Dinsdag 30/11/2021

Bellen metCorrespondent Arnout le Clercq

Hoe dichtbij is Polexit na rechtelijke uitspraak? ‘Polen maken zich wel zorgen, maar een brexitscenario is het niet’

Demonstranten voor het Poolse Constitutioneel Hof.  Beeld Getty
Demonstranten voor het Poolse Constitutioneel Hof.Beeld Getty

Het Poolse Constitutioneel Hof legde donderdag een bom onder de Europese rechtsorde: de Poolse wet gaat in sommige gevallen boven de EU-regels. Hoe is in het land zelf op deze gerechtelijke uitspraak gereageerd? We bellen met correspondent Centraal-Europa Arnout le Clercq.

Hoe is in Polen op deze uitspraak gereageerd?

“In de Poolse media is dit het gesprek van de dag. De oppositie grijpt deze uitspraak aan om te benadrukken hoe belangrijk de Europese Unie voor Polen is. Dat geldt met name voor Donald Tusk, de voormalige voorzitter van de Europese Raad die teruggekomen is als leider van de partij Burgerplatform (PO). Volgens hem en andere oppositieleden ligt de weg naar een Polexit nu open. Dat is ook wat veel europarlementariërs zeggen.

“De Poolse regering probeert de uitspraak juist te downplayen. Zij zegt dat ze niet uit de EU wil stappen en wijst erop dat de uitspraak maar over een specifiek deel van de verdragen gaat. Dat is ook zo. Alleen in een aantal gevallen plaatsten de rechters de Poolse grondwet boven de Europese wet.

“Polen wil voorkomen dat het Europees Hof iets kan zeggen over hervormingen in de Poolse rechtsstaat, zoals de politieke benoemingen van rechters en het instellen van een tuchtkamer die rechters op non-actief kan zetten.

“Bovendien is er nog een andere zaak die hierbij speelt. Polen heeft op dit moment een juridisch geschil met Tsjechië over een mijn op de grens tussen de twee landen. Aan Tsjechische zijde is de grond aan het verzakken, ervaren ze bodemverontreiniging en luchtvervuiling. Daarom heeft Tsjechië gezegd dat de mijn dicht moet. Polen weigert dat. Het Europees Hof stelde Tsjechië in het gelijk. Zolang Polen niet meewerkt, moet het een dwangsom betalen van een half miljoen euro per dag. Volgens mij staat de teller inmiddels op 9 miljoen euro. Een goede reden om het EU-recht te negeren.”

Polen heeft flink geprofiteerd van Europese subsidiegelden. Het lijkt erop alsof Polen wel de baten, maar niet de lasten van het EU-lidmaatschap wil.

“Dat is wat de regering wil, ja. Zij wil duidelijk lid blijven en profiteren van de EU. Maar op het moment dat het EU-recht in de weg zit, dan opeens niet.

“De EU geniet wel ontzettend veel steun onder de Poolse bevolking, al laten recente peilingen zien dat die steun iets is afgenomen. Volgens televisiezender TVN wil 17 procent van de Polen een Polexit. Dit is zeker geen scenario zoals bij de Brexit, toen de bevolking bijna half om half verdeeld was. Wel maken volgens het dagblad Rzeczpospolita steeds meer mensen zich zorgen dat Polen de EU zal verlaten.

“Vorig jaar was ik in Kielce, een stadje twee uur ten zuiden van Warschau. Dat was een van de honderd steden die uit protest het licht hadden uitgedaan. Zo wilden ze laten zien: dit is hoe Polen eruitziet zonder de EU. Het land zit al zo lang in de EU dat mensen soms vergeten hoe het voor die tijd was. Er sluipt een soort vanzelfsprekendheid in, zei een gemeenteraadslid destijds tegen mij.”

Pro-Europa demonstranten zijn al meermaals de straat op gegaan. Zijn er al nieuwe demonstraties op touw gezet?

“Tusk heeft al opgeroepen tot een demonstratie op zondagavond. Daar zullen wel wat mensen op afkomen. Hoeveel? Dat moeten we zondagavond zien. Ik ga daar zeker kijken. De progressieve krant Gazeta Wyborcza roept ook op tot demonstreren. De regeringspartij PiS zal niet stoppen totdat ze ziet hoe boos burgers zijn, zeggen zij.

“In Polen heb je net als in Nederland (het thuisland van Arnout le Clercq, red.) demonstratierecht, dus het protest gaat gewoon door. Ik heb nog geen signalen dat de regering het aan banden wil leggen, bijvoorbeeld met een beroep op corona. Wel zal er zoals altijd veel politie op de been zijn.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234