Maandag 26/09/2022

'In alles wat ik doe, zit veel duisternis'

Hij de kunstenaar, zij de curator. Hij zwart-wit, zij de grijswaarden. Ze vullen elkaar perfect aan, Bent Van Looy en zijn vriendin Martena Duss. In de Brakke Grond in Amsterdam presenteren ze samen hun tentoonstelling 'House of 100 Hands'.

Twee rusteloze zielen die de wereld rondreizen op zoek naar nieuwe indrukken en impulsen. Vol energie storten Bent Van Looy en Martena Duss zich telkens op nieuwe projecten en nieuwe kunstvormen. De avond voor ons gesprek opende Wanderlust, een hippe plek in Parijs waar Duss artistieke workshops organiseert voor kinderen en volwassenen. Van de launch party rechtstreeks de Thalys op naar Amsterdam. Hoewel ze hun bed niet gezien hebben, staan ze nu alweer vol overgave hun tentoonstelling in het Vlaams cultuurhuis de Brakke Grond op te bouwen.

"We kregen een e-mail van De Brakke Grond", zegt Bent Van Looy. "Of we het leuk zouden vinden om hier tijdens de modeweek samen iets te organiseren. Een heel open vraag." "Maar het was voor ons al snel duidelijk welke richting we uit wilden", gaat Martena Duss verder.

Duss trad op als curator en nodigde internationale kunstenaars en ontwerpers uit die allemaal met textiel werken. In de inkomhal van De Brakke Grond hangt een grote lap, gebreid met gigantisch dikke draden, van lichtroze onderaan tot donkerpaars bovenaan. In de tentoonstellingsruimte liggen allerlei grote voorwerpen, gemaakt van textiel: een bovenmaatse sigaret, een vinylsingle van de Britse rockband Yes, een gouden ketting.

Bent Van Looy: "Martena nodigde een heleboel kunstenaars uit en maakte een zeer kleurrijke, tastbare, warme ruimte. Ik heb in een andere zaal net het tegenovergestelde gedaan. In een black box presenteer ik een strenge, minimale video-installatie over het modelabel The Jante Law dat ik met drie andere mensen heb opgestart. Bij The Jante Law heb je geen medewerkers, maar agents die verspreid zitten in Europa. We zien het als een soort spionage-agentschap. Over twee weken gaan we de nieuwe zomercollectie presenteren in Firenze, New York en Parijs. In de installatie die ik hier toon, wil ik de filosofie en het universum van The Jante Law uitdiepen."

The Jante Law is gebaseerd op een roman uit de jaren dertig, Een vluchteling kruist zijn spoor, van de Deens-Noorse auteur Aksel Sandemose.

Van Looy: "Ja, Sandemose stelde de 'Wet van Jante' op, een gedragscode met tien regels waarmee hij de typische bekrompenheid van de Scandinavische mentaliteit beschrijft. Een van onze agenten woont in Zweden en met die levenshouding krijgt hij bijna dagelijks te maken. The Jante Law komt uit dat boek, maar intussen is het een begrip geworden. Het betekent dat je zeker niet boven de groep mag uitsteken of mag tonen dat je beter bent dan je buurman. Het is een heel beperkende en egaliserende wetmatigheid die ervoor zorgt dat mensen zich altijd kleiner of bescheidener voordoen dan ze zijn. Heel onze kledinglijn is daar een commentaar op. We maken minimale en discrete kledingstukken, maar wel met heel goed materiaal, waardoor het eigenlijk het tegendeel wordt van wat The Jante Law voorschrijft. De eerste regel is: Don't think you're anything special. Bij iedere nieuwe collectie zullen we een volgende regel introduceren."

De hoofdrol in de video is voor schilder Michaël Borremans. Waarom heb je hem gevraagd?

Van Looy: "Omdat hij heel goed past in het verhaal van The Jante Law. Hij ziet er een beetje nors uit en zijn werk geeft je een beklemmend gevoel. Het universum van zijn kunst past bij wat ik wilde vertellen. Bovendien past zijn kop gewoon goed in de film: hij zit in een bunker en schildert daar met zilveren verf aan de lopende band miniatuurvliegtuigjes. 42 minuten lang. En soms heeft hij een ander truitje aan. (lacht)"

Duss: "Mijn tentoonstelling contrasteert daarmee omdat het bij mij net om individuele expressie gaat. Iedereen is speciaal. Dat is het tegenovergestelde van de regels van The Jante Law. Dit is echt mijn wereld: een overvloed van informatie, indrukken, texturen en vormen. Het klopt helemaal dat ik dit maak en Bent een donkere film in een donkere ruimte."

Het grote publiek associeert Bent toch meer met een vrolijk universum in Technicolor.

