Vrijdag 12/08/2022

'Ik zou niemand aanraden nu nog een boekenwinkel te beginnen'

Zoals steeds meer onafhankelijke boekenwinkels dat moeten doen, heeft ook Joyce Royce in Antwerpen de deuren definitief gesloten. Elk overgebleven boek heeft eigenaar Hugo Boelaert verkocht aan een pijnlijke 1 euro per stuk. "Als je eraan begint, denk je: 'Fijn, mijn eigen winkeltje, altijd tussen de letters.' Maar zo werkt een boekhandel niet."

Een boekhandelaar brengt meer dan alleen boeken aan de man. Je verkoopt cultuur. Een boek stelt een hele wereld voor, en die wereld verkoop je mee. Dat zal ik missen. Als ik mensen op een terras een boek zag lezen, sprak ik hen aan: 'Wat leest u?' Zeker als het mooie vrouwen waren (lacht). En dan zei ik: 'Ik ben boekhandelaar, ik moet het vragen.' Tot ik ineens besefte: 'Hugo, je bent geen boekhandelaar meer.' Niet prettig. Want het is toch wel een leuk etiket."

Hugo Boelaert (63) opende zijn antiquariaat Joyce Royce in 1986 in Antwerpen. Vorige maand zette hij definitief een punt achter zijn boekhandelaarsbestaan. Wegens gezondheidsredenen, maar vooral omdat een boekenwinkel echt niet meer rendabel is in deze tijd. "De laatste tien, vijftien jaar heeft minstens de helft van de boekenwinkels de deuren moeten sluiten. Niet alleen bij ons, ook in Frankrijk, Engeland en Nederland. Het internet speelt daar een grote rol in. Kunstboeken bijvoorbeeld, die deden het vroeger goed. Maar nu kan elke student kunstgeschiedenis alles op het internet vinden. Waarom zou die dan nog dure boeken kopen?"

Het internet speelt nog een kwalijke rol: iedereen kan er tegenwoordig boeken kopen en verkopen. "Neem iets als boekwinkeltjes.nl: iedereen kan daar in het zwart zijn slag slaan. Zonder belastingen of btw te betalen. Daar kun je als middenstander met een heleboel overheadkosten niet tegenop. Zo had ik eens een prachtige catalogus van de kunstenaar David Hockney. Ik wist dat die 50 euro waard was. Na dertig jaar weet een boekhandelaar wel hoeveel de boeken waard zijn. Op een Amerikaanse site stond diezelfde catalogus te koop voor 4 dollar. Onbegrijpelijk. Alleen al de productie van dat boek moet zeker 10 euro hebben gekost. En het toppunt is: als ik die catalogus voor 50 euro te koop aanbied op het internet, ben ik nog de dief die schandalig veel geld vraagt. Ik heb Hockney toen dus in mijn etalage gelegd. En hem voor 50 euro verkocht."

Toch was de beginperiode van het internet ook een zegen voor de boekhandelaar. "Boeken die bij mij jarenlang stonden te sterven op de rekken, en waar ik 200 toenmalige franken voor vroeg, kon ik dan plots kwijt aan een universiteit of aan een Japanner voor 2.000 frank. Dat waren boeken die erg gespecialiseerd zijn, maar die iemand ergens ter wereld wel wil, en die je enkel via internet kunt bereiken. Dat is fantastisch natuurlijk, maar die periode heeft maar enkele jaren geduurd."

Vogelverschrikkers

Ergens halfweg in de dertig was hij. Kwam terug van Japan, waar hij een jaar had gewoond en docent Engels was geweest. Had net een breuk met een vrouw achter de rug, en vroeg zich af wat hij in godsnaam moest gaan doen. Het enige waar hij zin in had, waren boeken. Hij kocht een pand in Antwerpen en richtte er zijn winkel in. "Ik wist veel van literatuur, maar niets van boeken verkopen. Je denkt: 'Fijn, mijn eigen winkeltje, altijd tussen de letters.' Maar zo werkt het niet."

