Vrijdag 22/10/2021

AchtergrondGeurverlies na corona

‘Ik ruik niet dat het eten aanbrandt’: leven met reukproblemen na covid

Ellens Nevens: “Mosterd kan ik bijvoorbeeld nog altijd niet verdragen, vlees evenmin.” Beeld Thomas Nolf
Ellens Nevens: “Mosterd kan ik bijvoorbeeld nog altijd niet verdragen, vlees evenmin.”Beeld Thomas Nolf

Bijna de helft van de herstelde coronapatiënten houdt er een verwarde neus aan over, zo concludeert een nieuw onderzoek. Wat klinkt als een banaal probleem heeft grote gevolgen op hun levens. ‘Ik ruik niet dat het eten aanbrandt.’

“Ik deed deo op en rook rotte ajuinen”, zegt Sofie Gijsbers. “Het was ontzettend vies. Ik ben me toen vier of vijf keer gaan douchen, omdat ik eerst dacht dat het misschien zweet was dat ik op die manier begon te ruiken. Maar dan kwam het besef dat de geur van deo en die van zweet voor mij precies hetzelfde waren. Beide roken naar rotte ajuinen.”

Gijsbers was in maart vorig jaar bij de eerste lichting die corona kreeg. Op slag was ze haar reukzin volledig kwijt. Maanden later rook ze nog steeds niets. Toen ze in juni vorig jaar op bed lag rook ze plots uitlaatgassen. “Ik dacht dat er een auto buiten stond te draaien”, zegt Gijsbers. “Maar toen ik aan het raam ging kijken was er nergens een auto te zien. Vanaf dan begon ik 24 uur op 24 uitlaatgassen te ruiken.”

Dat verschijnsel, een geur waarnemen die er eigenlijk niet is, heet ‘fantosmie’. De andere reukstoornissen waar Gijsbers het over heeft zijn ‘anosmie’ (niets ruiken) en ‘parosmie’ (het waarnemen van een verkeerde geur: rotte ajuinen in plaats van deo of zweet).

Ook Ellen Nevens (38) hield aan haar covidbesmetting een verstoorde geurzin over. “We zijn in maart vorig jaar ziek geworden. Mijn man lag twee weken plat door corona, ik had niet meer dan een wazig hoofd, wat vermoeidheid en het verlies van geur en smaak. Maar waar mijn man inmiddels volledig hersteld is, heb ik nog steeds problemen.”

Een tijdlang rook ze overal zure soep en de koffie vond ze verschrikkelijk vies. “Ik rook een soort chemische geur. Dat is gelukkig voorbij, maar mosterd kan ik bijvoorbeeld nog altijd niet verdragen, vlees evenmin. Ik heb ook een tijd alle was drie, vier keer opnieuw in de machine gestoken omdat ik vond dat het zo muf rook.”

Virusdeeltjes inademen

Een internationaal onderzoek, dat onlangs gepubliceerd werd op de site MedRxiv, toont nu dat veel patiënten die tegelijk met hun coronabesmetting reukverlies opliepen na enkele maanden een compleet verstoorde reukzin hebben. Het onderzoek volgde een kleine 1.500 patiënten maandenlang. Na verloop van tijd nam de groep met fantosmie en parosmie heel sterk toe.

In de periode van april tot september 2020 rapporteerde slechts 10 procent zulke klachten. Maar dat liep op. Bijna de helft van de patiënten begon in de maanden daarna dingen verkeerd te ruiken. Een kwart beeldde zich een geur in.

Bart Geurden, die verbonden is aan het Centre for Gastrology en aan de UAntwerpen, begeleidt coronapatiënten die met zulke klachten kampen. “Op zich is het logisch dat de reukzin zo vaak het slachtoffer is bij een coronabesmetting”, zegt hij. “Mensen ademen virusdeeltjes in. Die deeltjes bereiken dus meteen het reukorgaan, gelegen boven aan de neus en vooraan in de schedel.”

Andere studies toonden volgens hem wel al aan dat patiënten die klachten vaak blijven meeslepen. Maar hier blijkt dus dat er na verloop van tijd meer mensen last krijgen van geurverwarringen of -hallucinaties. Die brengen het leven van patiënten helemaal in de war.

Nevens ging zelfs onder de scanner voor een hersenonderzoek.
Nevens ging zelfs onder de scanner voor een hersenonderzoek. "Ze vinden niets. Ook voor de artsen is dit volledig nieuw."Beeld Thomas Nolf

Nevens heeft een eigen schoonheidsinstituut en moet elke ochtend haar klanten vragen of het binnen enigszins fris ruikt. “Ik poets wel, maar ook schoonmaakproducten stinken. De essentiële oliën die ik gebruik ruik ik niet meer. Onlangs moest ik mijn man vragen of een pot crème eigenlijk nog wel goed was. Die pot was amper twee weken open, maar ik dacht echt dat de crème rot was.”

Dat herkent Gijsbers. “Omdat ik het verschil niet kan ruiken tussen zweet of deo moet ik constant vragen aan mijn gezinsleden of ik niet stink. Dat maakt me heel onzeker in de omgang met andere mensen. Als ik kook kan ik ook nog steeds niet merken dat het eten aanbrandt, wat best gevaarlijk is. Ook gas ruik ik niet.”

