Vrijdag 19/08/2022

'Ik gun Onkelinx mijn scalp niet'

Die kale kop doet het hem. Zegt Theo Francken zelf. Die maakt dat mensen van hem iets maken wat hij niet is. Collaborateur. Nazivriend. Racist. 'Was die hele hetze leuk? Natuurlijk niet. Heb ik diep gezeten? Natuurlijk wel. Het was de zwaarste week uit mijn politieke bestaan.'

De kerstdagen hebben Theo Francken, staatssecretaris voor Asiel en Migratie, mild gestemd. Niet dat hij met Laurette Onkelinx (PS) snel een glühwein zal drinken, dat komt waarschijnlijk nooit meer goed. "Wat me het meest heeft gefrappeerd, is dat de oppositie inhoudelijk geen poot heeft om op te staan. Meteen na mijn excuses heb ik dat al kunnen aantonen. Onkelinx heeft daar niet eens naar geluisterd. De oppositie heeft elk woord in mijn beleidsnota omgedraaid. Uit geen enkele letter blijkt dat ik het slecht voorheb met migranten. "Toch weten we dat u een racist bent", krijg ik voortdurend naar mijn hoofd gesmeten. Begin je maar eens te verweren tegen die framing . De oppositie is met een vuile oorlog bezig. Een zuivere intentieoorlog."

Is het niet wat makkelijk om het slachtoffer uit te hangen?

"Geef mij één maatregel uit mijn nota die niet is ingevoerd door de sociaaldemocratische regeringen in onze buurlanden. Mensen als François Hollande, Wouter Bos of Gerhard Schröder deden en doen hetzelfde als ik. En dat zijn niet meteen sympathisanten van N-VA."

Uw beleid komt niet uit de verf omdat u zelf de perceptie lijkt te voeden. Het meest sprekende voorbeeld: uw uitspraken over Dyab Abou Jahjah, die u fraude verwijt bij zijn asielaanvraag. U mag toch niet communiceren over de dossiers van asielzoekers?

"Komaan, wat heeft dat ermee te maken? Alles wat ik heb gezegd over Jahjah heeft al in 2002 in de kranten gestaan. Die man is Belg, die moet niet meer in bescherming worden genomen. Hij mag mij wel constant zwartmaken en een racist noemen? Hij mag voor mijn kabinet komen betogen? Ik ga over de schreef omdat ik één keer zeg dat hij hier met een vals verhaal binnen is geraakt? Is mijnheer Jahjah representatief voor de vreemdelingen in dit land? Ik mag hopen van niet. Hij maakt van zichzelf een boegbeeld, maar ik denk dat steeds meer mensen dat ballonnetje wel kunnen doorprikken."

Hoe zwaar raken die beledigingen u?

"Ik ben gewoon geen racist. Stel dat ik minister van Defensie was geworden, dan was dat verwijt minder erg. Maar als staatssecretaris van Asiel en Migratie is het verschrikkelijk. Dit departement is al zo delicaat."

U bent niet alleen racist. U bent ook homofoob en antidemocraat.

"U vergeet nazivriendje en collaborateur. Ze maken van mij iemand die ik niet ben. Van opleiding ben ik pedagoog, en ik zit nu veertien jaar in de Wetstraat. Ik ben altijd bezig geweest met zachte thema's. In het begin was dat onderwijs, dan werkgelegenheid en inburgering. Daarna heb ik mij in het parlement toegelegd op defensie, asiel en migratie. Als je mijn parcours bekijkt, zijn dat toch heel zware verwijten?"

Theo Francken is een softie?

"Ben je of racist of softie? Dat is net het verhaal van de PS. Ofwel moet je akkoord gaan met het lakse beleid dat we de laatste 25 jaar hebben gekend, ofwel ben je meteen een vreemdelingenhater. Is er dan geen nuance mogelijk?"

Bent u bang dat deze hetze u zal blijven achtervolgen?

"De socialisten hebben een interne mail van zeven jaar terug moeten opdiepen om één aangebrande zin te vinden waarvoor ik me al tien keer had verontschuldigd. Het is dus echt niet zo dat ik om de vijf botten dit soort uitspraken doe."

Heeft u uw Facebookberichten al gescreend?

"Nee. Ik heb niets verwijderd."