Langzaamaan besefte Boelaert dat hij de verzamelaars moest bedienen. Het duurde een tijd voor hij wist dat er mensen zijn die alleen maar eerste drukken van een boek kopen. "Of gesigneerde exemplaren. Dat is een manisch volk trouwens (lacht). In het begin denk je: dat is te exclusief, dat is niet te verkopen. Het tegendeel bleek waar: hoe zeldzamer een boek, hoe beter. Ik had ooit eens een boek gevonden over vogelverschrikkers. U lacht, maar je moet maar eens beginnen te zoeken naar een boek over vogelverschrikkers! Binnen de week had ik het verkocht aan een collega die daar een klant voor had. Fantastisch."

Hoe de boeken binnenkwamen bij Boelaert? Doordat hij de markten en de kringloopwinkels afschuimde. Of als iemand stierf en diens boekencollectie aan hem werd toegewezen. De een zijn dood, de ander zijn brood. Zo kreeg hij in 2009 de verzameling van de overleden Jaap Kruithof - filosoof, publicist en professor aan de Gentse universiteit. "Ik kende zijn zoon goed, en hoe langer je in het vak zit, hoe meer geloofwaardigheid je opbouwt. Ik was blij met zijn verzameling: er zaten veel gesigneerde exemplaren tussen."

Ondertussen is ook de verzameling van Boelaert, 6.500 boeken ongeveer, een stille dood gestorven. "Voor 1 euro per stuk is mijn collectie verkocht aan een type dat beweerde dat hij de boeken voor zichzelf kocht." Hij zwijgt even. "Ik weet niet of dat waar is. De kans is groot dat hij ze toch op eBay zet. In elk geval heeft hij een gouden zaak gedaan. En hij wist dat. Er stond geen rommel in mijn winkel. Als hij er 1.000 verkoopt tegen een fatsoenlijke prijs, heeft hij zijn geld er al uitgehaald. Daar zaten nog veel boeken tussen die 50 of 100 euro waard zijn."

Het doet best wel pijn, zegt Boelaert. Het was zijn levenswerk. Maar hij had geen optie meer. "Ik moest echt stoppen met de winkel. Ik kon de stress niet meer aan. Het was niet meer rendabel. Bovendien is mijn gezondheid slecht. Op den duur werd ik elke ochtend wakker terwijl ik die muren van boeken op me zag afkomen en dacht: 'Hoe moet ik er in godsnaam van af geraken?' Een kringloopwinkel, dat zou niet gaan, die kunnen zo'n grote verzameling niet behappen."

Hij kreeg wel aanbiedingen van vrienden. Die zeiden: 'Wij hebben een magazijn, stockeer je boeken hier.' Maar Boelaert wist dat er met de boeken niets zou gebeuren als hij dat deed. Dat hij er nog altijd mee zou blijven zitten.

"Ik kon er niet mee blijven leuren. Ik moest een nieuwe start nemen. Het winkelpand is nog altijd niet verkocht. Dat moet nu ook maar gauw gebeuren. Ik wil dat het gedaan is."

Zwakke gezondheid

En zo dient de eerste zomer zonder boeken zich aan. Meer dan drie decennia later staat Hugo Boelaert voor een ommekeer zoals in zijn dertiger jaren. Met dit verschil: er gaat niets meer komen nu, zegt hij. "Mijn specialist heeft me gezegd dat ik nog tien jaar te leven heb. Dat is al twee jaar geleden. Ik heb longemfyseem. Dat wordt nooit meer beter. De gezondheid van mijn moeder begint ondertussen ook achteruit te gaan. Ik was blij dat er de voorbije weken voetbal en wielrennen op tv was, dan kon ik mijn gedachten tenminste wat verzetten."

