Zondag 22/05/2022

'Ik heb niet de meest harmonieuze familie, maar wel een die bestáát'

U kent Sachli Gholamalizad wellicht van tv-series als De bunker en Loslopend wild. Vanaf dinsdag toont de Belgisch-Iraanse actrice haar ziel in het theaterstuk (Not) My Paradise: een zoektocht naar haar verscheurde familie in Iran.

"Ik ben het zo beu dat wij altijd onze perfectie willen tonen. Echt, ik hou niet van schoonheid, esthetiek en zacht afgeronde verhaaltjes. Doe mij maar lelijkheid. Pas als we durven te kijken naar het beest in onszelf, kunnen we verder."

Het komt eerst een beetje raar over dat de stralende Sachli Gholamalizad al van in het begin van ons gesprek voor meer lelijkheid pleit. Maar al snel kom je erachter waarom de actrice genoeg heeft van ouders, familieleden en geliefden die slechte karaktertrekken, innerlijke puisten, ruzies en trauma's voortdurend achter een façade wegstoppen. "Gedurende mijn hele jeugd heeft mijn moeder mij zo goed als niets verteld over waarom zij in 1987 met ons naar België vluchtte. Ze zei altijd dat ze ons niet met dat verleden wilde belasten en ons een zorgeloos en vrij leven wou schenken. Ze klaagde nooit en zei dat ze in België heel gelukkig was."

Zo bleven Gholamalizads eerste vijf levensjaren in de Iraanse kuststad Anzali en haar familieverhaal jarenlang een zwart gat. Ook dat het gezin Iran moest verlaten om een oudere broer van de dienstplicht en de bloedige Irak-Iran-oorlog te redden, bleef in het duister.

"Ik werd gek van mijn moeder. Zij dacht dat ze mij moest beschermen, maar eigenlijk onthield ze mij een belangrijk stuk van mijn identiteit. Hoe kon ik nu weten wie ik was als ons familieverleden werd achtergehouden? Telkens als ik mij daarover opwond, zei ze: 'Ik begrijp je, Sachli.' Maar ik wílde niet begrepen worden, ik wilde dat ze vertelde wie wij waren. Ik voelde dat zij een grote pijn met zich meedroeg en op een bepaald moment ben ik die pijn uit haar gaan sleuren."

Poëet met losse handjes

Al dat emotionele trekken en duwen zorgde voor een explosieve puberteit, maar leverde jaren later ook het geprezen theaterstuk A Reason to Talk op, waarin ze door middel van een verwijtend en brutaal interview met haar moeder dichter bij haar verleden probeerde te raken.

In haar nieuwe stuk (Not) My Paradise gaat de actrice een stap verder. Ze gaat in Iran op zoek naar haar grootmoeder en ooms aan moederskant. Niet enkel om haar familie beter te leren kennen, maar ook om een erfeniskwestie op te helderen die jarenlang de onderlinge relaties bezwaarde.

"Ik was vooral getriggerd door de verhalen van mijn grootvader, die ondertussen overleden is. Aan het strand van Anzali baatte hij een nachtclub/hotel uit. Het etablissement was bijzonder populair omdat er bekende artiesten uit Teheran optraden. De plek stond bekend als een losbandig oord, als u begrijpt wat ik bedoel.

"Maar tijdens mijn verblijf in Anzali kwam ik erachter dat mijn grootvader een complexe figuur was. De mensen in de stad spreken nog altijd over hem. Iedereen herinnert zich hem als een welbespraakt, vriendelijk en sociaal man. Een poëet ook die graag gedichten voordroeg. Dat was trouwens ook de versie die mijn moeder me jarenlang voorschotelde."

Maar grootvader had ook een monsterlijke kant. "Hij sloeg mijn grootmoeder, was keihard voor zijn kinderen en in plaats van zijn gezin te onderhouden, verkwistte hij zijn geld aan drank, opium en vrouwen. Hij hield er ook een tweede vrouw op na. Zo stortte hij zijn vrouw en kinderen in de armoede. Mijn moeder moest als oudste dochter op jonge leeftijd gaan bijverdienen, mijn ooms gingen in versleten kleren naar school.

"En in plaats van een duidelijk testament na te laten, schreef mijn grootvader op een papiertje wat er met zijn dancing en het stuk grond van 8.000 vierkante meter moest gebeuren. Dit gaf aanleiding tot een twist die de hele familie jarenlang zou verdelen."

Een bezoek aan de dancing van weleer was op z'n minst een verhelderende ervaring voor Gholamalizad. "Door al die mythische verhalen had ik een grootse feesttent verwacht. Maar wat ik aantrof, was een ruïne. De zee heeft de dancing compleet vernield, van het hotel staan nog maar enkele muren recht. En van die 8.000 vierkante meter heeft de zee al de helft overspoeld. De rest van de grond is verdeeld onder mijn ooms, die er hoge muren optrokken om elkaar niet meer te moeten zien.

