Donderdag 30/06/2022

Hoe Birkenstockeen modehit werd

In Londen wordt om het laatste paar in een bepaalde tint gevochten, de hoofdredactrice van de Britse Vogue heeft een zilverkleurig stel en topmodel Heidi Klum ontwierp drie versies die haar naam dragen: we hebben het over het Duitse schoenenmerk Birkenstock. Enkele jaren geleden werden de sandalen met kurken zolen nog gezien als oubollig, intussen zijn ze niet alleen hip, ze zijn zelfs glamoureus.

Toen ik negen jaar geleden thuiskwam van drie maanden Verre Westen was het eerste wat mijn familie deed naar mijn voeten kijken. Ik stond (en sta) er namelijk om bekend mijn reissouvenirs in schoenen te verzilveren. Van mijn eerste weekend Londen bracht ik als tiener zware rood-zwarte modeschoenen mee, dingen die mijn moeder steevast bloempotten noemde. De toon was gezet: ik bracht altijd gekke schoenen mee, en uit de VS was dat niet anders. Daar stond ik dan in Zaventem te blozen als een kriek terwijl mijn moeder luidkeels gilde: ze heeft patersandalen aan! Patersandalen, alstublieft. Dat het Birkenstocks waren, protesteerde ik, en dat ze echt heel gemakkelijk zaten, en dat ik nog nooit een geestelijke had gezien in mijn taupe nubuck-exemplaren. Dat de meisjes in Amerika hun voeten lieten pedicuren om ze daarna in een paar van die heerlijke slippers te schuiven, dat ze onverslijtbaar zijn: geen argument mocht baten. Ze vonden het allemaal hilarisch en ik had mijn reputatie weer eer aan gedaan. Wacht maar, dacht ik toen, vroeg of laat willen jullie allemaal zo'n paar.

Tot mijn grote vreugde zie ik de laatste jaren dan ook steeds meer Birkenstocks op straat. En die getuigen echt niet van een stijgend aantal religieuze roepingen. Waar ze wel van getuigen, dat is natuurlijk de vraag. Van slechte smaak, zullen sommigen nog steeds smalend zeggen. Van gemakzucht is ook een mogelijk antwoord. Of beter gezegd: van het feit dat mensen zich minder gemakkelijk in strakke schoenen laten dwingen als het niet echt hoeft. Maar dat Birkenstock dezer dagen een even groot modewoord is als pakweg Delvaux, Adidas of Dries Van Noten, daarover bestaat geen twijfel.

Die laatste haalt ze sinds vorige zomer zelfs binnen in zijn Modepaleis. Na de renovatie van de winkel wilde de ontwerper zijn klanten kennis laten maken met zijn wereld, met de dingen waar hij van houdt. Zoals parfum en accessoires. "Birkenstocks passen daar zeker in", klinkt het bij Dries Van Noten. "Het is een kwaliteitsproduct en Dries kan zich wel vinden in de principes van het bedrijf. Ze verkopen ook als gek, vooral bij de mannen. Sinds ze bij ons worden verkocht, haalden ook andere winkels in Antwerpen ze in huis. Omdat we onze klanten toch een zekere exclusiviteit willen bieden, zullen we ons in de toekomst nog meer richten op speciale modellen, die we speciaal voor onze winkel laten maken."

Met andere woorden, mensen die van Dries Van Noten houden, dragen ook Birkenstocks. Terwijl de breedzolige sandalen en klompen vroeger werden geassocieerd met orthopedisch schoeisel voor verpleegkundigen en leden van wat in Engelse termen gemeenzaam the muesli belt wordt genoemd (met andere woorden: ouwe hippies), zijn ze nu, ondanks hun eerder lompe vorm, een ongelooflijke hit, zelfs (om niet te zeggen in de eerste plaats) bij de stedelijke bevolking.

Eind juni berichtte The Guardian over een stormloop in Covent Garden in Londen, waar een exclusieve Birkenstock-winkel huist. Klanten stonden aan te schuiven tot buiten, maakten ruzie om het laatste paar. Bepaalde modellen, zoals de Arizona (de oer-Birkenstock, een instapper met twee riemen) en de Madrid (een vrouwelijkere versie met een riempje) waren binnen de kortste keren uitverkocht. Waar de rage plots vandaan komt, daar had de invoerder het raden naar. Want Birkenstock is een merk dat praktisch niet adverteert.

Het zou echter een leugen zijn om te beweren dat Birkenstock er voor niets tussen zit, dat de hype zichzelf genereert. Het merk adverteert inderdaad niet, maar het heeft wel slim ingespeeld op de trends door zijn gamma en kleurenpalet uit te breiden en modellen in tinten van roze en abrikoos te voorzien. Er zouden zelfs zilveren exemplaren bestaan. Althans, dat is de kleur die Alexandra Shulman, de hoofdredactrice van de Britse Vogue, onder haar couture jeans draagt. En het helpt natuurlijk als de helft van de bevolking over de straat struint in gemakkelijke legerbroeken, dat combineert lekker met zo'n kleurige klompjes.

