Donderdag 30/06/2022

ReconstructieOorlog in Oekraïne

Hoe de straten van Boetsja bezaaid raakten met lichamen

Inwoners van Boetsja lopen op 6 april langs vernielde Russische legervoertuigen in de verwoeste straten van het stadje, dat is heroverd door het Oekraïense leger. Beeld Foto Roman Pilipey / EPA/ ANP
Inwoners van Boetsja lopen op 6 april langs vernielde Russische legervoertuigen in de verwoeste straten van het stadje, dat is heroverd door het Oekraïense leger.Beeld Foto Roman Pilipey / EPA/ ANP

Een week geleden werd Boetsja door het Oekraïense leger heroverd op de Russen, na een maand bezetting en honderden doden. Wat weten we nu van de gruwelijkheden die zich daar hebben afgespeeld?

Tom Vennink

Tot een maand geleden lag er ten noordwesten van Kiev een stadje dat bekendstond om een glasfabriek, een instituut voor bosonderzoek en een museumpje voor een beroemde Sovjet-schrijver die hier ooit eens was geweest. Boetsja was met 37.000 inwoners net groot genoeg voor een eigen voetbalclub en een vestiging van McDonald’s. Nu gebruiken mensen over de hele wereld de naam van het stadje om de gruwelijkheden van het Russische leger in Oekraïne samen te vatten. Wat is er een week na de bevrijding van Boetsja bekend over de gebeurtenissen in deze voorstad van Kiev?

24 februari-6 maart
Russische aanvallen

Als de Russische invasie van Oekraïne begint, komt Boetsja meteen aan het front te liggen. Russische militairen landen in de vroege ochtend van 24 februari op het vliegveld van Hostomel, een plaatsje minder dan een kilometer ten noorden van Boetsja. Een dag later filmen inwoners van Boetsja al de eerste Russische militairen in hun straten.

Meteen vallen er burgerslachtoffers. Een video toont beschoten personenauto’s met bebloede gewonden tegen de carrosserie. Russische helikopters vliegen laag over het stadje en vuren raketten af.

Inwoners sluiten zich op in hun huizen. Olena Koval, een 43-jarige zorgjurist, ziet door het raam van haar flat hoe gebouwen om haar heen geraakt worden door artillerie. “Er was geen water, dus niemand bluste de branden”, vertelt ze later aan Human Rights Watch. “Huizen bleven gewoon branden tot er niets meer van over was.”

Er is al snel ook geen gas en elektriciteit meer. De temperatuur is ver onder nul. Mensen verbergen zich onder dekens en jassen in hun huizen.

De volledige inname van Boetsja duurt ongeveer een week. Het Russische leger lijdt aanzienlijke verliezen. In de Stationsstraat, de weg die dwars door het stadje loopt, verwoest het Oekraïense leger een lang Russisch konvooi van gepantserde wagens. Een paar dagen later schieten Oekraïners een nog langer konvooi kapot.

Ondanks de tegenslagen dringen nieuwe Russische konvooien steeds verder het plaatsje in. Vanuit hun wagens schieten militairen in de rondte, vertelt Koval. “We zagen ze door de straat rijden, willekeurig schietend op ramen.”

Op 5 maart valt Boetsja vrijwel helemaal in Russische handen. Het stadje wordt de belangrijkste bevoorradingsbasis voor Russische militairen die iets verderop Irpin proberen in te nemen, het laatste obstakel voor Kiev.

De politie is bezig met de identificatie van doden in Boetsja, voordat de lichamen naar het mortuarium worden gebracht, 6 april. Na de terugtrekking van het Russische leger ­verzamelde een groep vrijwilligers driehonderd lichamen. Volgens een van de vrijwilligers had eenderde van hen vastgebonden armen en benen.  Beeld Foto Rodrigo Abd / AP
De politie is bezig met de identificatie van doden in Boetsja, voordat de lichamen naar het mortuarium worden gebracht, 6 april. Na de terugtrekking van het Russische leger ­verzamelde een groep vrijwilligers driehonderd lichamen. Volgens een van de vrijwilligers had eenderde van hen vastgebonden armen en benen.Beeld Foto Rodrigo Abd / AP

6 maart-30 maart
Russische bezetting

Volodymyr Karploek, voormalig burgemeester van het naastgelegen Irpin, slaat alarm over Boetsja en andere voorsteden van Kiev. Hij schrijft op 8 maart op Facebook dat inwoners van Boetsja opgesloten zitten in hun huizen. “Van tijd tot tijd schiet de vijand met verschillende wapens op huizen”, aldus Karploek.

Een van die huizen is van de 72-jarige Volodymyir Abramov. Russische militairen sleuren Abramov, zijn dochter en zijn schoonzoon naar buiten, vertelt Abramov later aan de BBC. De militairen nemen zijn schoonzoon mee naar de stoep buiten de poort van zijn huis en gooien een handgranaat in de woning. Die vliegt in brand. Abramov grijpt een kleine brandblusser en roept zijn schoonzoon Oleg om hulp. Dan hoort hij de stem van een Russische militair. “Oleg komt je niet meer helpen.”

null Beeld ANP / EPA
Beeld ANP / EPA

Abramov en zijn dochter vinden het lichaam van Oleg op de stoep buiten de poort. Uit de houding van het lichaam concluderen ze dat Oleg gedwongen was om te knielen en van dichtbij in het hoofd is geschoten. Ze rennen op slippers naar het huis van een familielid. Het lichaam van Oleg laten ze noodgedwongen achter.

Onderweg zien ze meer lichamen liggen op straat. Het Russische leger blijkt op tal van plekken op burgers te schieten.

