Donderdag 29/09/2022

'Ik hoop dat in de VLD ook de twintigers uit hun pijp komen'

VLD-kamerfractieleider en congresvoorzitter

Hendrik daems

Gesteld dat het migrantenstemrecht de troepen niet over de top doet gaan, wacht de VLD vanaf dit weekend opnieuw een grootse toekomst. En die zal volgens congresvoorzitter Hendrik Daems niet alleen van de 'jonge ouderen' komen die zich Generatie 2016 noemen. 'De twintigers in de partij moeten ook van zich laten horen. Guy Verhofstadt was een twintiger toen hij in 1979 een congres in vuur en vlam zette.' Een gesprek met een man die ermee heeft leren leven te vroeg gelijk te hebben. 'Krediet kun je niet vragen. Je krijgt het, of niet. Ja, ik heb een dik vel.'

Filip Rogiers en Ruud Goossens

Eerst iets ophelderen. "Tot mijn achttiende noemde iedereen mij Hendrik, aan de universiteit was het Rikus en in de Wetstraat Rik. Nu duikt Hendrik weer op. Zullen we afspreken dat u Rik blijft zeggen, maar Hendrik schrijft?"

Genoteerd. Terzake nu. Vrijdag gaat de VLD in congres voor twee dagen. Eerst wordt er gediscussieerd over een nieuw, wervend toekomstproject. Het eerste Burgermanifest van Verhofstadt is inmiddels bijna vijftien jaar oud, zijn 'coup' op het PVV-congres van Kortrijk een kwarteeuw. Hendrik Daems zal de voorzittershamer hanteren van dit congres dat opnieuw toekomst moet maken. Zaterdag neemt VLD-voorzitter De Gucht de hamer over voor het uiterst delicate actualiteitsdebat over het migrantenstemrecht. Als de liberalen zaterdagochtend wakker worden met een ongunstige peiling zijn calamiteiten niet uitgesloten.

Is het migrantenstemrecht voor u een regeringscrisis waard?

Hendrik Daems: "We hebben bij de regeringsonderhandelingen afgesproken dat we ons gelijk in het parlement zouden proberen te halen, en daar moeten we ons aan houden. In de Senaat hebben de voorstanders gezwegen en was de beeldvorming van de tegenstanders, in casu de VLD, unfair. Samen met De Gucht hebben we onze argumenten uiteengezet (in een opiniestuk in De Standaard, FR/RG). Er zijn inmiddels nieuwe gegevens bij gekomen. In Nederland heeft de commissie-Blok geoordeeld dat het beleid er fout aan heeft gedaan om migranten apart te willen behandelen. Dat doet uitgerekend het migrantenstemrecht, het is een instrument dat segregeert eerder dan integreert. Daarmee geef je de Abou Jahjahs van deze wereld alleen maar voer. Overigens zien de voorstanders van het stemrecht, sinds het in de Senaat werd goedgekeurd, hun aanhang slinken. Het stemrecht is achterhaald, een zinledig symbool."

Als dat zo is, waarom maakt de VLD er dan al maandenlang zélf een symbool van, met mogelijk zware electorale schade tot gevolg?

"Omdat het voor de Vlaamse publieke opinie de druppel is die de emmer doet overlopen. Ik zit in het parlement sinds 1987, ondanks mijn leeftijd (44) ben ik een ancien. Ik heb nooit eerder meegemaakt dat een maatschappelijke beleidskeuze groen licht kreeg als er in Vlaanderen of Wallonië een overweldigende meerderheid tegen was. Je moet in dit land het federale evenwicht respecteren. Doe je dat niet, en drukken de Franstaligen met steun van de SP.A toch door, dan is dat een gevaarlijk precedent. Wat zal de Vlaamse partijen in de toekomst dan nog beletten om iets harder op de gaspedaal te gaan staan voor zaken waar bij ons een meerderheid voor is, maar niet in Wallonië? Beseffen de Walen dat ten volle, en de SP.A?"

U bedoelt dat de rem op communautaire eisen, zoals de splitsing van de sociale zekerheid, zal wegvallen?

"De schroom om stappen in de staatshervorming af te dwingen, zal zeker minder groot worden. De VLD vraagt de Franstaligen dus nog twee keer goed na te denken. Ook omdat ze met het migrantenstemrecht een basis creëren voor extreem-rechts in Wallonië en Brussel, waar nu al veel Franstaligen voor het Blok stemmen."