Er valt niets meer te vinden?

"Dat weet ik niet. Als je iets uit zijn context rukt, valt er altijd een rel van te maken. Een voorbeeld: het gedoe rond de kut-Marokkaantjes. In een interne mail uit 2008 heb ik een allusie gemaakt op het gebruik van dat woord door uw toenmalige hoofdredacteur Yves Desmet. Hij had een edito geschreven over de kut-Marokkaantjes omdat er in Nederland controverse over was. Daarom, en alleen daarom, had ik het over kut-Marokkaantjes die in Brussel homo's in elkaar slaan. Als Vlamingen dat doen, zijn dat kut-Vlamingen, laat daar geen twijfel over bestaan.

"Dát was wat ik bedoelde, en dat was ook wat Desmet bedoelde. Hij lijkt me een bron die niet verdacht is, niet? Maar heb ik dat ergens gelezen toen de storm op zijn hevigst was? Ben ik homofoob omdat ik homobashers aanval? Als burgemeester heb ik enkele homohuwelijken gesloten. Wel, dat waren de mooiste huwelijken van allemaal. Want die mensen mogen niet voor de kerk trouwen, en maken er daarom een fijne ceremonie van op het stadhuis.

"Een tweede voorbeeld: de tweet over Zwarte Piet. Op een avond in oktober 2013, de discussie woedde toen volop in Nederland, kreeg ik in een taverne met speciale bieren een Zwarte Piet voor mijn neus. In een pikzwart flesje. Ik stuurde een tweet naar VVD-parlementslid Han ten Broeke, een collega uit het NAVO-parlement, met de tekst: "Zelfs als hij leeg is, blijft hij zwart." Op dat moment was dat grappig. Achteraf bekeken, ik geef het toe, was het niet de beste mop ooit."

Hoeveel pinten had u toen op?

"Eén. Dat was superonschuldig."

Was uw voorzitter kwaad om de kut-Marokkaantjes en Zwarte Piet?

"Bart zat toen in China, we hadden contact per sms. Door het tijdsverschil heeft hij mij in die dagen wel eens 's nachts wakker ge-sms't, maar in die berichtjes zat geen boze ondertoon. Integendeel."

Hij heeft u toch wel een kleine, pedagogische tik gegeven?

(lacht) "Bwa, als je dat zo wil noemen. Hij heeft niet expliciet gezegd dat ik niet meer mag tweeten. Hij heeft er wel op gewezen dat hij altijd al heeft gewaarschuwd voor de gevaren van de sociale media en dat hij dus weer eens gelijk had gekregen. Toen hij dat sms'te, heb ik wel niet meer veel geantwoord. Point taken, Bart."

Heeft u spijt van uw uitspraken?

"Spijt? Nee, maar ik heb er wel uit geleerd. Ik heb de Marokkaanse, Congolese en Algerijnse ambassadeurs ook meteen uitgenodigd na de heisa rond het Facebookbericht over hun 'economische meerwaarde'. Ik heb nooit de bedoeling gehad mensen te kwetsen, al zullen velen dat helaas nooit geloven. Uiteraard let ik nu ook meer op mijn woorden dan vroeger. Ik ben echt heel voorzichtig geworden."

Komt die polarisatie u en uw partij ook niet goed uit?

"Dat wil nog niet zeggen dat ik erom vraag."

Gaat u zich verzoenen met Onkelinx?

"Nee, dat heeft geen zin. Paul Magnette (PS) heeft onlangs wel gezegd dat ze hun houding in de oppositie moeten evalueren. Een recente peiling wees ook uit dat de Franstaligen die aanvallen ad hominem niet appreciëren. Ik betwijfel dus of ze mijn ontslag zal blijven eisen."

Hoe heeft u die moeilijke week afgesloten?

"Op vrijdagavond heb ik een bericht gestuurd naar mijn familie, om zaterdagmiddag bij ons thuis langs te komen. We hebben toen een familieraad gehouden met mijn broer, mijn zus en mijn ouders. Over belangrijke zaken komen wij altijd samen met de familie. Daar hoort dan taart, koffie en een goed glas rode wijn bij. De emoties waren toen heel intens. Wij zijn heel close. Tijdens de week had ik hen niet veel gehoord, ze wilden mij met rust laten. Ik wist ook niet dat mijn zus zou getuigen in Terzake. Ze heeft me totaal ongevraagd verdedigd."