Van Looy: "In alles wat ik doe, zit veel duisternis. Alleen is die meestal ingepakt met blinkend papier. In deze expo ligt het inpakpapier in een andere kamer. (lacht)"

Wanneer is bij jullie de interesse voor kunst ontstaan?

Duss: "Als kind tekende en schilderde ik heel graag. Ik ben meer een knutselaar dan een kunstenaar. Ik kan me niet lang op hetzelfde concentreren. Ik moet van alles kunnen doen en allerlei impulsen krijgen.

"In Zwitserland heb ik beeldende kunst gestudeerd en nadien volgde ik aan het KASK in Gent de opleiding 3D. Ik ben altijd al bezig geweest met vorm en kleur. En ik hou ervan om met mijn handen te werken. Mijn hoofdberoep is dan ook make-up artiest."

Hoe ben je van de schone kunsten naar mode geëvolueerd?

Duss: "Door de make-up. Ik vind het fantastisch dat je in België overdag én 's avonds kunt studeren. Dus overdag zat ik aan het KASK en 's avonds volgde ik een opleiding special effects in make-up. Al snel wist ik dat ik make-up in de mode wilde doen, dus ben ik naar Parijs verhuisd om make-upartieste te worden."

Van Looy: "Bij mij was het van in het begin duidelijk dat ik koos voor muziek en tekenen. Die twee heb ik altijd tegelijk gedaan. Ik heb schilderkunst gestudeerd, maar op een bepaald moment is de muziek zo dominant geworden dat ik beslist heb om me een hele periode trouw uitsluitend aan de muziek te wijden. Uiteindelijk maakt het niet zo veel uit in welk medium je iets maakt. Als je iets te vertellen hebt, moet je gewoon kiezen wat er het beste bij past."

Je hebt bewust voor een kunstopleiding en niet voor een muziekopleiding gekozen.

Van Looy: "De reden waarom ik geen muziekopleiding wilde volgen, is dat ik het oorspronkelijke in de manier waarop ik muziek speel graag wilde behouden. Een muziekopleiding gaat over vaardigheid, virtuositeit en techniek. Ik had niet de behoefte om die kant van de muziek te onderzoeken. Ik wil dingen maken, maar ik hoef niet de beste pianist ter wereld te zijn. Veel popmuzikanten hebben een kunstopleiding gevolgd. Een kunstschool geeft je een brede kijk op de dingen."

Duss: "Mijn kunstopleiding was helemaal anders dan die van Bent. Hij heeft een ambacht geleerd. Dat vind ik heel interessant, maar toen ik ging studeren, had ik daar het geduld niet voor. Ik koos dus voor een brede opleiding. Ik kreeg er zo veel vrijheid dat ik weer onvrij werd. Alles kon en mocht, maar ik miste een kader."

"Het verschil tussen ons is heel duidelijk: Bent kent echt de basis van de schilderkunst terwijl ik een beetje van alles kan. Het feit dat ik special effects in make-up heb gestudeerd vind ik wel heel belangrijk. Die basis heb ik onder de knie. Onze generatie wil alles tegelijk doen, maar het is belangrijk om je ergens in te specialiseren."

Wil iedereen nu alles doen omdat de technologie het ook mogelijk maakt? Iedereen kan fotograaf zijn met zijn iPhone.

Duss: "Je hebt geen fotografie-opleiding meer nodig om fotograaf te zijn, dat klopt. We kunnen alles doen en alles zijn. We hebben heel veel keuzemogelijkheden en vrijheid, maar zo wordt het moeilijk om jezelf niet te verliezen."

Van Looy: "Ook al lijkt het misschien alsof ik een beetje van alles doe, toch vind ik het ook belangrijk om in je leven op bepaalde dingen echt diep in te gaan."

Duss: "Bovendien ga jij altijd terug naar je basis, muziek en schilderkunst. Af en toe maak je een uitstapje om te experimenteren, maar het fundament blijft."

Van Looy: "Toen ik ging studeren had ik veel nood aan die focus. Ik koos voor de strengste grafiekopleiding waar je het beste leerde tekenen. Ik wilde echt de basis leren van de oldschool kunstopleiding. Als je dat leert, kun je het nadien overboord gooien. Eerst moet die kennis in je vezels zitten en daarna kun je ermee doen wat je wil."

Vind je die kennis bij andere kunstenaars ook belangrijk?

Van Looy: "Je voelt het aan een kunstwerk of er een noodzaak in zit. Al snel merk je of het kunst of spielerei is. Dat geldt zowel voor beeldende kunst als voor muziek. Met techniek heeft het niets te maken, maar wel met een achtergrond. Kunst heeft incubatietijd nodig, anders is het een ingeving van het moment of een losse flodder."

