Vrijdag 01/07/2022

AchtergrondMedia

In Oekraïne-oorlog worden techbedrijven opnieuw gedwongen kleur te bekennen

Nieuwszender Russia Today (RT). Beeld AFP
Nieuwszender Russia Today (RT).Beeld AFP

Voor techbedrijven is neutraal blijven allang geen optie meer, en al helemaal niet in de Oekraïne-oorlog. Hoe brengen ze het ervan af?

Laurens Verhagen

“Rusland heeft informatie tot wapen gemaakt. Onlineplatforms mogen geen ruimte bieden aan de oorlogsleugens van dat land”, zo schetste Věra Jourová (Eurocommissaris voor Waarden en Transparantie) zondag de huidige informatieoorlog. Samen met Thierry Breton (Interne Markt) sprak zij met de bazen van Google en zusterbedrijf YouTube over hun inspanningen in dit conflict.

Volgens Breton wordt de inhoud van nieuwszender RT (Russia Today) en andere Russische staatsmedia door algoritmen als aanbevolen inhoud aangeboden aan mensen die daar nooit om vroegen. “Vrijheid van meningsuiting geldt niet voor oorlogspropaganda”, stelt Breton onomwonden. Hij eist “snelle en doeltreffende maatregelen” om nepnieuws tegen te gaan.

De techbedrijven lijken deels gevoelig voor dit ethisch appel, maar tot een totale blokkade van media als Russia Today op bijvoorbeeld YouTube kwam het niet. Wel namen de platformen diverse andere maatregelen. Zo is het vanaf nu niet meer mogelijk binnen Oekraïne de app van RT te downloaden in de appwinkel van Google. Ook heeft Google besloten zijn actuele verkeersinformatie in Oekraïne via Google Maps uit te zetten, zodat Rusland niet in één oogopslag kan zien waar het druk is. Ook blokkeerde zowel Facebook als YouTube voor een aantal kanalen de mogelijkheid inkomsten te genereren. Hieronder bevindt zich ook de door de Russische staat gefinancierde zender RT.

Facebook-topman Nick Clegg maakt ondertussen duidelijk hoe techbedrijven tussen twee vuren zijn komen te staan. Facebook is immers begonnen met het factchecken van informatie die via het netwerk door een aantal Russische staatsmedia wordt verspreid. Dit checken gebeurt zoals gebruikelijk via onafhankelijke organisaties. Als de informatie niet klopt, grijpt Facebook in en plakt er een waarschuwing bij, iets wat bijvoorbeeld destijds ook bij de voormalige president Trump gebeurde na de verkiezingen.

Volgens Rusland gaat Facebook hiermee te ver. De Russische autoriteiten eisten dat Facebook zou stoppen met zijn factchecks. De weigering van Facebook hieraan gehoor te geven, leidde tot een gedeeltelijke blokkade van Facebook voor Russen.

Maandag maakte Meta (het moederbedrijf van onder meer Facebook en Instagram) bovendien bekend dat het een netwerk met nepinformatie heeft uitgeschakeld. Geert Lovink, lector aan de Hogeschool van Amsterdam, schaart alle maatregelen onder de noemer “speldenprikjes over en weer”. Lovink noemt de propaganda tijdens deze oorlog ‘heftig’, maar het echte gevaar schuilt volgens hem in het geheel lamleggen van de digitale infrastructuur in Oekraïne door Poetin.

Mark Deuze, hoogleraar mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam, constateert dat de techbedrijven opnieuw worden gedwongen te schipperen tussen de verschillende belangen: “Ze kunnen het nooit goed doen, want voor de een grijpen ze te hard in, voor de ander juist te weinig.” Wel noemt hij het ‘bemoedigend’ dat met name Facebook deze keer zo snel in actie is gekomen.

Tegelijkertijd toont de informatieoorlog ook aan dat er veel meer spelers zijn dan het handjevol techbedrijven uit Silicon Valley, benadrukt Deuze. “TikTok is nu heel belangrijk bij het verspreiden van filmpjes, een Chinees bedrijf. Of denk aan Telegram, dat van oorsprong Russisch is.” Dat Europa en Big Tech zich nu vooral op de grote staatsmedia als RT richten is bovendien maar een deel van het verhaal: “De voornaamste informatieoorlog gaat via individuele accounts en geautomatiseerde botnets (net­werk van ge­kaap­te com­pu­ters).”

Wat Deuze tot slot opvalt: “Alle deelnemers in het conflict beheersen het mediaspel tot in de finesses. Ook de Oekraïense overheid weet precies wat voor filmpjes het goed zullen doen op sociale media.”

Musk schakelt satellietnetwerk Starlink in voor Oekraïne

Elon Musk heeft het satellietnetwerk Starlink voor breedbandinternet van zijn ruimtevaartbedrijf SpaceX is ingeschakeld voor Oekraïne nadat de Oekraïense vicepremier Mychajlo Fjodorov hem om hulp had gevraagd.

Volgens Oekraïne zijn de internetdiensten op verschillende plaatsen in het land verstoord door de Russische invasie. Met name in het oosten en westen van het land, waar hevig gevochten wordt, zijn er volgens waarnemers problemen met de verbinding.

Voor Starlink zijn geen grondkabels nodig, omdat de dienst gebruikmaakt van satellieten. Wel zijn speciale ontvangers nodig. SpaceX heeft inmiddels 1.900 satellieten in een baan rond de aarde gebracht voor de dienst. Daarmee wil het bedrijf van Musk breedbandinternet kunnen aanbieden in afgelegen gebieden, waar bijvoorbeeld geen glasvezelnetwerken liggen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234