Woensdag 28/09/2022

Iedereen wetenschapper

Steeds vaker leveren amateurs hun bijdrage aan de wetenschap. Vanuit hun passie voor de natuur brengen mensen waardevolle informatie aan, zoals afgelopen weekend tijdens de vlindertelling van Natuurpunt. Dankzij 'citizen science' wordt een anders onmogelijke hoeveelheid data verzameld, al wordt soms getwijfeld aan de kwaliteit.

Je hoeft helemaal geen universitaire opleiding achter de rug te hebben om je steentje bij te dragen aan de wetenschap. Dat is de achterliggende gedachte van 'citizen science', waar vrijwilligers worden ingezet voor het verzamelen en beheren van gegevens. Dankzij het internet is dat heel eenvoudig. Liefhebbers kunnen op een snelle manier waarnemingen delen met experts. En zij zijn vragende partij. Door een grote groep te mobiliseren, kan men veel meer te weten komen.

Ook bij ons is 'citizen science' bij een groot publiek doorgedrongen. Zo vond er afgelopen weekend het achtste vlindertelweekend van Natuurpunt plaats. En naast telweekends ondersteunt de organisatie ook het platform waarnemingen.be, waar amateurs het hele jaar door observaties van dieren kunnen registreren en delen.

"Vroeger schreven liefhebbers die waarnemingen in boekjes", zegt Wouter Vanreusel van de studiedienst van Natuurpunt. "Nu komen die losse observaties op het internet. Vorig jaar verzamelden we zo twee miljoen waarnemingen. Natuurlijk zien we niveauverschillen in de data. Er zijn zowel meldingen van ervaren kenners, als gewone liefhebbers die eens iets bijzonder hebben gezien. Al die waarnemingen worden nagekeken.

"Wanneer iemand een uiterst zeldzame soort invoert, vragen we naar een bewijsfoto. Of we gaan na of het dier ook door andere waarnemers is gezien. Want er zijn ook heel wat gespecialiseerde vrijwilligers die met gestandaardiseerde methodes regelmatig rapporteren over een bepaald terrein waar ze vaak komen. Zij leveren goede cijfers met een foutenmarge zo klein als die van een expert."

Drie koolwitjes

Raf Aerts, onderzoeker aan de afdeling Ecologie, Evolutie en Biodiversiteitsbehoud van de KU Leuven, is zo'n gespecialiseerde vrijwilliger. "Elk voorjaar bekijk ik de trek van amfibieën aan de vijvers van de Abdij van 't Park in Heverlee. Dat begint een topsite voor de kleine watersalamander te worden, maar dat kunnen we alleen maar weten omdat er vrijwilligers zijn die ze tellen." De verzamelde data brengen trends in kaart, zoals de verspreiding en aantallen. Tegelijk bieden de resultaten ook andere boeiende inzichten.

Aerts: "Trekvogels die plots vroeger overvliegen, kunnen een signaal zijn van de gevolgen van de klimaatsverandering. Hetzelfde geldt voor bloemen die enkele dagen tot weken eerder opengaan dan de voorgaande jaren. En het feit dat ik afgelopen weekend maar drie koolwitjes heb geteld op een veld waar enkel biologisch wordt geteeld, zegt veel."

Toch wordt 'citizen science' niet universeel geaccepteerd als geldige onderzoeksmethode, stond onlangs nog in Science. "Vooral de kwaliteit van de verzamelde data wordt in wetenschappelijke kringen vaak in twijfel getrokken", zegt Aerts. "Iemand die een roerdomp ziet, zal sneller geneigd zijn dat te delen dan wanneer iemand een merel spot. Dat geeft dus een vertekend beeld.

"Ook de betrouwbaarheid van de waarnemingen wordt vaak in vraag gesteld, zelfs wanneer men controlemechanismen heeft ingebouwd. Om een onderzoek gepubliceerd te krijgen in een wetenschappelijk tijdschrift wordt niet alleen gekeken naar de analyse. Er moet ook een goede dataverzameling aan vooraf gaan en daar knelt het schoentje. Wanneer zeer veel vrijwilligers aan de slag gaan met niet noodzakelijk overal dezelfde methode, wordt het experiment moeilijk repliceerbaar. Vaak vallen de beoordelaars van artikels daarover."

Bij de studiedienst van Natuurpunt probeert men alvast wel studies op basis van burgerwetenschap gepubliceerd te krijgen. "Zo bevatten de meeste artikels over trend en verspreiding van soorten in Vlaanderen ook gegevens uit waarnemingen.be", klinkt het.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234