Hoe groot schat u de kans in dat de VLD-leden het migrantenstemrecht vooralsnog op de regeringstafel laten leggen?

"(Wuift weg) Ik wil me concentreren op de toekomstvisie van de partij. De afgelopen vijftien jaar heb ik mee de inhoud van de VLD, en dan vooral het sociaal-economische programma, vormgegeven. Ik vind het leuk om in de teksten van de Generatie 2016 zaken te lezen die ik en anderen al in de jaren negentig op de agenda hebben gezet. Toen was de tijd nog niet rijp."

Nu lijkt uw tijd zelfs een beetje voorbij: Generatie 2016 moet, weliswaar onder auspiciën van de generatie Verhofstadt-Dewael-De Gucht, voor de generatiewissel zorgen.

"Even nuanceren toch. De generatie-Verhofstadt treedt in 1979 aan. Ik zat tot 1985 in Zuid-Amerika en ben teruggeroepen om de troepen te versterken. Ik ben zeven jaar jonger dan Guy Verhofstadt, en achter de jongeren van Generatie 2016, jong van geest in elk geval; staan twintigers die zeggen: Rik is half van ons, half van de partijtop."

De generatie die u onlangs onderscheidde met de Blauwe Reus omdat u het 'sociaal profitariaat' durfde aan te kaarten.

"Inderdaad."

De Jong VLD stelt zich iets klassieker liberaal, zeg maar conservatiever op dan de Generatie 2016.

"Dat is juist het interessante van de oefening op het congres, en het vervolgcongres in april. Ik vind het uitermate boeiend om als congresvoorzitter die bouwstenen te mogen samenbrengen."

Generatie 2016 kun je bezwaarlijk een rebellenclubje noemen. Om het met Hugo Coveliers te zeggen: er zitten veel ex-woordvoerders van de huidige partijtop bij.

"Ze zullen hun boodschap des te beter verkocht krijgen. Dat is toch positief! Ik ben blij met het initiatief van deze dertigers, sommigen zelfs late dertigers, maar ik hoop dat ook de twintigers uit hun pijp komen. Verhofstadt en Dewael waren ook twintigers toen ze op tafel klopten. De tekst van Generatie 2016 is sterk, maar kan hier en daar wat meer diepgang gebruiken. Ideologisch mag het allemaal iets pittiger. De generatie Verhofstadt heeft de politieke inhoud van de PVV en dan de VLD zeer creatief vormgegeven. Vervolgens zijn ze van de fase van het gelijk hebben naar het gelijk krijgen gegaan. Ze hebben de inhoud in de praktijk omgezet. We spreken over een periode van twee decennia. Het is logisch dat de ruimte om iets wat goed gewerkt heeft nu in twijfel te trekken eerder beperkt lijkt."

Is de schaduw van Guy Verhofstadt te groot?

"Verhofstadt is een Messias. Ik heb hem bezig gezien in en buiten de regering en hij trekt de ploeg. Maar je kunt van iemand die het leiderschap in een regering moet blijven behouden niet tegelijkertijd verwachten dat hij het creatieve politieke leiderschap op andere terreinen waarmaakt. Zijn soortelijk gewicht is groot, recht evenredig met zijn verdienste. De V in de VLD staat voor een groot stuk voor Verhofstadt. Heel veel mensen zijn bij de VLD gekomen vanwege die man. Maar de natuurlijke overgang zal er komen. Niemand is onvervangbaar. Omer Vanoudenhove heeft de PVV ook gemaakt en met name in mijn regio opgetild. Verhofstadt was de nieuwe Vanoudenhove en er komen er andere. We doen vandaag in de regering overigens zaken waar ik altijd voor getekend zou hebben."

In wat Boudewijn Bouckaert (VLD) een van de meest linkse regeringen in Europa noemt.

"Dat is zijn perceptie. Wie had in de jaren negentig durven te denken dat we in de vorige regeerperiode in twee jaar tijd het zelfstandig ondernemerschap uit het maatschappelijk verdomhoekje zouden kunnen halen? Tot dan toe had je als zelfstandige een miserabele sociale bescherming. Verhofstadt en ikzelf wilden dat zelfstandigen gelijke startkansen zouden krijgen. We hebben jaren in de woestijn gepreekt, nu volgen anderen ons ook."

En nog zijn de zelfstandigen, bij monde van Unizo-voorzitter Kris Peeters, niet tevreden.

