Woensdag 26/01/2022

ReportageYangon

In Myanmar zijn ook sociale media een wapen in het verzet tegen de militaire junta

Demonstranten maken met hun mobieltjes foto’s van kogelhulzen dinsdag in Yangon. Beeld AFP
Demonstranten maken met hun mobieltjes foto’s van kogelhulzen dinsdag in Yangon.Beeld AFP

In Myanmar duurt het protest tegen de militaire staatsgreep voort. Omdat de traditionele media er onder grote druk staan, spelen sociale media een grote rol in de crisis in het land. ‘Die video’s helpen als de militairen op een later moment verantwoordelijk worden gehouden voor het geweld.’

Ate Hoekstra

Op Twitter circuleert een video waarop een jonge vrouw zich te midden van een groep demonstranten bevindt. Ze lacht en roept enkele anti-juntaslogans. Op haar zwarte T-shirt staat: ‘Everything will be OK’.

Klik door naar een andere video en het noodlot slaat toe. Een jonge vrouw rent en valt neer. Ze is in haar nek geraakt door een kogel, afgevuurd door een Myanmarese agent.

De 19-jarige Ma Kyal Sin overleefde de kogel niet. Maar dankzij Twitter en Facebook groeide zij de afgelopen week uit tot een symbool van verzet in Myanmar, waar militairen op 1 februari met een coup de macht grepen en sindsdien dagelijks worden geconfronteerd met massaprotesten.

Het toont de grote rol van sociale media bij de crisis in Myanmar, helemaal nu de traditionele media er onder grote druk staan. De junta trok deze week de licenties in van vijf Myanmarese media en arresteerde sinds de coup tientallen journalisten. Ook houdt het de grenzen dicht voor buiten Myanmar wonende correspondenten.

Helen, die uit veiligheidsoverwegingen niet met haar volledige naam in de krant wil, is een van de Myanmarezen die kort na de coup naar een camera grepen. Met vrienden legde ze onder meer vast waarom mensen tegen het militaire bewind demonstreren. “Met de video’s willen we oudere Myanmarezen inspireren zich bij ons aan te sluiten. Veel van hen zijn namelijk bang om te demonstreren”, vertelt Helen vanuit Yangon.

null Beeld AP
Beeld AP

Maar dat is niet het enige. De jonge activiste wil tevens aan de buitenwereld laten zien wat er in Myanmar gebeurt. “Wat wij doen, is vechten tegen onrecht. Dit is de eenentwintigste eeuw. Militaire coups passen echt niet in deze moderne tijd.”

Het is een groot verschil met Myanmars vorige massaprotest, in 2007. Toen had het land nauwelijks internetverbindingen en waren simkaarten zo duur dat doorsneeburgers zich die niet konden veroorloven. Foto’s en video’s van het bloederig neerslaan van demonstraties kwamen toen veel langzamer naar buiten.

Nu is de coup live te volgen via Facebook en worden er via Twitter dagelijks duizenden video’s gedeeld. Bijvoorbeeld die van ongewapende demonstranten die in Yangon door politieagenten en soldaten worden geschopt en geslagen.

Het belang van die video’s en foto’s is enorm, zegt Ismail Wolff, de regionale directeur van mensenrechtenorganisatie Fortify Rights. “Men documenteert zo onder meer mensenrechtenschendingen. Die video’s helpen als de militairen op een later moment verantwoordelijk worden gehouden voor het geweld.”

Maar er is een keerzijde. De junta heeft eveneens zijn weg naar de sociale media gevonden. Zo doken er de afgelopen weken ook video’s op waarin soldaten vol trots hun wapens laten zien en zeggen klaar te staan om demonstranten dood te schieten.

Haatzaaiende berichten

En vooral Facebook – dat kort na de coup door de militairen is geblokkeerd maar waar de Myanmarezen via een VPN toch massaal bij kunnen – is omstreden. Het sociale medium speelde de afgelopen jaren een grote rol bij het verspreiden van haatzaaiende berichten, waarvan met name Rohingya-moslims het slachtoffer waren.

Het leger heeft bovendien de afgelopen jaren voor tientallen miljoenen dollars aan technologie ingekocht waarmee ze burgers kunnen bespioneren, ontdekte de actiegroep Justice for Myanmar. Het gaat dan bijvoorbeeld om software waarmee computers en telefoons gehackt kunnen worden, of die het mogelijk maakt mensen af te luisteren. Maar ook om drones die voor surveillancedoelen zijn ontwikkeld. Veel van die technologie komt volgens Justice for Myanmar uit Israël, de VS en Europa.

Vooral voor prominente activisten vormt dit een serieus risico, zegt mensenrechtenverdediger Ismail Wolff. “Zij worden in de gaten gehouden. De politie en het leger weten precies wie ze zijn. Bovendien monitoren de militairen de telecomnetwerken. Alles wat via internet wordt gedeeld, is voor hen zichtbaar.”

Toch slaagt de junta er niet in de stroom aan informatie stil te leggen. De beelden van demonstraties, arrestaties en gewelddadige klopjachten blijven komen. Zo circuleerden gisteravond video’s van soldaten die vanaf de straat op appartementen in Yangon schieten. Maar de mensen die het geweld vastleggen lopen wel gevaar.

Ook activiste Helen is zich daar continu van bewust. “Ik ben soms bang dat de soldaten op een nacht bij me voor de deur staan om me te arresteren”, vertelt ze. “Maar als ik zie hoe dapper andere mensen in dit land zijn, verdwijnt die angst. Dan wil ik niet meer stoppen met vechten.”

null Beeld AP
Beeld AP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234