Dinsdag 16/08/2022

FocusRussen op Cyprus

In Cyprus voelen Russen de pijn van de EU-sancties tegen Rusland: ‘Ik kan mijn ouders niet eens een kaartje sturen’

Een winkel in de Cypriotische kustplaats Limassol voert drie vlaggen: van Rusland, Cyprus en de EU. Beeld Thijs Kettenis
Een winkel in de Cypriotische kustplaats Limassol voert drie vlaggen: van Rusland, Cyprus en de EU.Beeld Thijs Kettenis

Cyprus is een aantrekkelijke plek voor veel Russen. Ze investeren hun geld in luxueuze appartementen, of vieren er een dure vakantie. Maar sinds het uitbreken van de oorlog is het leven veranderd.

Thijs Kettenis

Liza Giorkatzi verontschuldigt zich voor het geboor en getimmer, waar ze in de ontvangstruimte soms maar met moeite bovenuit komt. Werklieden leggen de laatste hand aan het superluxe en prestigieuze nieuwbouwproject Limassol Del Mar, drie met elkaar verbonden appartementencomplexen die met hun golvende gevels en 27 verdiepingen boven de Cypriotische kuststad uittorenen. “Maar het is af hoor. Er zijn nog zeven appartementen te koop, net als alle andere met vrij uitzicht op zee”, zegt de pr- en marketingmanager.

De startprijs is 1,8 miljoen euro; voor de drie nog vrije penthouses moet de nieuwe eigenaar minimaal 4,7 miljoen neertellen, plus btw. De nieuwe eigenaren zijn vrijwel allemaal buitenlanders. “Inmiddels zijn er al dertig gezinnen ingetrokken. Zij wonen hier permanent, anderen gebruiken het voor vakantie of als investering. We hebben hier zeventien nationaliteiten”, zegt Giorkatzi. Ja, ook Russen.

Borsjtsj, Russische radio en bontjassen

Van hen zijn er aardig wat op Cyprus: volgens schattingen rond de 40.000. Het grootste deel woont van oudsher in Limassol, een stad met zo’n 200.000 inwoners. Hier kunnen ze borsjtsj eten in restaurants, luisteren naar een radiostation in hun eigen taal en zelfs bontjassen kopen.

Giorkatzi legt een kleurige brochure weg en loopt naar een maquette. “Een aantal appartementen is ingericht volgens Italiaans topdesign. Kijk, de penthouses hebben elk een eigen zwembad. Op de derde verdieping komt een sportschool met sauna, spa en zwembad.” Ook de 31 winkelruimtes hebben we allemaal verhuurd. De eerste zaak die open is, is een boetiek voor high-end luxury fashion. Die is erg populair bij onze Russische cliënten.”

Kunnen die cliënten, nu de westerse wereld sancties tegen Rusland heeft ingesteld vanwege het brute optreden in Oekraïne, nog wel bij hun geld om een peperduur appartement te kopen? “Degenen die hier wonen en werken en rekeningen aanhouden, kunnen er gewoon bij. Maar dat is anders voor wie zijn vermogen in Rusland heeft. Wij hebben er in ieder geval geen last van, onze appartementen zijn gelukkig op tijd verkocht.” Maar, weet Giorkatzi, sommige andere bouwprojecten in de stad liggen stil.

In het luxueuze nieuwbouwproject Limassol Del Mar hebben ook veel Russen geïnvesteerd.
 Beeld Thijs Kettenis
In het luxueuze nieuwbouwproject Limassol Del Mar hebben ook veel Russen geïnvesteerd.Beeld Thijs Kettenis

Al kan dat ook te maken hebben met het abrupte einde van het zogeheten goudenpaspoortprogramma, eind 2020. Wie voor die tijd minstens 2 miljoen investeerde, kreeg een Cypriotisch paspoort, en werd daarmee EU-burger. Inclusief alle voordelen die daarbij horen, zoals vrij zaken doen en reizen binnen de Europese Unie. Cyprus verkocht zo’n 3.000 paspoorten, wat het land dus minimaal 6 miljard euro aan investeringen opleverde – niet zelden in vastgoed.