"Ik vind dat unfair van Kris. Decennialang heeft de CVP, de bloedbroeders van zijn toenmalige organisatie NCMV, regeringen geleid en er bewoog niets. In 2001 heb ik het ondernemersplan op tafel gelegd, en de eerste stappen gezet om zelfstandigen gelijke startkansen te geven, onder meer met het statuut van de meewerkende echtgenote en een verbetering van het basispensioen. Peeters wist dat we vroeg of laat van de zelfstandigen een beperkte bijdrage zouden moeten vragen om hun sociale bescherming te verbeteren. Daar staat tegenover dat zelfstandigen meer zullen kunnen genieten van de algemene middelen. Tot voor kort legde de staat voor een zelfstandige 2.000 euro per jaar bij, voor een loontrekkende 3.000 euro. Die 1.000 euro verschil staat voor een totaalbedrag van 500 miljoen euro. Ik heb in de eerste regering-Verhofstadt 200 miljoen op tafel gelegd. Daar komt na de ministerraad van Gembloux 300 miljoen bij."

Steekt het op zulke momenten niet dat u na 18 mei niet verder mee aan de regeringstafel mocht zitten?

"Natuurlijk wel, maar als het resultaat is zoals ik het wou, ben ik blij."

Ook al krijgt u er de credits niet voor?

"Heren, u zit tegenover iemand die daarmee heeft leren leven! Kent u de Amerikaanse serie de Waltons? In een van de afleveringen breekt er brand uit. Die wordt op onverklaarbare wijze geblust. Dat blijkt naderhand de verdienste van de op een na oudste van het gezin, die daar niet over wilde opscheppen. 'Jongen', zegt pa Walton dan, 'je wordt eindelijk volwassen.' Ik wil mijn gelijk ook niet altijd van de daken schreeuwen. Ik kan u een aantal dossiers opsommen waarin ik gelijk had zonder het direct te krijgen."

Hoe dik is uw vel eigenlijk, meneer Daems?

"Zeer dik, en het wordt dikker met de ervaring. Wat heb ik niet over me heen gekregen, ook van jullie, toen ik vorige zomer een opening maakte over het sociaal profitariaat? En dat alles vooral vanwege die ene foto bij dat artikel in Dag Allemaal (Daems languit op de trappen voor zijn villa, FR/RG). De pers zou toch eens moeten nadenken over welke ravage ze soms aanrichten. In 2000 hef ik het glas op een goed Sabena-akkoord. Nadien gaat Sabena failliet door de malversaties van Swissair, en wordt dat beeld van Daems met champagne in de hand opgevoerd. Weet u dat ik enkel en alleen om die reden security nodig heb gehad voor mijn familie?"

Uw woordkeuze, 'sociaal profitariaat', was dan ook ongelukkig.

"Dat was ze niét. Dat is ze enkel als de indruk wordt gewekt dat ik zou menen dat élke werkloze een profiteur is. Quod non. Een werkloze die in België een uitkering krijgt, maar ondertussen in Nederland gaat werken - zo zijn er onlangs 3.000 ontdekt -, handelt immoreel. Hij moet even streng worden aangepakt als wie fiscaal over de schreef gaat. Ik pleit voor billijkheid in het sociaal systeem, en ik ben blij dat uitgerekend Frank Vandenbroucke (SP.A) daar ook oog voor heeft. Ik betaal de prijs van wat in de zakenwereld een early move heet. Ik zal dat blijven doen. Ook de flat tax rate zal er komen. We maken trouwens nog altijd een onderscheid tussen fiscale en sociale bijdragen, terwijl het toch allemaal in dezelfde pot terechtkomt. Dat is zoals met het afval dat je sorteert en vervolgens weer op dezelfde hoop belandt. Wat is de sociale bijdrage anders dan een flat tax rate: ongeacht de hoogte van je loon betaal je hetzelfde percentage."

Volgens Rudy Demotte (PS) komt het moment van de waarheid voor paars dichterbij: het wordt of hogere belastingen of snoeien in de uitgaven.

"De sociale zekerheid moet betaalbaar blijven, maar minstens zo'n groot gevaar voor de solidariteit is de onbillijkheid van het systeem. Als een zelfstandige veertig jaar bijdragen betaalt en op het einde van de rit minder krijgt dan iemand die geen bijdragen heeft betaald en nauwelijks of niet heeft gewerkt, is dat onbillijk. De sociale zekerheid loopt ernstig gevaar als meer en meer mensen zich gaan afvragen: waar is de juste retour? Ik gebruik met opzet en overtuiging een uitdrukking van de PS."