Maar wat de Birkenstock-rage nog meer aanzwengelt, is de rits stijlvolle beroemdheden die zich ermee in het openbaar vertonen. Als Gwyneth Paltrow er zich mee op de rode loper waagt, en de Academy of Motion Picture Art and Sciences (die de jaarlijkse Oscar-uitreiking organiseert) zelfs een bon voor gratis Birkenstocks opneemt in de goodie bag die de winnaars en de presentatoren krijgen, dan doet dat iets voor een merk. Al die miljoenen lezers die nadien in de boekjes lezen hoe ze de look van Gwynie, Bruce, Leonardo of Minnie kunnen kopiëren... Een Birkenstock is in elk geval betaalbaarder dan de laatste handtas van Gucci, dus waarom zouden ze het niet doen? En aangezien van een Birkenstock wordt gezegd dat je hem eenmaal aan niet meer uit wilt doen, komt de rest vanzelf.

Andere merken proberen ze trouwens al een tijd te kopiëren, en hoewel de vorm van de zool op het eerste gezicht gelijk is, heeft nog geen enkele kopie het van het origineel gehaald. Bij Hema liggen deze zomer leuke namaak-Madrids met een canvasriempje, maar ze zitten lang niet zo goed als het origineel. Zelfs dat ondervindt de consument snel. Trouwens, wat gekopieerd wordt, moet wel interessant zijn, en hup, daar hebben we een nieuwe impuls.

Als dat merk ook nog eens het lucide idee heeft een schone van eigen bodem, met name het Duitse topmodel Heidi Klum, een contract als ontwerper aan te bieden en haar twee keer per jaar een aantal exclusieve ontwerpen laat bedenken, dan is het wel duidelijk dat zelfs het ooit zo niet-commerciële merk Birkenstock de wetten van de economie, de mode en de glamour heeft ontdekt. Waar overigens niets mis mee is, want iedereen wordt er beter van. Birkenstock zelf, maar ook de dragers, die nu niet meer worden uitgelachen maar benijd terwijl ze op kurkwolkjes door het leven wandelen.

De schoenenrevolutie

Birkenstock is een Duits bedrijf dat ontstaan is uit een familie van schoenmakers die de stielkennis overdroegen van vader op zoon. In de stamboom wordt al in 1774 gewag gemaakt van ene Johann Adam Birkenstock, schoenmaker van beroep. Over zijn wapenfeiten is weinig bekend, maar zijn kleinzoon Konrad Birkenstock ontwikkelde in 1897 een revolutionair concept, althans voor de schoendragende mens. Tot dan was de binnenkant van schoenen altijd plat geweest. Maar de voetzool, zo merkte Birkenstock junior op, was dat niet. Met andere woorden: een schoenzool die de vorm van de voet volgt, moest wel comfortabeler zijn.

Vijf jaar later had hij zijn eerste buigzame inlegzool klaar, een hemel voor de bal van de voet, en zelfs met een apart vakje voor tenen. De zool veroverde Duitsland in een recordtempo, en twintig jaar later werd ze door de helft van de Europese bevolking gedragen.

Het is opnieuw de kleinzoon (van Carl), Karl Birkenstock, die het idee herwerkt tot de schoen die we nu kennen. Waarom een zool maken als je meteen een hele schoen kunt maken, dacht hij, en in 1964 zag de eerste Birkenstock-sandaal het licht. Het bekendste model, de Arizona (de instapsandaal met de twee riemen), werd in 1973 gecreëerd, en bestaat dit jaar dus dertig jaar. Voor de gelegenheid liet Birkenstock USA een aantal Arizona's customizen door beroemdheden. Chris Isaac, Cindy Crawford en Robin Williams deden hun best, en Whoopi Goldberg haakte voor de gelegenheid een rastapruikje om aan haar exemplaren te hangen. De pièces uniques werden in het voorjaar geveild op eBay en de opbrengsten gingen naar een onderzoeksfonds voor hiv-positieve kinderen.

Dat Birkenstock met een zeker ethisch bewustzijn wordt geassocieerd, is logisch: het bedrijf is zeer mensvriendelijk georganiseerd en sponsort verschillende projecten die bijdragen tot het welzijn van de samenleving, zoals milieu en cultuur. Bovendien streeft het bedrijf naar een zo duurzaam mogelijke manier van produceren: het wil zijn schoenen onverslijtbaar maken (kapotte exemplaren kunnen bijvoorbeeld terug worden gestuurd naar de fabriek, waar ze liefdevol worden gerepareerd) en zoveel mogelijk hergebruiken en recycleren.

Voor meer info en verkooppunten, surf naar www.birkenstock.de of www.birkenstock.com

Niet alle verkooppunten hebben alle modellen in huis, meestal beperkt men zich in België nog steeds tot de soberdere versies. Een groot deel Birkenstocks wordt echter on line verkocht. De Duitse website www.german-shoes-online.com heeft bijvoorbeeld een ruim aanbod en rekent 6,5 euro aan om de bestelling naar België te sturen.

Hoewel sommigen beweren dat ze getuigen van slechte smaak valt er niet aan te ontkomen: van Dries Van Noten tot Gwyneth Paltrow, overal zie je Birkenstocks

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234