Politici in de hoogste regionen knepen een oogje toe

Iets minder dan de helft van de aanvragen kwam van Russen, blijkt uit onderzoek van de Britse krant The Guardian. Het ene na het andere glimmende appartementencomplex werd vastgeplakt aan de skyline van Limassol. Er kwam kritiek op de kwetsbaarheid voor witwassen en andere louche praktijken, maar volgens Cyprus ging het om een volkomen legitiem programma. Totdat journalisten van Al Jazeera met de verborgen camera aantoonden dat politici in de hoogste regionen een oogje toeknepen bij de toekenning van paspoorten aan een fictieve Chinese crimineel. Cyprus zag zich gedwongen te stoppen met het uitgeven van de paspoorten, wat voor de vastgoedmarkt in Limassol een gevoelige klap was.

In hoeverre die nog nadreunt in Limassol en in welke mate de EU-sancties tegen Rusland de effecten versterken, is lastig te zeggen. Hoewel je op bijna elke straathoek Russisch hoort, willen er maar weinig mensen praten. “Ik geef geen commentaar”, zegt Natalia Kardasj, een Russische die al 27 jaar in Limassol woont, over de telefoon. Ze is consultant, hoofdredacteur van de Russischtalige krant Vestnik Kipra (Bode van Cyprus) en organiseert elk jaar het Russische festival in Limassol. De Cypriotische president opent dat traditioneel.

“Is het negen jaar geleden dat wij elkaar spraken? Jee, zolang alweer”, zegt ze, na enig aandringen. In 2013 konden de Russen van Limassol ook al rekenen op internationale interesse. Toen dreigde het financiële stelsel van Cyprus en daarmee het hele land te bezwijken, onder meer doordat banken massaal hadden belegd in Griekse staatsobligaties die vrijwel waardeloos waren geworden. De EU schoot te hulp, maar bedong dat rijke rekeninghouders meebetaalden én dat het land meer deed om witwassen tegen te gaan.

Destijds bestond een kwart van de Cypriotische banktegoeden uit Russisch geld. “Er wordt zoveel over ons geschreven”, zei Kardasj destijds. Om eraan toe te voegen dat veel Russen helemaal niet met zakken fout geld naar Cyprus waren gekomen. Ze streken neer op Cyprus na de val van de Sovjet-Unie, om zaken te doen. Vanwege de handelsmentaliteit, het liberale visumregime, het gunstige belastingklimaat en de gedeelde religie. En het mooie weer was ook meegenomen. Kardasj herinnert het zich nog allemaal, zegt ze, maar houdt haar lippen nu stijf op elkaar. “Sorry, de politieke zaken liggen echt te gevoelig.” Een ander oud contact reageert aanvankelijk enthousiast op appjes, maar als hij hoort over de aanleiding voor de hernieuwde belangstelling, wordt het stil.

Wennen aan de openheid op Cyprus

“Russen houden sowieso niet zo van praten met vreemdelingen. Dat iedereen hier veel opener is, was wel iets waaraan ik moest wennen”, zegt Tatjana (25) lachend door de telefoon. Ze woont nu een jaar in Limassol en werkt bij een bedrijf dat in valuta handelt. Dat heeft zijn medewerkers verboden met de pers te praten, vandaar dat Tatjana niet met haar achternaam in de krant wil. Dankzij haar Cypriotische werk- en verblijfsvergunning kan ze gewoon in Limassol blijven werken. Even ging het gerucht dat Cyprus die voor alle Russen zou intrekken, vertelt ze, maar dat is niet gebeurd.