Ga nog eens op reis, zeggen velen hem. Zoals hij vroeger deed, naar Iran, Afghanistan, Japan. Hij heeft daar tijd en geld voor. "Ik kan dat niet meer aan. Ik krijg daar te veel stress van. Zelfs naar Engeland reizen, waar ik vrienden heb wonen, zou me te veel kosten. Als ik denk aan die bootreis en links rijden, dan krijg ik het al benauwd. Dan merk ik dat ik een oude vent ben geworden. Dat is natuurlijk ook zo, ik ben 63, maar je dat op die manier realiseren is niet simpel."

Een gezin heeft Boelaert niet. Geen kinderen, geen vrouw. Wel een aantal ex-vrouwen, met wie hij heel goed overeenkomt. Maar dus niemand om zijn kennis over boeken en literatuur aan door te geven. Opnieuw valt er een stilte. "Ik heb ook niet gezocht naar iemand om de winkel over te nemen. Als ik er na 26 jaar niet van kan leven, dan kan ik dat iemand anders toch niet aanraden? Een vriend van mij dacht er wel over na om samen met enkele van zijn maten mijn werk voort te zetten, maar ik heb hem aangeraden dat niet te doen."

Een boekhandelaar verkoopt vanuit een passie, een begeestering, maar je hebt daarnaast zoveel nodig: kennis, stock, een goede ligging van de winkel. Boelaert had nog het geluk dat hij dertig jaar geleden zijn pand kon kopen voor een relatief klein bedrag. Zo hoefde hij enkel elektriciteit en verzekeringen af te betalen, en had hij niet de molensteen van de hoge huur om zijn nek hangen. Iets wat een beginnende zaak vaak de das omdoet.

Maar sowieso ziet de toekomst van de boekenwinkel er somber uit, zegt Boelaert. Ze wordt bedreigd door het elektronische boek, het internet, en ook de grote ketens. "Dat zijn geen boekhandels, dat zijn kiosken. Wat vind je daar nu? Tuinboeken, praatjesboeken, boeken over BV's godbetert. Voor een goed boek moet je daar niet zijn. Bovendien proberen ze de kleine handelaar overal weg te concurreren. Neem nu Kontich: al tien jaar lang is daar een goeie boekhandel en twee jaar geleden opent een grote keten er ook een filiaal. Recht er tegenover. Terwijl ze al meer dan 140 vestigingen hebben in heel Vlaanderen. Die kruideniersmentaliteit van de andere uit te roeien, daar word ik onnozel van."

Bizarre mensen

De persoonlijke leesgeschiedenis van Hugo Boelaert is klassiek: alle kinderboeken in de plaatselijke bibliotheek verslonden, daarna zijn toevlucht gezocht in de rekken van zijn vader. Willem Elsschot, Lode Zielens, Cyriel Buysse, Maurice Roelants, dat stond er in het ouderlijke bibliotheekje. "Toen ik jong was, heb ik zelf ook een paar boeken geschreven. Ik was geobsedeerd. Ik wist dat Hugo Claus De Metsiers geschreven had toen hij 19 was, en ik moest dat ook doen (lacht). Maar het was niet goed genoeg."

Schrijven doet hij nu nog steeds. Op zijn blog vertelt hij over hoe het was om 25 jaar te handelen in boeken. Winkelanekdotes, zo noemt hij ze zelf. Heel bizarre mensen kwam hij tegen in zijn winkel. Zo was er een jood die een grote fan was van Hitler. Niet gelogen. Er was ook Kruithof, die ook toen hij nog leefde veel in antiquariaat Joyce Royce te vinden was. "Elke keer als hij hier binnenkwam, legde hij zich languit op de grond om boeken te lezen. In het begin wist ik niet eens wie hij was."

En misschien komt die oude droom dan toch nog uit. Een uitgeverij contacteerde hem al om zijn anekdotes in een boek te bundelen. "Mijn eigen boek, na al die jaren, ik zou dat fantastisch vinden. Ook als het dan tussen al die praatjesboeken in een grote boekenketen ligt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234