Op een dronevideo is te zien hoe een inwoner met een fiets aan de hand door Boetsja loopt. Als de fietser een hoek omslaat en een Russisch konvooi tegenkomt, beginnen twee gepantserde voertuigen in zijn richting te schieten. Er verschijnen pluimen van rook en stof op de hoek van de straat. Na de bevrijding wordt er op exact deze plek een lichaam bij een fiets gevonden. De kleding om het lichaam komt overeen met de kleding van de fietser.

In dezelfde straat, de Jablonska-straat, worden nog meer mensen doodgeschoten. Ze zijn te zien op satellietbeelden. Tussen 9 maart en 11 maart verschijnen er twaalf lichamen op de beelden. Drie lichamen liggen naast een fiets.

De satellietbeelden bewijzen later dat de Russische verklaring voor de burgerdoden niet klopt – Rusland zegt dat de lichamen in Boetsja pas verschenen na de Russische terugtrekking uit het stadje.

Sommige inwoners verlaten hun schuilplek om hun voorraad water of brandhout aan te vullen. Hanna Herega ziet wat er met haar buurman gebeurt als die hout gaat halen om het binnen warm te houden. “Ze raakten hem net boven de hiel, een bot werd verbrijzeld en hij viel neer”, vertelt Herega aan persbureau AP. “Toen schoten ze zijn hele linkerbeen eraf, met zijn schoen eraan. En toen beschoten ze zijn torso. Een schot raakte hem vlak onder zijn slaap. Het was een gericht schot op het hoofd.”

Ook mensen die in hun schuilkelders blijven, lopen gevaar. Russische militairen gaan van kelder naar kelder, vertellen inwoners later. “Ze dwongen ons op de knieën”, zegt Vjatsjeslav Kozlovsky tegen de Belarussische nieuwssite Vot Tak. “Ik had wat geld bij me en droeg een horloge. Ze pakten alles af, net als van de anderen.” Kozlovsky zegt dat de Russische militairen identiteitsdocumenten doorzochten op tekenen van militaire dienst in het oosten van Oekraïne. “Die mensen schoten ze meteen dood.” Ook mensen met tatoeages van Oekraïense symbolen of anti-Russische berichten op hun telefoon worden doodgeschoten.

null Beeld AFP
Beeld AFP

De militairen zijn niet gevoelig voor tekenen van overgave, zeggen ooggetuigen van executies. Ze vertellen dat sommige gevangenen “waarom, waarom?” schreeuwden en dat anderen hun handen in de lucht staken. Allemaal worden ze doodgeschoten.

‘Oom Joeri’, zoals hij bekendstaat in zijn wijk, draagt een stuk wit stof om zijn bovenarm om te laten zien dat hij ongewapend is. Zo gaat hij langs huizen om brood te brengen naar schuilende mensen. Ook hij wordt dood aangetroffen.

Het aantal lichamen is zo groot dat het mortuarium vol raakt. De begraafplaats is onbereikbaar. Er moet iets gebeuren, denkt Anton Dovgopol, directeur van het lokale ziekenhuis. Hij ziet dat honden al kluiven aan lichamen, vertelt hij later aan The Kiev Independent. Hij krijgt toestemming van Russische militairen om een groot gat te graven naast de orthodoxe kerk. Met een groep collega’s gooit hij er 67 lichamen in.

Dan graven ze nog een massagraf. En daarna nog een. Er worden 280 lichamen in massagraven achtergelaten, zegt burgemeester Anatoly Fedoroek later.

Maar er zijn nog zoveel meer mensen te begraven. Sommige inwoners proberen lichamen van familieleden te begraven in de tuin. Anderen wikkelen lichamen in plastic en bewaren ze in schachten, hopend op een kans om ze te begraven.

30 maart-2 april
Oekraïense herovering

De Russische militairen slagen er niet in om door te stoten naar Irpin. Als het Oekraïense leger de tegenaanval opent, geven ze hun offensief op. Het Russische leger verlaat Boetsja naar eigen zeggen op 30 maart. Twee dagen later trekt het Oekraïense leger binnen, ruim een maand na het begin van de aanval op het stadje.

In het zog van het Oekraïense leger volgen journalisten. Ze treffen een kapotgeschoten stad aan vol lichamen.

Dat van een tiener in een kelder. Twee 70-jarige zussen in een huis vol boeken. De een in de keuken, de ander in de gang, beiden met winterjassen aan. Negen lichamen in een distributiecentrum dat volgens inwoners in gebruik was van het Russische leger. Zes verbrande lichamen naast een vuilnisbelt. Vrouwenlichamen met tekenen van verkrachting.

null Beeld AP
Beeld AP

Irina Havrylioek, een inwoner van Boetsja die begin maart vluchtte, komt terug om haar man te zoeken. Ze vindt zijn lichaam in hun achtertuin naast het lichaam van haar zwager en dat van een voor haar onbekende man. Allen met kogelwonden in hun hoofd. Hun pitbull is ook doodgeschoten. In haar huis zijn haar juwelen en ondergoed gestolen. “Mijn handen trillen”, zegt ze terwijl journalisten van The New Yorker toekijken.

Een groep vrijwilligers verzamelt driehonderd lichamen na de Russische terugtrekking. Eenderde heeft vastgebonden armen of benen, vertelt een van de vrijwilligers. Ze laden de lichamen in bestelwagens om ze naar Kiev te brengen voor identificatie en onderzoek door specialisten. Misschien dat op die manier, ooit een keer, bewezen kan worden dat Boetsja in het voorjaar van 2022 het decor was van oorlogsmisdaden.

null Beeld AP
Beeld AP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234