"Niets dan puin en gruis, dacht ik toen ik daar stond. Is het daarvoor dat mijn familie al decennia ruzie maakt? Hoe zot zijn wij om onze levens kapot te maken voor een ruïne en een lap grond die er over enkele jaren niet meer zullen zijn?"

En toch geven die reizen naar Iran en de twee theaterstukken Gholamalizad veel genoegdoening en gemoedsrust. "Ik heb misschien niet de meest harmonieuze familie, maar mijn familie bestáát! Ik heb mijn ouders, mijn grootmoeder en mijn ooms echt leren kennen. Nu weet ik tenminste dat ik afkomstig ben van een bende ruziënde armoezaaiers. Ik hoef niet meer in een fake wereld te leven van taboes, halve waarheden en scheve verbeelding. Ik besef bovendien dat mijn ooms het niet zo slecht bedoelden, maar ervan uitgingen dat wij in België een goed leven leidden, waardoor zij vonden dat ze meer recht hadden op de erfenis.

"En ik heb ook meer respect gekregen voor mijn moeder. De moeder van mijn eerste theaterstuk is niet meer die van (Not) My Paradise. Ik leerde dat zij best een sterke vrouw is die als jong meisje haar familie rechthield en heeft moeten vechten om te kunnen huwen met de man van haar keuze. Niet dat onze relatie nu plots veel beter is geworden. We maken nog veel ruzie. We zullen altijd wel op elkaar blijven stoten. Maar er is veel respect. Daarmee kan ik verder."

Gholamalizad zegt dat haar verhaal verre van uniek is. "Na het eerste theaterstuk kreeg ik veel respons van mensen die hetzelfde meemaakten. Mensen die hun eigen familieleed wilden delen. Dit verhaal gaat over hoe het voelt om een ouder of een kind te hebben met wie je niet goed kunt communiceren. Die pijn voelen we allemaal wel eens.

"Het is trouwens een zeer verontrustende pijn, want als we de mensen die het dichtst bij ons staan al niet begrijpen, hoe zit het dan met ons begrip voor al die andere mensen?"

Heimwee naar de hoofddoek

Wie zich verzoent met zijn familie, verzoent zich met zijn land. Zo voelt Gholamalizad het ook aan. "Ik weet heel goed dat in Iran nog lang niet alles in orde is. Uiteraard heb ik een raar gevoel telkens als ik op de luchthaven van Teheran een hoofddoek en een lange wijde jas moet aantrekken. Zeker op hete dagen sterf je in zo'n jas.

"Natuurlijk is het fout dat een religieus regime vrouwen dwingt om zich op een bepaalde manier te kleden. Maar onder de oppervlakte van de Iraanse samenleving is er zeer veel aan het bewegen. Miljoenen jongeren, vrouwen, kunstenaars en filmmakers zijn het systeem van binnenuit aan het veranderen: vrouwen die hun hoofddoek ver naar achter schuiven zodat hun haar eronderuit komt, vrouwen die een steeds kortere jas dragen: dat zijn politieke statements tegen een regime die veel moed vergen."

"Ik geloof veel meer in die mensen dan in iemand als Darya Safai (Belgisch-Iraanse vrouwenactiviste die de hoofddoek niet enkel in Iran, maar ook in Europa wil bannen, KoV). Mensen als Safai denken veel te zwart-wit en gooien alles op een hoop. Dit is een complex fenomeen vol schakeringen. Die arme vrouw die onlangs op het strand van Nice haar tuniek moest uitdoen, heeft niets te maken met Iraanse vrouwen die gedwongen worden om verstikkende kleren te dragen."

Bij wijze van kleine provocatie zegt Gholamalizad dat ze na haar laatste reis aan Iran heimwee had naar haar hoofddoek. "Dat had niets met religie te maken, maar met het feit dat ik Iran verschrikkelijk miste. Ik was na mijn terugkeer in Amsterdam aan het schrijven. Het was zomer en in het centrum van de stad zag je vooral dronken en wiet smorende toeristen. Ze hadden geen greintje respect voor die mooie stad en vonden het ook nog eens nodig om vrouwen lastig te vallen. Zo boertig. Wat miste ik toen dat warme Iran, waar tradities van gastvrijheid en respect nog alom aanwezig zijn.

"De laatste dagen in Anzali had ik urenlang op het strand zonsondergangen staan filmen. Ik verkeerde in een soort meditatieve sfeer, had vrede met mezelf en mijn land. Het maakte de schok met de mega-egoïstische selfiemaatschappij in Amsterdam bijzonder groot."

(Not) My Paradise,

20-24/9, KVS, Brussel, kvs.be

On tour: Toneelhuis Antwerpen, De Brakke Grond Amsterdam, CC Brugge, Wagehuys Leuven, t,arsenaal Mechelen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234