Dinsdag 27/09/2022

histories belicht onbekende bladzijde uit vaderlandse geschiedenis

Duizend Belgische bommen en granaten

Histories diept een onbekend verhaal op uit onze geschiedenis. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werkten ongeveer vierduizend Belgen in een munitiefabriek in het Engelse stadje Birtley. Belgische en Britse overlevenden doen voor het eerst hun verhaal voor de camera. Tegelijk zorgt Belgen maken bommen in het kader van Everything UK? voor de Britse toets op Canvas.

Brussel

Van onze medewerkster

Sarah Theerlynck

Tussen 1916 en 1918 trekken ongeveer vierduizend Belgen naar het onooglijke Britse plaatsje Birtley om er in een munitiefabriek te werken. De Britten kampen sinds de lente van 1915 met een groot tekort aan kogels, bommen en granaten. Het gaat zover dat de Britse bevelhebbers de troepen de opdracht geven spaarzaam om te gaan met hun munitie. Het zogenaamde 'shellscandal' lekt uit in Londen en de regering-Asquith valt. Lloyd George wordt de nieuwe minister van Oorlog. Hij roept de National Projectile Factories in het leven.

Er zijn echter te weinig Britse arbeiders die in de nieuwe fabrieken kunnen werken, dus gooit Groot-Brittannië het op een akkoordje met België. Ons landje levert werkkrachten, die allemaal in één fabriek terechtkomen: de bommenfabriek in Birtley. De Waalse industrieel Hubert Debauche zwaait er de plak. Twee derde van de arbeiders zijn gewonde soldaten. Daarnaast vind je er ook Belgische vluchtelingen uit Engeland en Frankrijk. Tot het einde van de oorlog maken ze anderhalf miljoen bommen.

Voor de Belgen wordt naast de fabriek een dorp gebouwd met alles erop en eraan. Het krijgt de naam Elisabethville, naar de toenmalige Belgische koningin, en is eigenlijk meer een kamp dan een dorp. De Belgen mogen Elisabethville niet uit en de lokale bevolking mag er niet in. De vrijgezellen leven in barakken, de gezinnen in huisjes. Ze hebben toiletten die doorspoelen en elektrisch licht. De luxe waarin de Belgen volgens de toenmalige normen baden, steekt de lokale bevolking, die vooral uit mijnwerkers bestaat, de ogen uit. Maar wat de inwoners van Birtley de nieuwkomers vooral verwijten, is dat zij van de gevaren van het front bespaard blijven. En dat terwijl hun zonen en echtgenoten hun leven wagen in de strijd. "Elisabethville was een ongewild sociaal experiment", zegt Ria Van Alboom, die samen met Jan Coulommier de documentaire maakte. "Het was een heuse clash der culturen. De Belgen hielden er totaal andere leefgewoonten op na dan de Britten en vice versa. Toch werden veel gemengde huwelijken afgesloten. Een van onze getuigen heet Le Dune en dat is geen toeval."

l Histories Canvas 21.00

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234