Donderdag 29/09/2022

'Ik ben expert in in-de-war-zijn'

Haar laatste boek is niet haar beste, maar zelfs een mindere Rosoff blijft een gebeurtenis om naar uit te kijken. Er zijn nu eenmaal bitter weinig auteurs die rijke, gelaagde romans afleveren die zowel jongeren als volwassenen weten uit te dagen. Rosoff is de uitzondering par excellence. Patrick Jordens

at gebeurt er wanneer God een lamlendige slungel van 18 jaar is en hopeloos verliefd wordt op een bloedmooie stervelinge genaamd Lucy? Dan gaat de wereld naar de vaantjes. Dat is kort samengevat de plot van Rosoffs jongste, bepaald gedurfde boek, In het begin was er...Bob.

Meg Rosoff: "Het was mijn echtgenoot die me aan het uitgangspunt van het verhaal hielp. Hij hoorde iets op de radio over de uitbeelding van God in films en vroeg zich hardop af: 'Waarom wordt die God altijd voorgesteld als een oude, wijze man met een baard? Waarom zou hij geen tiener kunnen zijn?' Ik wist meteen dat ik een idee had voor een nieuw boek.

"Eerlijk gezegd, ik ben niet zo goed in dat soort 'ideeën'. Ik vertrek ook vrijwel nooit vanuit een concept of zelfs maar een synopsis: het begint meestal bij een personage, of meerdere, en vandaaruit ontwikkelen zich gaandeweg de ideëen en associaties voor het verhaal."

Wat maakte dan dat die opmerking van jouw man je meteen aan het schrijven zette? Voelde je de nood om iets uit te klaren in verband met religie?

"Nee, ik gebruik mijn boeken niet zozeer om dingen voor mezelf uit te klaren. Ik doe eerder aan 'showing off' in mijn verhalen. Ik ben 55 intussen en heb bijna heel mijn leven niet anders gedaan dan dingen uit te klaren. Dus als ik schrijf, is het nu eerder van: 'Kijk mensen, dit wil ik jullie nu graag eens vertellen...'

"Maar het is waar dat ik altijd wel op een of andere manier gefascineerd ben geweest door religie, al ben ik zelf volstrekt atheïstisch. Ken je de evolutiebioloog Richard Dawkins? Die maakt er een punt van om steeds weer te verkondigen: 'Er is geen God, en we moeten stoppen met dat geloof.' Als ik dat hoor, denk ik: oké, allemaal goed en wel , maar dat is niet de hamvraag, lijkt me. Een boeiender vraag is: als God inderdaad niet bestaat - wat ik zelf aanneem - hoe komt het dan dat de halve planeet toch blijft geloven in het tegendeel?"

En het was die vraag die je bezighield tijdens het schrijven?

(aarzelt) "Mmm, ik weet niet of het zo specifiek was. Als er al een centraal thema in dit boek zit, is het eerder 'sterfelijkheid', het eeuwige vraagstuk van de dood. 'Wat soort creatie is de mens eigenlijk, dat wezen dat een tijdje mag leven en dan sterft?'

"Ik denk dat religie voor veel mensen een soort antwoord biedt op 'la condition humaine', op het feit dat we allemaal als sterfelijke wezens zijn geconcipieerd. Het enige wat ik met dit boek heb willen doen, is mijn eigen versie maken van de vreemde constructie die 'religie' is. Eentje die naar mijn gevoel meer steek houdt dan die van de Bijbel. Want laat ons eerlijk zijn: God heeft er toch echt een rotzooi van gemaakt. It's a messy messy place here, isn't it...?!"

Je roept soms een bijna apocalyptische sfeer op. Ingegeven door de klimaat- verandering?

"Ik maak me zorgen, ja. Toen het boek uitkwam, was er net een enorme sneeuwstorm geweest in de Verenigde Staten. Een sneeuwstorm met Halloween?! En zo zijn er veel voorbeelden te geven.

"Maar het was niet mijn bedoeling om de lezers te waarschuwen of iets dergelijks. Ik denk niet dat dat veel zin heeft, mensen waarschuwen, behalve dan voor sommige Republikeinse presidentskandidaten af en toe. Dat is ook een deel van 'la condition humaine', vrees ik: dat we bepaalde dingen bewust of onbewust uitschakelen om toch maar door te kunnen gaan. We weten het allemaal wel, heel die ontregeling van de natuur, maar we zijn zo goed getraind in het verdringen van sommige problemen."