Toch lijken we stilletjes aan opnieuw in de rood-blauwe tegenstelling van de jaren negentig te verzeilen. U herinnert zich ongetwijfeld de heroïsche discussies tussen uzelf en Vandenbroucke over de terugverdieneffecten van de lastenverlagingen?

"Vandenbroucke zegt vandaag wat ik toen zei en Demotte zegt nu wat Vandenbroucke toen zei. België heeft in Europa de laagste activiteitsgraad bij de vijftigplussers. De politieke wil om dat te keren is er, maar het moet nog gebeuren. Hoeveel jaar vertel ik al dat we de sociale lasten die de werkgever betaalt voor vijftigplussers moeten afschaffen? Dat begint nu ook opgang te maken. Ik kan toch moeilijk anders dan blij zijn als ik zie dat de SP.A in onze richting evolueert."

In 1999 genoot een coalitie met de CVP uw voorkeur. Zegt u nu, ironisch genoeg zoals Stefaan De Clerck (CD&V), dat het in de praktijk beter besturen is met socialisten?

"We hebben bewezen dat we met de socialisten meer kunnen dan voordien met CVP. De PVV is in 1987 uit de regering gezet vanwege de belastingverlagingen die we nu wel door hebben kunnen voeren. De perceptie vandaag wil dat het botst tussen rood en blauw, maar dat is niet zo in de regering. Dat er vier maanden voor de verkiezingen profileringsdrang is, verbaast niemand. Wat me daarentegen wél verrast, is dat de oppositie er niet in slaagt zich te profileren. Van CD&V zie ik geen alternatief."

En toch zijn er liberalen die zich wat ongemakkelijk voelen, want ze regeren met links, terwijl ze geestesgenoten zien in de oppositie, in CD&V, N-VA en zelfs in het Vlaams Blok.

"Wat het Blok betreft: ik vind dat zelfs extreme ideeën geventileerd moeten kunnen worden, maar ik ben wel zo vrij om niet met die mensen te willen samenwerken. En ik wil ze zeker geen instrument aanreiken om hun ideeën uit te voeren. Voor het overige zie ik geen reden waarom de VLD front zou moeten vormen met anderen. Ik geloof in de groei van de VLD op eigen kracht, zoals ik geloof dat CD&V verder zal krimpen. Er zijn veel liberale katholieken die nog niet bij ons zitten. Maar ik vind het even leuk om met een economisch liberale socialist samen te werken. Als er vandaag al een tweedeling is, is dat er geen tussen links en rechts, maar tussen diegenen die denken in opgelegde structuren en anderen die de mens vooropstellen. Ik geloof in de individuele ontplooiing met gelijke startkansen."

De SP.A doet toch ook enkel wat 'goed is voor de mensen'?

"Stevaert beslist wat goed is voor de mensen en legt het dan op. Hij beslist wie gratis op de bus mag en laat anderen betalen. Je zou bijna kunnen zeggen dat hij een arbeider met een minimumloon mee laat betalen voor de welgestelde gepensioneerde. Zeer socialistisch is dat. Liberalen zeggen: voor wie de bus niet kan betalen, komen we individueel tussenbeide. Ik ben niet afgunstig op mijn grote linkse vriend uit Hasselt, die overigens een uitmuntend zakenman is, meer dan het sobere beeld van Steve op de fiets laat vermoeden."

Bij de VLD piekt de electorale nervositeit.

"Dat is niet slecht. Laat ons maar eens hardop de vraag stellen of we de steun van de kiezer nog waard zijn? Ik vind alvast van wel. En zeker in mijn regio vindt de kiezer dat ook, want in het Leuvense staat de VLD beduidend sterker dan elders in Vlaanderen."

Op 13 juni moet u misschien Patricia Ceysens laten voorgaan?

"Het zijn Vlaamse verkiezingen, ik ben fractieleider in de Kamer. Maar bovenal moeten we er samen voor zorgen dat de VLD wint."

En dat wordt in Vlaams-Brabant moeilijk zonder u aan de top van de lijst?

"Dat zeg ik niet. Al is het wel waar dat ik met mijn team steeds opnieuw een van de sterkste VLD-resultaten neerzet. Maar nu zult u weer schrijven dat ik een dikdoener ben. Sinds het villa-incident lees ik mijn interviews na, dus deze passage gaat eruit."

'De V in de VLD staat voor een groot stuk voor Verhofstadt. Maar de natuurlijke overgang zal er komen. Niemand is onvervangbaar'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234