Dinsdag 04/10/2022

PortretBeyoncé

Hoe Beyoncé iedere keer opnieuw de tijdgeest bij de lurven weet te vatten

null Beeld RV
Beeld RV

Voor het eerst sinds haar iconische plaat Lemonade (2016) brengt Beyoncé (40) ­een nieuw soloalbum uit. Zal Queen Bey er met Renaissance (Act1) opnieuw in slagen de tijdgeest feilloos te vatten?

Katrin Swartenbroux

Een portret van Beyoncé laat zich niet zomaar schrijven. Niet, eigenlijk, zou een luie journalist zelfs kunnen stellen. Met haar discografie kan een volledige pagina gevuld, met de lof en de prijzen die ze ervoor ontvangen heeft de andere. Maar dan zou de essentie niet weergegeven zijn. Het toonaangevende magazine The New Yorker noemde haar “de belangrijkste en meest onstuitbare populaire muzikant van de eenentwintigste eeuw, het resultaat en het logische eindpunt van meer dan een eeuw pop”.

Beyoncé wordt gezien als de pionier van de staccato rapstijl die pop en r&b in de eerste decennia van deze eeuw zou gaan domineren, als de pletwals van het pad dat later ook Nicki ­Minaj en Megan Thee Stallion zouden bewandelen en zich eigen maken. Zowel Adele, Lady Gaga als Rihanna citeert haar als hun belangrijkste muzikale invloed. Paul McCartney neemt notities tijdens haar optredens en zelfs de meest norse critici refereren aan haar als ‘Queen B(ey)’. Frases als ‘put a ring on it’ of ‘woke up like this’ zijn vandaag onderdeel van ons standaard taalgebruik.

Ze maakte van het visuele album en het verrassingsalbum een dingetje in een tijdperk gedomineerd door streamingdiensten en downloads. En door in 2013 haar plaat Beyoncé uit te brengen op een vrijdag in plaats van, zoals dat in Amerika gangbaar was, op een dinsdag, zorgde ze ervoor dat de discussie over een global release day in de muzieksector op de kaart gezet werd.

Ze is zangeres, actrice, grensverlegger, mode­ontwerper, filantroop, ondernemer, bedrijfs­leider en filmmaker wier cv meer firsts bevat dan die van een doorsnee olympisch atleet. Daarnaast is ze ook een echtgenote, van rapper Jay-Z, die van haar ook een moeder maakte van Blue Ivy (10), Rumi (5) en Sir (5).

Een ander verhaal

Het verhaal van Beyoncé Giselle Knowles begint echter als dochter. Geboren op 4 september 1981, als kind van Tina en Matthew Knowles, ontdekte ze al vroeg haar passie voor dansen en zingen. Het is een bekend verhaal. Hoe ‘dadager’ Matthew zijn job opzegde om zijn dochters girlband Destiny’s Child te ondersteunen en richting internationaal succes te loodsen. Hoe het drietal in 2006 elk hun eigen weg ging, en Beyoncé alle verwachtingen overtrof met haar solocarrière. Hoe ze zelf de touwtjes in handen nam, niet alleen van haar eigen carrière, maar ook van haar eigen kroniek.

“Beyoncé is eigenlijk een van de eerste artiesten die het onmogelijk hebben gemaakt voor journalisten om hen te profileren”, zegt Jasper Van Loy, muziekjournalist voor De Morgen en Humo. “Ze zorgt ervoor dat haar narratief het geldende narratief is, zoals ze bijvoorbeeld haar Coachella-voorbereiding heeft gedocumenteerd in de Netflix-­prent Homecoming of het overspel van Jay-Z verwerkt heeft in het album Lemonade, in plaats van er oeverloos interviews over te geven. Die invloed zie je vandaag ook terug bij jonge pop­sterren als Olivia Rodrigo of Billie ­Eilish.”

“Op een dag heb ik beslist dat ik zoals Sade en Prince wilde zijn”, zei Beyoncé hier afgelopen zomer zelf over in een zeldzaam interview met Harper’s Bazaar. “Ik wou dat de focus op mijn muziek lag, want als mijn werk niet sterk of betekenisvol genoeg is op zichzelf om mensen geïnspireerd en geïnteresseerd te houden, dan zit ik in de verkeerde industrie. Mijn muziek, mijn films, mijn kunst, mijn boodschap – dat zou moeten volstaan.”

null Beeld Penelope Deltour
Beeld Penelope Deltour

Gestript van alle feitelijkheden en trivia, is wat overblijft eigenlijk ook interessanter. Geen verhaal over wat voor iemand Beyoncé is, maar over wat Beyoncé is en kan zijn, voor iemand.

Hoe ze er pertinent voor kiest om zwarte kunstenaars, fotografen, make-up­artiesten en dansers mee te hijsen op haar platform. Hoe ze, bijvoorbeeld, het werk van de jonge Brits-Somalische Instagram-poëet Warsan Shire als rode draad door haar Lemonade-­album weefde. Hoe ze erop stond dat de 24-jarige Tyler Mitchell als jongste en als eerste zwarte fotograaf ooit haar Vogue-cover mocht shooten, en hoe die foto vervolgens in The Smithsonian National Portrait Gallery ver­eeuwigd werd. Wat haar onmiskenbare aanwezigheid in populaire cultuur betekent ook, voor vrouwen, voor vrouwen van kleur, voor mensen die ze rechtstreeks aanspreekt wanneer ze zingt over feminisme, trauma, politiegeweld, over je plaats opeisen.