God is in jouw versie een opgeschoten puber die enkel aan zichzelf en seks met zijn toekomstige vriendin kan denken. Is hij gemodelleerd naar tienervoorbeelden uit je omgeving?

"Wel, niet letterlijk natuurlijk, maar ik heb wel enkele neefjes van ongeveer 18 jaar. Eén van hen lijkt werkelijk een opgeschoten, slungelig 'beest 'dat meestal zomaar wat op de loer ligt. (lacht) Hij stinkt soms een beetje, en nu en dan komt hij de keuken binnengewandeld om alles te eten waar hij maar de hand op kan leggen. (lacht)

"Maar ook mijn dochter - veertien is ze - kent er wat van, hoor! Best een grappige en slimme meid verder. Maar dan ga ik op zaterdagmorgen de deur uit en als ik 's avonds tegen zes uur terugkom, ligt ze in nog precies dezelfde houding, surfend op haar computer, met alle mogelijke gadgets in aanslag. En als ik een lichtjes verkeerde opmerking maak, slaat ze met deuren en roept ze 'I hate you! I hate you!'" (lacht)

Je hangt niet meteen een flatterend beeld op van de gemiddelde adolescent...

"Het is natuurlijk niet zo zwart-wit. Ik bedoel: ze kunnen ook heel bevlogen zijn. Toen men het inschrijvingsgeld voor de universiteit wilde verhogen in Engeland, kwamen die jongeren 'en masse' op straat in Londen, niet hun volwassen ouders. Het is die fascinerende mengeling van passie en complete lethargie waar ik het ook over wil hebben in mijn verhalen. Op die leeftijd is de wereld nog zo opaak, je kent de regels en de grenzen nog niet goed.

"En dan is er het slagveld van de hormonen, natuurlijk. Ik herinner het me allemaal levendig, dat idee van 'ik tegen de hele wereld'. Ik heb mezelf heel lang een adolescent gevoeld, als je 'de adolescentie' ziet als een periode van emotionele verwarring, als een zoektocht... Veel mislukte relaties, verkeerde jobs gehad... Pas rond mijn 32ste kreeg ik eindelijk het gevoel - dankzij een fantastische therapeut - dat ik misschien ooit volwassen kon zijn."

En nu, als volwassen auteur, keer je meestal terug naar die moeilijke periode van de adolescentie.

"Ja, omdat ik de juiste kwalificaties heb, hè. (lacht) Ik voel me een expert nu wat 'in de war zijn' betreft. Het gekke is dat we daar in wezen eigenlijk nooit helemaal van verlost zijn, toch? Ik zie nu heel veel van mijn vrienden die diep in de vijftig zijn: ze worden verliefd op iemand anders, willen van job veranderen, panikeren omdat de kinderen uit huis zijn... Dan komt het eigenlijk weer terug, die complexe vraag: 'wie ben ik?' Daar draait mijn volgende boek rond. Een soort mystery-novel wordt dat, over een vertaler die op de vlucht slaat voor zijn eigen leven."

Ook al zijn jouw boeken qua stijl en register soms heel verschillend, de gemeenschappelijke rode draad lijkt inderdaad de zoektocht naar identiteit. De spanning ook tussen vrije wil en de conventies van de maatschappij.

"Klopt, ik heb doorgaans een hekel aan conventies, ook al ben ik nu niet meteen een extreem onconventioneel persoon. Ik denk dat wat mensen vaak belangrijk plegen te vinden, daarom niet voor jou belangrijk is. Je moet je eigen regels leren maken, je eigen weg durven gaan. Dat je moet trouwen om gelukkig te zijn, en al die onzin, kom zeg...

"Toen ik op de universiteit van Harvard zat, beweerde iedereen dat dat de absolute top was, maar ik haatte het daar! Het was helemaal niet 'top' voor mij. Daar hangt ook mijn empathie met adolescenten mee samen: door hun vermogen om nog te twijfelen aan wat wij volwassenen vaak als 'waarheden' zijn gaan beschouwen."

Meg Rosoff, In het begin was er... Bob,

uitgeverij Moon, 265 p., 17,905 euro, 15+.

Geboren in Boston, VS.

Debuteert op 47-jarige leeftijd met Hoe ik nu leef (2004), goed voor een resem literaire prijzen. In 2013 volgt een verfilming. Andere titels: Het toevallige leven van Justin Case, Wat ik was, Niemandsbruid.

Woont sinds '89 in Londen met haar man en dochter.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234