Donderdag 18/08/2022

'Ik schrijf om te ontmaskeren'

'Een schitterende intellectuele oefening', 'Een originele stem', 'Een krachttoer om een heel tijdsgewricht te schetsen'. Zo klonk het bij de juryleden van de Poirot-prijs die Duivels offer, het debuut van Mieke de Loof (51), bekroonden als de beste Vlaamse thriller van het voorbije jaar.

Mieke de Loof

Duivels offer

The House of Books, Antwerpen, 174 p., 14,90 euro.

Duivels offer speelt in Wenen, aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. Het Habsburgse Rijk stuikt in elkaar, maar het feest gaat door. Een spion die door het Vaticaan aan het hof van Frans Jozef I is geïnstalleerd, geeft al geruime tijd de indruk niet betrouwbaar meer te zijn. De jonge jezuïet Ksaveri Ignatz von Oszietsky krijgt van zijn overste de opdracht discreet te onderzoeken wat er aan de hand is. Op die eerste missie als spion zat hij ongeduldig te wachten. Zijn onderzoek brengt hem naar de feestende salons van het Habsburgse Hof waar oude en nieuwe adel koketteren met leden van de haute bourgeoisie en oorlogvoerders en krijgsfinanciers die Krupp of Schneider-Creusot als familienaam hebben. Maar Ksaveri trekt ook langs de peeskamertjes waar de politie niet alleen op hygiëne controleert, maar misschien wel vooral wil zien of er toch geen portretten van prominenten aan de muren van de zondige ruimte hangen. We ontmoeten walsenmaker Strauss, maken de ruzie tussen Freud en Jung mee, vangen een glimp op van Teilhard de Chardin. En tussen zijn speurwerk in leest Ksaveri het boekje van zijn geestelijke mentor, Balthasar Gracián y Morales. Die schreef in de zeventiende eeuw Het handorakel en de kunst van de voorzichtigheid, een verzameling van driehonderd maximen om een man van de wereld te worden en gelukkig te zijn.

"Sherlock Holmes zie je altijd met een pijp, Ignatz altijd met dat boekje van Gracián bij zich. Al meteen in het begin van Duivels offer bijvoorbeeld leest hij het maxime waarin staat hoe je door iemands belangrijkste drijfveer te kennen meteen de sleutel tot zijn wil kunt bemachtigen. Daarmee wil ik wijzen op de grote verschillen tussen een detective als Sherlock Holmes en mijn geheime agent, Ignatz. De rechercheur van Conan Doyle beschermt het materiële bezit, vooral van de middenklasse. Ignatz vecht tegen het morele verderf in welke klasse dan ook, hij beschermt de samenleving die bedreigd wordt in haar immateriële bezit. Sherlock Holmes vecht voor de status-quo. Ignatz vindt die status-quo onrechtvaardig. De lezers van Conan Doyle kregen met Sherlock Holmes het geruststellende gevoel dat één persoon hen zou kunnen beschermen. Nu nog denken heel veel mensen dat één persoon daartoe in staat is, maar dat is wel een bijzonder simplistische oplossing. Ignatz werkt in dienst van een organisatie. Hij gelooft eerst nog dat hij alleen de zaak ten goede kan keren. Maar op het einde grijpt de organisatie in en zal hij tot het besef komen dat verandering het werk is van de hele maatschappij. Gracián heeft het in zijn leven ook moeilijk gehad, de aarzeling tussen evolutie en revolutie. Dat soort extremen is typisch voor de jezuïeten: je vindt het hele scala van uiterst rechts tot uiterst links. Je hebt er priester-arbeiders bij, maar ook heel conservatieve leden. Altijd is er een spanning tussen de organisatie en de sterke individuen. Het is een sociologisch wonder dat zo'n organisatie kan blijven bestaan."

Is dit echt uw debuut?