Heeft u ooit aan opstappen gedacht?

"Nee. Voor wie? Voor de PS? Schei toch uit. Die scalp gun ik Onkelinx niet. Met mijn ontslag zou ik haar gelijk bewijzen. Ik sta recht in mijn schoenen. Ik zal dit departement op een humane en consequente manier aanpakken, en zal daar al mijn energie insteken.

"Was het leuk? Natuurlijk niet. Heb ik diep gezeten? Natuurlijk wel. Het was de zwaarste week uit mijn politieke bestaan, dat zal ik niet verhelen. Maar goed, dan heb je je familie om je erdoor te trekken."

U komt uit een atypisch gezin voor een N-VA'er.

"Ja, mijn familie heeft helemaal geen Vlaams-nationalistische wortels, mijn moeder is Franstalig. De Volksunie trok me in mijn jeugdjaren aan door haar ongebonden karakter. Joris Vandenbroucke, een klasgenoot op het college van Rotselaar, heeft me overtuigd om me aan te sluiten. Die partij opereerde volledig los van de grote corporaties die dit land besturen. In 1998 stonden de zuilen nog kaarsrecht."

Vanwaar die afkeer voor het establishment?

"Ik ben ervan overtuigd dat je perfect een samenleving kunt organiseren zonder zuilen. Ik zeg niet dat er geen sociaal overleg moet zijn, ik zeg wel dat we ons moeten afvragen wat de echte taak is van, om maar iets te noemen, de vakbonden. Dat debat is sinds de jaren negentig niet meer gestopt, het is vandaag zelfs actueler dan ooit."

Denkt u nooit: 'Was ik maar minister van Defensie geworden?'

"(lacht uitbundig) Ik zal niet ontkennen dat ik dat al heb gedacht. De gemiddelde militair is daar allemaal niet zo gevoelig voor. Die is wel met andere dingen bezig. Defensie is een enorm interessante portefeuille. Steven Vandeput doet het uitstekend, daar gaat het niet om, zeker als je weet welk budget hij maar heeft."

Moet de hele regering haar communicatie niet beter verzorgen?

"Het antwoord op dat soort vragen laat ik met plezier over aan Jan Jambon, onze vicepremier. Ik ben slechts staatssecretaris voor Asiel en Migratie en zal al heel blij zijn als ik het regeerakkoord kan uitvoeren. Elke dag ben ik daar secuur van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat mee bezig. Ik wil een nieuw Migratiewetboek schrijven, ik wil de asielprocedures kort en duidelijk, ik wil een efficiënt terugkeerbeleid. Maar grote theorieën over deze regering, die houd ik binnenskamers. Anders krijg je alleen miserie."

Hoe groot acht u de kans dat de asielcrisis uit Zweden, Duitsland en Nederland naar hier overslaat?

"Die kans is reëel. Voorlopig stijgen de asielaanvragen in ons land niet. Met 1.500 liggen ze hoger dan vorig jaar, maar lager dan vorige maand. In Zweden zitten ze aan 80.000 aanvragen per jaar. In Duitsland is het nog veel meer. Nederland moet dagelijks voor nieuwe opvangplaatsen zorgen. Gelukkig is het nu niet aan ons."

Waarom neemt het aantal asielzoekers bij ons niet toe?

"In Duitsland heeft het Grondwettelijk Hof verplicht dat asielzoekers cheques krijgen. Destijds is de boel bij ons ook ontploft omdat er dwangsommen moesten worden uitbetaald aan families zonder opvang. Fedasil (het agentschap dat voor opvang zorgt, TP) moest toen 500 euro per dag per gezinslid betalen. Duitsland maakt nu een soortgelijk verhaal mee.

"Als een land 'populair' wordt, heeft dat bijna altijd een interne reden, zoals een gerechtelijke uitspraak of een beleidsbeslissing. Zulke zaken gaan in het milieu rond als een lopend vuurtje. Laten we niet naïef zijn, mensenhandel- en smokkel is een van de meest lucratieve bezigheden van de maffia."

'Externe redenen' zijn er wel volop. In het Midden-Oosten zijn de conflicthaarden niet meer te tellen.

