrouw nog minder."

Op woensdag was er Villa Politica op tv. Daar zagen ze haar, de schepen van mobiliteit, druk bezig in het parlement in Brussel.

"Weet u waar ze in het parlement over aan het praten waren? Over het klimaat."

Ten huize van Marleen Van der Borght zal het niet volstaan om twee hagen en een tuinhuis te slopen. Volgens de oude landkaart komt Chemin 53 via de voordeur haar mooie fermette binnen, loopt hij daarna verder door de keuken en zo de tuin in.

"Het komt erop neer dat we een soort tunnel moeten bouwen in ons huis zodat de mensen er doorheen kunnen", zegt ze. "Of het hele huis, waarin we al 29 jaar wonen, slopen."

Alles bij elkaar doorkruist het pad vier huizen, vier tuinen en twee bouwgronden. Maar geen eigendom wordt zo frontaal in het midden geraakt als die van mijnheer en mevrouw Van der Borght.

"Het komt door de oude boerderij daar. Daar liep Chemin 53 ooit naartoe. Halfweg de 19de eeuw was dit allemaal landbouwgrond. Er groeiden hier perzikbomen. Er was enkel die ene boerderij en daar liep een wandelweg naartoe. Niemand die hier woont - zelfs de oudste mensen niet - kan zich de weg herinneren. Het moet een karrespoor geweest zijn dat ergens in de jaren 60 of zo is omgeploegd."

Overheid helpen

Marc Van Damme is in het dagelijks leven ambtenaar bij federale overheidsdienst Sociale Zaken. Elk weekend trekt hij zijn wandelschoenen aan en exploreert hij met oude stafkaarten in de binnenzak het Vlaams-Brabantse platteland, of wat daar volgens hem van rest. Hij kan de Wet op Buurtwegen van 10 april 1841 uit het hoofd opzeggen. Hij heeft dat namelijk al heel vaak gedaan. Van Damme spande ten persoonlijken titel rechtszaken in tegen de gemeenten Lubbeek, Holsbeek, Bertem, Huldenberg, Bierbeek en Kortenberg.

Hij mag in Aarschot en elders misschien worden beschouwd als zonderling of clown, in de rechtszaal wint hij negen keer op tien. Hij mag zich redder noemen van meer dan honderd vergeten Vlaams-Brabantse voetwegen. En nu is dus ook Aarschot aan de beurt. Hij heeft er niet minder dan 150 vergeten voetwegen opgespoord, omgeploegd door boeren of verkaveld door bouwbedrijven.

Als je hem vraagt of dit een hobby is, of misschien eerder een passie, reageert Marc Van Damme geprikkeld.

"De provincie Vlaams-Brabant heeft eind jaren 90 in haar beleidsbrief aangekondigd dat ze waakzaam zou zijn voor het behoud van de oude buurtwegen. Al wat ik doe, is de overheid helpen om een beetje consequent te zijn met zichzelf. Ik heb de wet aan mijn zijde. Men kan zeggen dat het een wet is uit 1841, maar een oude wet is daarom nog geen slechte."

In de meeste gemeenten komt het tot overleg. Er is altijd eerst een fase van schrikken, van onbegrip, en van discussie of er in de provincie zo stilaan al niet genoeg wandelwegen zijn. Marc Van Damme zegt niet alleen te staan in zijn strijd. De vzw Trage Wegen ijvert in het hele land voor eerherstel voor de paden die voor onze voorouders net zo levensnoodzakelijk waren als de huidige E19. Die daarom ook een nummering kregen, een statuut. Die ons iets vertellen over hoe mensen toen leefden en hoe ze elkaar publieke ruimte gunden - veel meer dan nu.

"Aarschot is een geval apart", zegt Marc Van Damme. "Ik ben al sinds 2006 bezig uit te leggen waar hun trage wegen liggen, maar ze vertikken het om de wet na te leven. Ze laten het liever tot een rechtszaak komen. In die ene wijk, waar die mevrouw beweert dat de weg door haar huis loopt, had de gemeente een omleiding kunnen voorstellen aan het provinciebestuur. Ze hadden ook een procedure kunnen opstarten om de weg af te schaffen. Als men er voor kiest om helemaal niets te doen, dan krijg je dit."

De villa van mevrouw Van der Borght moet dan toch niet tegen de vlakte?

"Helemaal niet. Men kan die weg perfect verleggen. Naar haar tuin, bijvoorbeeld."

Meer dan één bewoner van de verkaveling had diep vanbinnen wel een reden om niet voor de volle 100 procent gerust te zijn in de manier waarop de bouwvergunning ooit tot stand is gekomen. Ten huize Verstrepen is ze afgeleverd door de later wegens corruptie afgezette CD&V-schepen Els Vinckx, bij de familie Van der Borght via de notaris die de broer was van de huisarts.

"Die had die grond gekocht, en die zal daar een aardige duit aan verdiend hebben", zegt mevrouw Van der Borght. "Ze zullen toen ook wel die weg op de kaart gezien hebben, maar ze zullen hebben gedacht dat niemand daar ooit nog een punt van zou maken. Dat was dus buiten die Marc Van Damme gerekend."

Schone spaarpot

Deze ochtend wordt Gwendolyn Rutten bij de familie Van der Borght op de koffie verwacht. Bewoners hebben met elkaar afgesproken om tijdens de buurtvergadering vooral rustig te blijven. Kalm en eendrachtig. Geert Verstrepen weet nu al dat hij het lastig gaat krijgen.

"Ik vind het geen stijl, zo'n brief. Wij hebben niemand iets misdaan, maar wij moeten wel naar het postkantoor. Wij moeten nu ook onze zaterdag daaraan opofferen. Ik denk soms: Gwendolyn, ge zit in het parlement, ge zijt partijvoorzitter, ge hebt twee kinderen. Misschien moet ge het eens ietske rustiger aan beginnen doen."

Onder de getroffenen is de vraag gerezen hoe dat precies zit met die dwangsom van 50 euro. Is dat de gemeente die 50 euro moet betalen aan Marc Van Damme, of zijn dat de tien getroffenen die samen maandelijks 500 euro moeten ophoesten?

Marc Van Damme: "Die mensen moeten helemaal niks betalen. Het is de gemeente Aarschot die is veroordeeld, en die moet vanaf volgend jaar 50 euro per maand betalen. Aan mij, inderdaad."

Marleen Van der Borght: "Ik heb gelezen dat hij al tientallen van die rechtszaken heeft ingespannen. Ik heb horen zeggen dat die man intussen al een schone spaarpot heeft."

Of dat zo is, mijnheer Van Damme?

"Dat is zo bij wet zo geregeld. De dwangsom is een middel om de onwillige partij tot de orde te roepen. Persoonlijk zou ik liever wandelen en genieten van de natuur dan de hele tijd te zitten procederen."

Nog eens: klopt dat, van die spaarpot?

"Mijnheer, ik beantwoord uw vraag met een tegenvraag. Gaat u er van uit dat een openbaar bestuur bewust de wet naast zich neerlegt?"

Hij zegt te verkiezen om verder niet op de kwestie in te gaan. Dat we het bredere plaatje moeten zien. Dat het politieke debat over het weghalen van de bevoegdheid over trage wegen bij de provincies volop bezig is, en dat Open Vld heel toevallig voorstander is om de gemeenten zelf te laten beslissen.

Marc Van Damme: "Dat zou de doodsteek zijn voor de vergeten wegen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234