Het zijn sentimenten die de Nederlandse ‘beyonceo-loog’ en sociaal commentator Munganyende Hélène Christelle probeerde te vatten in haar bundel Liberté, Egalité, Beyoncé (2021), waarin vrouwen als Dalilla ­Hermans, Sabrine Ingabire en Marian Spier hun relatie met het rolmodel onderzoeken. Geen kritiekloze pamfletten, maar persoonlijke essays die de impact en veelzijdigheid van Beyoncé blootleggen.

Het probleem met bestaan als projectie van andermans verwachtingen is echter zo vaak dat het beeld buiten de randjes van de realiteit kleurt, waardoor iemand afgerekend kan worden op de ambities die anderen op haar schouders gelegd hebben. Zo wordt Beyoncé in de media verweten niet zwart genoeg te zijn, niet feministisch genoeg te zijn, niet body positive genoeg te zijn en te weinig bij te dragen aan het schrijven van haar eigen muziek. Alsof Beyoncé extra onder de loep genomen wordt omdát ze Beyoncé is.

Veeleisende onderdanen

“Ze wordt zeker aan hoge standaarden gehouden, maar dat heeft ze voor een deel ook wel zelf in de hand gewerkt”, zegt Munganyende. “Wanneer je jezelf, samen met je fandom, die iconische status van Queen hebt toegeëigend, is het logisch dat je zogenaamde onderdanen ook veeleisend gaan zijn en verwachten dat ze haar verantwoordelijkheid neemt.

“Daarnaast is dat ook hoe het gaat in deze hyper­gemediatiseerde tijd. De snelheid en de mogelijkheden waarmee we kunnen reageren op het doen en laten van een artiest, of op uitspraken van grote beroemdheden, zijn zoveel groter geworden. Ik ben het eens met wat muziekjournalist Miles E. Johnson hierover schreef: hoe we de gewoonte hebben om mensen uit de populaire cultuur op een voetstuk te hijsen, om jezus­figuren te zoeken, een messias, die we vervolgens moeten kruisigen. Beyoncé heeft zichzelf nu gevestigd en bewezen, en ik denk dat haar uitdaging er nu in schuilt om een genuanceerder artiestenbeeld neer te zetten, dat je een groot artiest kunt zijn zonder groot­spraak, misschien zelfs. Ik ben benieuwd hoe haar oeuvre hierin zal evolueren.”

De meest recente toevoeging aan dat oeuvre is Renaissance (Act 1), Beyoncés eerste solo­album sinds Lemonade. Een bijzin die op zich al bol staat van verwachtingen, want hoe kan iemand, zelfs Queen Bey zelf, in godsnaam Lemonade overtreffen? Het album dat universeel erkend wordt als een van de meest iconische ooit? Een plaat waarin Beyoncé tot wasdom komt en afrekent met het overspel van haar echtgenoot, waarin ze politiegeweld aanklaagt en haar roots viert?

De platenhoes van haar nieuwste worp, waarop de popster in een minimalistisch harnas op een doorschijnend paard zit, schept alvast perspectief. Volgens sommigen is het een knipoog naar het schilderij van Lady Godiva van John Collier uit 1898, of naar haar Texaanse roots. De meest waarschijnlijke referentie is wellicht die aan de iconische foto van Bianca Jagger op een wit paard in de nachtclub Studio 54, een beeld vol van het hedonisme dat ook Beyoncés eerste single tentoonspreidt.

``

‘Break My Soul’ is, zoals dat met eerste singles gaat, een voorsmaakje voor wat komen zal. Muziekkenners zien er opnieuw een document van de tijdgeest in, waarin de herwerking van de lyrics uit Big Freedia’s ‘Explode’ staan voor de Great Resignation-beweging die de Verdeelde Staten overspoelt: release your mind, release your job, release the time, release your trade, release the stress, release the love, forget the rest.

Munganyende vindt de link met de Great Resignation niet per se fout, wel te simplistisch. “Het nummer lijkt een ode aan gemeenschappen die aan de rand van de maatschappij staan en al decennialang manieren zoeken om meer te doen dan overleven, om voluit te leven. Een van die manieren is muziek, dat is ook waar bijvoorbeeld house, bounce of disco zich ontwikkeld hebben. Die invloeden hoor je nu ook terug in ‘Break My Soul’. Ik verwacht dat haar nieuwe plaat het heropwaarderen van het leven in de marge zal omhelzen, van het vieren van vrijheid buiten de rigide systemen die ons worden voorgehouden.”

Het is een sentiment dat, zeker tijdens corona, steeds luider is gaan klinken. Kan dit niet anders? Móét dit verdomme niet anders? Politiek experts zien volksopstanden in het overkokende theewater en een gestaag groeiend wantrouwen ten aanzien van de heersende machten.

“Na de isolatie en onrechtvaardigheid van de voorbije jaren voel ik dat er een renaissance zit aan te komen, en ik wil daar op elke mogelijke manier aan bijdragen”, hintte Beyoncé al naar haar plaat in het Harper’s Bazaar-interview uit 2021. Misschien is een weder­opstanding van een gidsende koningin al afdoende.

Beyoncé, 'Renaissance', beschikbaar vanaf 29 juli. Beeld nein
Beyoncé, 'Renaissance', beschikbaar vanaf 29 juli.Beeld nein

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234