"Als er morgen een conflict escaleert en, bijvoorbeeld, de mensensmokkelaars een nieuwe route uittekenen van Griekenland tot in België, dan kunnen er volgend jaar geen 16.000 maar 20.000 asielzoekers hier staan. Only God knows.

"We zitten met de grootste humanitaire crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. In Syrië en Turkije zitten er 3,6 miljoen vluchtelingen in kampen. Ik sta er volledig achter dat we militair ingrijpen tegen de barbarij van IS, maar we moeten ook humanitair ons deel doen. Daarom heb ik ook het aantal hervestigers verdubbeld. Een druppel op een hete plaat, ja, maar het is beter dan niks."

Heeft u een back-upplan als de crisis hier toeslaat?

"Midden december heb ik de beslissing genomen om 1.200 opvangplaatsen te sluiten, maar ik heb ook een buffer ingebouwd van 2.000 plaatsen. Het zou kunnen dat die niet volstaan. Het is wel zo dat er nu andere nationaliteiten asiel aanvragen dan bij de opvangcrisis. De asielcrisis werd vooral veroorzaakt door asielzoekers uit de Balkan die lang in het opvangnetwerk bleven hangen omdat ze vaak een negatieve beslissing kregen. De asielzoekers die nu naar hier komen, bijvoorbeeld uit Syrië, krijgen veel vaker en sneller een positieve beslissing.

"Bijgevolg blijven ze ook niet lang in de centra. Het oneigenlijke gebruik van de procedure is sterk afgenomen. Meer mensen hebben nu vaker gegronde redenen als ze asiel aanvragen."

Wat wilt u anders doen dan uw voorgangster Maggie De Block (Open Vld)?

"Ik kan geen energie steken in het verwijderen van niet-begeleide minderjarigen die hier studeren, bij de scouts zitten, een lief hebben en Nederlands spreken. Het maakt je misschien populair als je zegt dat je de wet uitvoert en dus dat soort jongeren moet terugsturen, maar ik ga dat niet doen. Als ze liegen over hun leeftijd en hun afkomst en constant overhoop liggen met justitie, wordt het een heel ander verhaal. Dan moeten ze terug.

"Mijn klemtoon zal liggen op de terugkeer van mensen die overlast veroorzaken. Vorig jaar zijn er 13.000 niet-Belgen uit de gevangenis gekomen. 7.700 daarvan kunnen worden teruggestuurd, slechts 688 zijn effectief teruggegaan. Daar zit dus nog marge. Vaak zijn het zware criminelen, niet zelden hebben ze een of andere verslaving. Ik wil 1.000 extra repatriëringen per jaar voor die zware gevallen. Nu ontglippen ze ons veel te vaak. Dát is mijn focus. Daar gaat de publieke opinie toch niets van kunnen maken?"

Zal u ooit populairder worden dan De Block?

"Daar ben ik echt niet mee bezig. Bij mij in Vlaams-Brabant heeft ze een fantastisch resultaat neergezet en de Open Vld op haar eentje erbovenop geholpen. Alle respect daarvoor."

Heeft ze u goede raad gegeven?

"Ze heeft me een boekje gegeven bij de kabinetsoverdracht. Een notitieboekje met 'Keep calm and carry on' op de cover. Dat is me al goed van pas gekomen, want de dag erna barstte de bom. Het kleinood ligt op mijn nachtkastje, en als ik 's avonds nog ingevingen heb, schrijf ik ze erin."

Gaat u nog naar het voetbal om te ontspannen? U hebt de supportersclub opgericht van Oud-Heverlee Leuven.

"Als ik kan, ga ik zeker, en sta ik als vanouds in de spionkop. Daar verandert niets aan. Van mijn voetbalvrienden heb ik enorm veel steun gekregen tijdens die bewuste week. Op vrijdag was er toen match, en mijn broer had me in een bericht gevraagd om ernaartoe te gaan. 'Dan kun je alles eens vergeten', schreef hij. Maar ik wou gewoon thuis zijn. De Franstalige pers had twee fotografen naar het voetbalveld gestuurd om mij te kunnen volgen. Die gasten doen natuurlijk ook hun werk, maar toen ik dat hoorde, kreeg ik echt het gevoel dat er een heksenjacht bezig was. Dat heeft me wel geraakt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234