Ook al zit ze er ver vandaan, de oorlog heeft Tatjana’s leven niet makkelijker gemaakt. “Door de blokkade van het betalingsverkeer kan ik geen geld meer sturen naar mijn familie. En daarvoor kwam ik hier, om die te ondersteunen”, vertelt ze. Verder is ze op haar hoede met vrienden en collega’s. Behalve Russen wonen er in Limassol ook enkele duizenden Oekraïners. Daarbovenop biedt de stad onderdak aan zo’n 3.500 Oekraïense vluchtelingen. Sommige ondernemers en particulieren hebben net als elders in Europa Oekraïense vlaggen opgehangen.

Zeker aan het begin van de oorlog leidde dat tot spanningen en zelfs tot ruzies en vechtpartijen op een school. “Oekraïners vinden dat ik me niet genoeg uitspreek tegen de oorlog op social media, terwijl sommige Russen vinden dat ik achter mijn land moet staan. Ik kan het niet goed doen. Dus vermijd ik het onderwerp en plaats ik niets meer. Iemand met een Oekraïense vlag achter zijn naam op Instagram stuur ik geen bericht, uit angst voor een vervelende reactie. Gelukkig hebben collega’s begrip en steunen ze me.”

Ook Anastasija Terechova (27) mijdt het onderwerp, vooral met haar ouders. “Zij behoren tot de generatie die compleet is gebrainwasht door de propaganda op de Russische tv. Ik kan het ze niet kwalijk nemen, maar het is pijnlijk dat het onderwerp onbespreekbaar is geworden. En ik kan mijn ouders niet eens een kaartje sturen, de Cypriotische post werkt niet meer samen met de Russische.”

Dat heeft als lastig gevolg ook dat haar moeder enkele documenten die ze nodig heeft niet kan opsturen. “Er zijn wel mogelijkheden, hoor. Bijvoorbeeld als een van ons via bijvoorbeeld Belgrado naar Rusland vliegt. Dat is duur en tijdrovend, maar het kan. Zo iemand wordt meteen ingezet om voor iedereen klusjes te regelen, haha.”

Veel Russen wilden juist weg uit het land van Poetin

Er waren spanningen op haar werk, bij een financiële dienstverlener, vooral toen de oorlog uitbrak. Veel mensen werden emotioneel en geïrriteerd, de sfeer was slecht. “Mensen vergeten nogal eens dat veel Russen, zeker van mijn generatie, de afgelopen jaren juist naar Cyprus zijn verhuisd omdat ze weg wilden uit het land van Poetin. Dat ook wij last hebben van de sancties, en noodgedwongen gescheiden zijn van ons moederland, doet veel pijn.” Haar werk gaat door, maar is wel lastiger geworden. “Betalingen van en naar Russische klanten duren lang en zijn veel omslachtiger.” Dat doet haar bedrijf geen goed.

Anastasija Terechova  Beeld Thijs Kettenis
Anastasija TerechovaBeeld Thijs Kettenis

Volgens minister van Financiën Konstantinos Petridis is het economische effect van de sancties op de Russische gemeenschap in Limassol beperkt. “Een groot deel van hen doet geen directe zaken met Rusland”, zegt hij. “Ze hebben daar veel techbedrijven, die zich richten op de EU maar ook daarbuiten. Er zijn zelfs meer Russische talenten bij gekomen de afgelopen tijd, vanwege de geopolitieke situatie.” Met directe en ingrijpende gevolgen voor superrijken valt het volgens Petridis ook mee. “Op grond van de Europese sanctielijst, die we uiteraard volgen, hebben we de bezittingen en banktegoeden van minder dan tien Russen bevroren.”