Duss: "Bij de kunstenaars die ik hier toon, voel je dat ze niet zomaar iets doen. Dat is de reden waarom ik zelf geen kunst maak. Ik analyseer werk. Ik weet wat me bevalt, maar ik ben een curator, geen maker."

Bent, je zei ooit dat je minstens één schilderij per jaar moest maken. Doe je dat nog steeds?

Van Looy: "Nee. Op dit moment ben ik niet aan het schilderen, net omdat ik het heel serieus neem. Wanneer ik van een tournee kom, kan ik niet meteen mijn atelier induiken. Ik heb tijd nodig om me aan te passen, want schilderen is verstilling, bijna een Spartaanse meditatie. Als ik niet honderd procent bezig kan zijn met schilderen, is het maar een beetje kliederen. Daarom wacht ik liever tot ik me er weer helemaal aan kan wijden. Maar ik ben wel iedere dag bezig met beelden. Ik verzamel foto's die schilderijen moeten worden."

Intussen doe je wel allerlei nieuwe dingen, zoals handschoenen of het etiket voor wijnflessen ontwerpen.

Van Looy: "Ja, maar daarvoor moet je minder in een meditatieve trance zijn dan voor schilderen. Ik moet er geen twee weken in een wit atelier voor gaan zitten en diep nadenken. Dat kan dus gemakkelijker tussendoor. Het zijn dingen die onstaan vanuit beweging, net zoals muziek voor mij ontstaat door te bewegen."

"Muziek is extravert, een directe communicatie met het publiek. Schilderen is meer reflectie. Op dit moment is er in mijn leven minder plaats voor reflectie. Ik word meer opgeslorpt door de maalstroom. Maar dat is niet onaangenaam."

Martena, in 2010 startte je met Sweat Shop in Parijs, een café en naaiatelier met als missie mode dichter bij de mensen te brengen.

Duss: "Parijs is de modestad bij uitstek. Je wordt er omringd door haute couture. Daardoor zijn de mensen bijna bang om zelf iets te maken. In de Sweat Shop geven grote ontwerpers cursussen voor iedereen die geïnteresseerd is. We wilden mensen stimuleren om hun handen te gebruiken, hen doen inzien dat ze zelf gepersonaliseerde mode kunnen maken."

Had je verwacht dat het zo'n succes zou worden?

Duss: "Nee. Het was een heel romantisch, naïef idee. We hadden er zelfs niet zo veel over nagedacht op voorhand. Het moest heel snel gaan. Maar dat is misschien een verklaring voor het succes. Parijs is een zeer traditionele stad, dus wij waren exotisch. Bovendien creëren we een heel eigen wereld, een plek waar je dingen kunt maken, maar waar je ook gewoon kunt rondhangen. Je kunt er je vrienden ontmoeten en samen naaien. Dat collectieve is heel belangrijk. Mensen doen dingen liever samen dan alleen thuis in een hoekje."

Do it Yourself is een hype geworden. In Londen heb je nu ook café's waar je je fiets kunt (laten) maken.

Duss: "Je zag het aankomen. Na een periode waarin allerlei hoogtechnologische cyberdingen op de markt kwamen, is dit het moment waarop de handenarbeid terugkomt."

Bij Das Pop werken jullie het liefst zo veel mogelijk analoog. Heeft dat ook met die DIY-spirit te maken?

Van Looy: "Het is uit liefde het tastbare. Je kunt aan een knop draaien en de klank voélen veranderen. Dat vind ik veel opwindender dan met de juiste plug-in virtuele dingen maken. Dat kan ook best goed klinken, maar dan mis je het tactiele plezier."

Tot slot: op welke manier hebben jullie elkaars werk beïnvloed?

Van Looy: "Martena beïnvloedt mijn muziek letterlijk. Ik schrijf nummers over mijn leven en dus ook over haar. Bovendien heeft ze me veel dingen doen ontdekken. Als zij er niet was, was ik nooit naar Parijs verhuisd en dan had ik mijn leven nooit op deze manier open gegooid."

(lange stilte)

Van Looy: "Martena zwijgt. Blijkbaar heb ik geen enkele invloed gehad op haar leven en werk?" (algemene hilariteit)

Duss: "Bent heeft mij extreem veel beïnvloed. Zeker op muziekvlak. Hij heeft me ook veel boeken gegeven. Ik heb Nederlands geleerd met Jan Wolkers' Turks fruit. Ik heb héél veel bijgeleerd van Bent. Er zijn weinig dingen waar hij niets over te vertellen heeft. Muziek, kunst, literatuur. Maar nog belangrijker: Bent is zwart-wit, met weinig grijswaarden. Ik besta uitsluitend uit grijswaarden. Hij heeft me geleerd dat ik af en toe wat meer zwart-wit mag zijn."

House of 100 Hands, tot 15 juli in De Brakke Grond, Amsterdam. www.brakkegrond.nl

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234