Maandag 26/09/2022

Hoe omgaan met de golf van ontslagen?

Jan Denys, arbeidsmarktdeskundige bij Randstad, ziet een collectief ontslag als maatschappelijke uitdaging.

In nauwelijks één dag werden maandag ongeveer 62.000 banen weggesneden. Caterpillar, de grootste producent van bulldozers en graafmachines, schrapt wereldwijd 20.000 jobs. ING, Philips, Home Depot en Sprint-Nextel snoeiden elk 6.000 tot 8.000 jobs weg. Arbeidsmarktdeskundige Jan Denys vreest dat het conjuncturele jobverlies wel eens in structurele werkloosheid kan omslaan.

Sinds enkele dagen is de economische crisis duidelijk een nieuwe fase ingetreden. Eergisteren werden er wereldwijd al naar gelang de bron 62.000 (De Morgen) of 73.000 jobs (De Tijd) geschrapt. Ook werd bekend dat het jobverlies bij de banken sinds het begin van de crisis al opgelopen is tot 300.000. In absolute aantallen zijn dat reusachtig getallen. Toch gaat het in het geval van de banken om 'slechts' 5 procent van het totale aantal werknemers in die sector. Bij de bedrijven die gisteren de afvloeiingen aankondigden ging het in het ergste geval om 10 procent van het totale personeelsbestand. Het weze echter duidelijk dat de getroffen werknemers weinig boodschap zullen hebben aan die relativering.

Met het ontslaan van grote groepen werknemers is de economische crisis duidelijk een nieuwe fase ingetreden. Bedrijven reageren op een verzwakkende vraag door eerst niet meer aan te werven en vertrekkende werknemers niet meer te vervangen. Vervolgens worden tijdelijke contracten niet meer verlengd. Daarna worden de (vaste) werknemers aan de deur gezet die minder goed of ronduit slecht functioneren. Heel wat van die werknemers zouden los van de economische conjunctuur vroeg of laat toch zijn ontslagen. In de huidige situatie wordt dat proces enkel versneld. Maar dit potentieel is grotendeels opgebruikt. Nu worden werknemers ontslagen om puur economische redenen. Voor zowel bedrijven als werknemers is dat een zware beproeving.

In tegenstelling tot wat sommigen denken staan bedrijven helemaal niet te springen om herstructureringen aan te kondigen. Er is niet alleen het menselijke leed, waarvoor slechts weinig bedrijven ongevoelig zijn. Een herstructurering is ook dodelijk voor de 'employer brand', de aantrekkelijkheid van het bedrijf als werkgever. Een herstructurering kan nog jaren negatief inwerken op de reputatie.

De meeste bedrijven beseffen maar al te goed dat ze nu competenties en menselijk kapitaal moeten laten gaan die ze op termijn broodnodig zullen hebben. Deze crisis verandert niets aan de structurele ontwikkelingen op langere termijn die gepaard zullen gaan met schaarste. Bedrijven doen er dan ook alles aan om dergelijke herstructureringen te vermijden. Dat is in deze crisis zelfs meer dan ooit het geval. In België hebben bedrijven wat dat betreft extra troeven in handen. Naast het stelsel van tijdelijke werkloosheid (voor arbeiders) kunnen ze ook gebruik maken van bestaande verlofstelsels. Aan het personeel kan worden gevraagd om dergelijk verlof op te nemen. Dat kan worden gestimuleerd door bovenop de vergoeding van de overheid een extra vergoeding van de werkgever te voorzien. Sommige commentaarschrijvers hadden het in dat verband over misbruik van die vormen van verlof. Dat lijkt wat kort door de bocht. Essentieel is dat werknemers niet onder druk worden gezet om in die systemen te stappen en dat er sprake blijft van vrijwilligheid. Het is aan de vakbondsvertegenwoordiging om hierop toe te zien. Onder dezelfde voorwaarden is ook het opnemen van onbetaald verlof te verdedigen. Er zijn zeker heel wat werknemers die hiertoe bereid zijn als daarmee het eigen bedrijf gered kan worden.

Daartegenover staat dat wie nu een extra inspanning levert om de crisis door te komen recht heeft op een extra deel van de koek als de economie weer aangroeit.

Naast het aanwenden van verlofmogelijkheden zijn er nog andere opties voor bedrijven om collectief ontslag te vermijden. We denken aan werktijdverkorting (met geheel of gedeeltelijk loonverlies) of het detacheren van eigen personeel. Het is de vraag of de bedrijven die mogelijkheden afdoende hebben onderzocht.

Als collectieve afvloeiingen niet meer te vermijden zijn, is de grote vraag hoe die het best verlopen. Ontslagen worden is één van de ergste oorzaken van stress die mensen meemaken in hun leven. Enkel de dood van een geliefde, een echtscheiding, een gevangenisstraf en een zware ziekte blijken er psychologisch nog zwaarder in te hakken. Het spreekt dan ook vanzelf dat dergelijke afvloeiingen met de nodige zorgzaamheid dienen te gebeuren. Het gaat daarbij niet alleen om psychologische ondersteuning maar vooral om de nodige begeleiding naar een nieuwe baan. In die gevallen waar dat op korte termijn niet mogelijk is, dient zoveel mogelijk te worden ingezet op het onderhouden en versterken van de bestaande competenties. Op die manier kunnen we vermijden dat de huidige conjuncturele werkloosheid omslaat in een structurele werkloosheid. Tijdens de vorige crisissen sinds de jaren zeventig was dat telkens het geval. Het zou al een hele stap vooruit zijn als we werknemers in het systeem van tijdelijke werkloosheid systematisch zouden bijscholen. Want één ding is zeker: als de economie weer aantrekt, zal de schaarste zich sterker dan ooit manifesteren op de arbeidsmarkt.

Vandaag in De Gedachte in De Morgen ook nog:

'Wanneer wordt het label onmenselijk al te onmenselijk?': ANDREAS DE BLOCK, als docent verbonden aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte (KU Leuven), ziet hoe we ons proberen te distantiëren van misdaden 'hors catégorie'.

Pauli's Pen: 'In de naam van de vader, en zijn vrouw'.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234