Er zijn mensen die al maanden niet meer samen met hun gezin of met vrienden aan tafel kunnen, omdat ze geur en smaak van eten afstotelijk vinden. Reukzin is natuurlijk verbonden met smaak: patiënten die niet kunnen ruiken hebben dus ook geen genot meer van hun voeding.

Omdat voor Gijsbers alles erg vies smaakte, kreeg ze in de eerste zes maanden bijna geen hap meer door haar keel. Enkel sandwiches met boter of zebracakes kon ze nog eten. “In één jaar ben ik veertien kilo vermagerd”, zegt ze. “Omdat ik dus enkel daarop moest leven, aangevuld met vitaminepillen. Ondertussen kan ik wel weer wat proeven, maar enkel zout, zuur en zoet. Ik doe nu veel zout op mijn eten en eet veel suikers. Maar daardoor is mijn voeding ongezond.”

Geurtraining

Dat is precies waar Geurden in de smaakcentra van het Centre for Gastrology op werkt. Hij deed zijn onderzoek naar smaakverlies eerst bij kankerpatiënten die herstelden van chemobehandelingen. Hoewel zij dus op krachten moesten komen, konden ze ook maar weinig eten binnenkrijgen vanwege de slechte smaak.

Om die personen te helpen brengt Geurden in kaart wat ze kunnen proeven en wat ze nog lekker vinden. Zo stelt hij voor elke patiënt een smaakprofiel op. Chef-koks zoeken voor de patiënten naar een aangepast menu, zodat ze opnieuw evenwichtige voeding op hun bord krijgen. “We laten patiënten bijvoorbeeld brood bakken, waar ze tijm, citroen of peper aan moeten toevoegen”, zegt Geurden. “Dat kan voor ons raar lijken, maar voor de patiënten smaakt het brood dan niet meer naar metaal of karton.”

Onderzoeker Bart Geurden (links) met andere onderzoekers van het 'broodproject'. Beeld Laenen
Onderzoeker Bart Geurden (links) met andere onderzoekers van het 'broodproject'.Beeld Laenen

Specifiek voor de neus bestaat er ook zoiets als geurtraining. Patiënten moeten dan dagelijks aan potjes ruiken met kruidnagel of paddenstoelen om hun reukzin te laten ‘revalideren’. Of dat echt werkt is volgens Geurden niet bewezen. Genezen van deze aandoening gaat volgens hem heel moeilijk. Patiënten moeten zich eerder proberen aan te passen aan een nieuwe realiteit, waarin de wereld dus anders ruikt.

Gijsbers merkt nu dat ze winst heeft met antihistaminica, pillen die doorgaans voor allergieën worden voorgeschreven. Daarmee heeft ze niet de oude geuren terug, maar het stelt haar wel in staat om geuren iets intenser waar te nemen. Al zegt ze er ook bij dat er geen wetenschappelijk bewijs is dat het echt werkt.

De studie wijst erop dat een verstoorde reukzin vaak samenhangt met andere symptomen van langdurige covid, zoals vermoeidheid of concentratieverlies. Daar kan Gijbers, die zelfs al black-outs heeft gehad, helaas ook van meespreken. “Als ik een inspanning lever ben ik erna helemaal out voor een paar uur”, zegt ze.

Steun op Facebook

Ook Nevens heeft nog last van allerlei kwaaltjes, zoals pijnlijke steken in haar hoofd. “Ik heb de indruk dat mensen die net als ik helemaal in het begin covid opliepen en dus besmet raakten met de eerste stam het langst blijven sukkelen met allerlei problemen.”

Nevens liet zich al binnenstebuiten keren door een neus-, keel- en oorarts en werd zelfs onder de scanner gelegd voor hersenonderzoek, maar zonder resultaat. “Ze vinden niets. Ook voor de artsen is dit volledig nieuw. Een theorie is dat de zenuwen in mijn neus zo ernstig zijn aangetast dat het wellicht nooit echt betert.” Een andere piste is dat de vervormde geur net wijst op herstel. Het geurcentrum, dat een hele tijd plat lag, moet nu weer in gang schieten. Maar die opstart verloopt in horten en stoten.

Patiënten zeggen alleszins dat de hinder toe- en afneemt. “Ik heb de indruk dat ook het weer of de lucht een rol speelt”, zegt Nevens. “Vorige week kreeg ik een nieuwe opstoot, en ik constateer dat veel lotgenoten ook merken dat ze de laatste tijd meer last hebben.”

Die lotgenoten vond ze op Facebook, waar inmiddels allerlei groepen bestaan voor ex-covidpatiënten met geur- en smaakproblemen. “Ik heb even gedacht dat ik gek aan het worden was. Dus het is fijn om te weten dat ik niet alleen ben, en vooral: dat ik het me niet inbeeld.” Wat ook opvalt in die Facebook-groepen is dat velen vertellen dat hun omgeving hun klachten niet ernstig neemt en dat ze stilaan moedeloos worden. Dat begrijpt Nevens. “Het is ook zwaar als je dag in, dag uit met die geur van zure soep moet leven.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234