Ook voor de Cypriotische bankensector, die in 2013 zo hard geraakt werd, zijn de gevolgen volgens Petridis te overzien. “Nog maar ongeveer 3 procent van de banktegoeden is van Russische bedrijven of personen, en nog niet 1 procent van de leningen.” Maar in maart maakte wel de Russische RCB Bank bekend te stoppen en als beheerder van beleggingen door te gaan. Het eigendom van de bank was vlak na de Russische inval in Oekraïne al razendsnel overgegaan in Cypriotische handen, in een poging om sancties én een leegloop te voorkomen. Kennelijk was dat niet voldoende. Klanten moeten hun tegoeden overhevelen naar een andere bank. “Natuurlijk is er wel enige invloed op zakelijke dienstverleners die veel met Russische cliënten werken”, zegt Petridis. “Maar het grootste economische probleem door de oorlog is voor Cyprus de inflatie, net als in de rest van Europa.”

Fiona Mullen, directeur van het private advies- en onderzoeksbureau Sapienta op Cyprus, is minder optimistisch. Russische bedrijvigheid draagt voor iets minder dan 5 procent bij aan het bbp van Cyprus, heeft zij becijferd. “Dat is niet gigantisch, maar ook niet verwaarloosbaar. In het extreme scenario dat dat allemaal wegvalt, krimpt de Cypriotische economie licht dit jaar. In de meest waarschijnlijke variant groeit de Cypriotische economie dit jaar 3,6 in plaats van 4,5 procent.”

Niet altijd is duidelijk wat wel en niet mag onder het sanctieregime

Sommige sectoren krijgen wel degelijk rake klappen, zoals accountants, juristen en belastingadviseurs – de zakelijke dienstverleners naar wie minister Petridis al verwees. “Dat komt ook doordat die terughoudend zijn geworden. Het is niet altijd helemaal duidelijk wat wel en niet mag onder het sanctieregime, en veel dienstverleners nemen het zekere voor het onzekere om problemen met toezichthouders te voorkomen.” Ook de bouw krijgt een tik, maar volgens Mullen is die minder groot, mogelijk doordat het stopzetten van het goudenpaspoortprogramma al zijn effect heeft gehad.

Een sector die zeker te lijden heeft, is het toerisme. Dat merkt autoverhuurder Stefan. Voor zijn kantoor wapperen drie vlaggen: van Cyprus, de EU en Rusland. Stefans clientèle bestaat normaal gesproken uit welgestelde Russische vakantiegangers. Die mogen wel komen, maar ze kunnen niet vanwege het EU-vliegverbod voor Russische toestellen. “Het is compleet klote”, vat hij zijn situatie samen. Zijn achternaam wil hij niet in de krant – het wereldje is klein hier, en hij wil niet dat anderen weten dat hij de vuile was buiten hangt. Hij is zeker niet de enige in zijn bedrijfstak die met de handen in het haar zit. Het aantal Russische toeristen vervijfvoudigde in tien jaar tijd tot 800.000 in topjaar 2019. Toen moesten ze alleen de Britten nog voor zich dulden. Vorig jaar gingen ze die zelfs voorbij, al kwam dat vooral doordat de Britten vanwege strenge coronaregels nauwelijks op vakantie konden.

Nu is Stefans reserveringenboek leeg. Dat is extra wrang, omdat Zuid-Europa in het algemeen de boekingen flink ziet aantrekken, nadat veel vakantiegangers twee jaar vanwege corona noodgedwongen dichter bij huis bleven. Behalve Limassol, dat vooral rijkere Russen trekt, verkeert ook het zuidoosten van het eiland in zwaar weer, rond het dorp Agia Napa. Het afgelopen decennium verdrong de Russische middenklasse daar gestaag de dronken Britse jongeren, waar het oord tot dan toe om bekendstond.

Nog pijnlijker voor Cyprus is dat Turkije de Russen geen strobreed in de weg legt. Ankara doet niet mee met de sancties en het vliegverbod. Russen kunnen er dus gewoon met vakantie, en ook naar Noord-Cyprus, het deel van het eiland dat Turkije sinds 1974 bezet houdt. “Het is klote”, herhaalt autoverhuurder Stefan. “Maar goed, ik heb twee jaar corona overleefd, dan zal het nu ook wel lukken.”

De achternamen van Tatjana en Stefan zijn bekend bij de hoofdredactie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234