"Mijn eerste boek is het eigenlijk niet: een jaar of twintig geleden schreef ik samen met mijn vader En niemand hoort je huilen, over de gevolgen van een atoomoorlog. Ik heb sociologie en filosofie gestudeerd in Leuven en een aantal professoren ben ik dankbaar omdat zij mij op een andere manier hebben leren kijken. Maar de universiteit van het leven was voor mij vooral karate en mijn werk achter de toog in 'De Soete Naem Jesus'. Ik heb er veel geleerd van de Afrikaanse uitbater. Het ging er nu en dan ruw toe, maar hoe die man de toestand kon beheersen, was ongelooflijk. Dat beheersen van emoties heb ik ook met karate onder de knie gekregen. Karate is een gevecht met je eigen demonen. Zo bleek dat ik het moeilijk had om iemand pijn te doen. Dat wees erop dat ik mezelf te veel wegcijferde en op beslissende momenten niet genoeg opkwam voor mezelf. Zodra ik die angst overwonnen had, ben ik met competitievechten gestopt. Alles wat ik doe, tracht ik zo grondig mogelijk te doen. Tijdens mijn karate-jaren las ik helemaal niets meer, zo erg ging ik erin op. En na de karatetijd ben ik weer gaan lezen, heel veel over Wenen rond het begin van de twintigste eeuw. De stof die ik verzamelde heb ik dan maar in een thriller verwerkt."

Waarom koos u voor het misdaadgenre?

"Als kind vertelde ik mijn broers en zus graag spannende verhalen. Vandaar misschien. Maar ik geloof ook dat je in zo'n verhaal heel wat kunt steken. Je neemt de lezer mee en je vertelt wat je te zeggen hebt. De kunst bestaat erin niet belerend te doen, het allemaal goed te doseren. Wie dat schitterend kan, is John Le Carré. Wat kijk ik op naar die man. Toen Duivels offer af was heb ik ook Chandler ontdekt.

"Ik ben bezeten van ontmaskeren: achter elke beroemdheid zit iemand anders die vaak het werk voor hem gedaan heeft. Freud komt er in mijn boek niet zo goed uit. Hij heeft tot twee keer toe stukken van zijn archief verbrand, telkens als hij van anderen iets had overgenomen dat hij liever voor eigen verdienste hield."

Zijn er parallellen tussen Wenen in 1913 en de huidige tijd?

"Wenen groeide tussen pakweg 1880 en 1920 enorm. Heel veel migranten trokken naar de stad, veel arme joden ook die de pogroms ontvluchtten. Er was een ontzettend tekort aan woningen, een economische crisis, grote werkloosheid. Dus werd een vijandbeeld gecreëerd: de joden, de vrijmetselaars waren de zondebokken. Er waren zoveel nationaliteiten waarmee rekening moest worden gehouden dat er politiek nog nauwelijks iets kon worden gewijzigd. Dat zorgde voor spanningen. Het volk had maar weinig te zeggen en de intelligentsia verloor haar belangstelling voor de politiek. Ze interesseerde zich des te meer voor kunsten, wetenschappen, techniek. En ondertussen was het elke dag feest, de ondergang tegemoet."

Veel thrillers zijn slecht geschreven. U hebt duidelijk belangstelling voor de stijl, schrijft in de tegenwoordige tijd, doseert lichtvoetigheid, ironie en ernst. Waar hebt u dat allemaal geleerd?

"Stijl is heel belangrijk en schrijven kun je leren. En wat het genre betreft, historische thrillers hebben succes de laatste tijd, maar ik heb daar helemaal niet aan gedacht toen ik aan het schrijven ging. Bij mij ligt het precies andersom: ik heb de neiging om tegen de stroom in te gaan. Ik volg de waan van de dag niet. Maar iemand als Iain Pears lees ik wel graag."

Duivels offer heeft een open einde. Over het karakter van Ignatz komen we wel wat te weten, maar over de andere personages niet veel. Er zit dus een vervolg in?

"Zeker. Ik heb stof voor vijf, misschien wel zeven thrillers. De Poirot-prijs is een heel onverwachte aanmoediging, maar hoe dan ook zou ik verder geschreven hebben. Meer dan 80 personages staan nu op fiche, allemaal interessante mensen uit die Weense periode. Musil, Alma Mahler, Nietzsche, Klimt...

"Als je je droom volgt, dan heb je minder materiële dingen nodig. Nu heb ik de hogeschool definitief vaarwel gezegd om te schrijven. Ongestoord door telefoons. E-mail is veel vriendelijker, je bepaalt zelf wanneer je antwoordt. Bellen kan altijd vanuit een cel. Inderdaad misschien wel een beetje vreemd voor een misdaadschrijver."

Fred Braeckman

'Dat beheersen van emoties heb ik met karate onder

de knie gekregen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234