Maandag 08/08/2022

Inca's zorgden voor einde van Paaseiland-cultuur

Professor Henri Dumont van de Gentse universiteit is er samen met een multidisciplinaire groep wetenschappers in geslaagd om het einde van de Moai-beschaving op het Paaseiland te dateren. De Moai-beschaving is vooral bekend om zijn grote monolithische en rechtopstaande beelden, die het Paaseiland sieren.

gent.

eigen berichtgeving

Uit zijn studie, gepubliceerd in het Journal of Paleolimnology - een gespecialiseerd wetenschappelijk tijdschrift over het onderzoek van meren - moet blijken dat de Moai-beschaving op het eiland abrupt een einde neemt ergens rond 1450. Dat is veel vroeger dan men tot nu had aangenomen. De meesten waren het erover eens dat het einde van de beschaving samenviel met de aankomst van James Cook in 1774 en dus het resultaat was van een blanke invasie, of iets vroeger, bij de ontdekking van het eiland door de Zeeuw Jacob Roggeveen in 1722. Nieuwe gegevens, verzameld door boringen in het Rano Rarakumeer op het Paaseiland, wijten de teloorgang van de beschaving aan een Zuid-Amerikaanse invasie, meer bepaald door de Inca's.

In de boorkernen die Dumont in het meer verzamelde, trof hij resten aan van minstens zes invasieve planten- en dierensoorten, die allemaal afkomstig waren van het Zuid-Amerikaanse continent. "In het Rano Rarakumeer, een van de drie kratermeren op het eiland, voerden we boringen uit in de puinlagen", verduidelijkt Dumont. "Die puinlagen waren het resultaat van de werkzaamheden in een steengroeve op de flanken van de krater. In die groeve werden alle rechtopstaande, kolossale en mysterieuze beelden uit de kraterwand gehakt. Op een bepaald ogenblik komt er geen puin meer bij en stopt de activiteit in de steengroeve. Dat moment in de geschiedenis komt precies overeen met de invoer van planten en dieren die voordien niet op het Paaseiland leefden."

Zeer typisch was de invoer van het totorariet, een rietsoort die door de Inca's werd gebruikt voor het maken van vissersboten. "Datzelfde riet werd gebruikt om de wooncompartimenten van de zeewaardige schepen mee af te dekken. Waarschijnlijk brachten de Inca's ook levende planten mee, die ze in het kratermeer plantten."

Naast het riet duiken op hetzelfde tijdstip ook nog nieuwe soorten diatomeeën, sponsen en mosselkreeftjes op, allemaal afkomstig uit Zuid-Amerika. "Zoveel soorten die tegelijk op een eiland op 2000 kilometer van de dichtstbijgelegen kust binnen worden gebracht, dat kan geen toeval meer zijn", verzekert Dumont. "We konden het moment van de invasie met C 14 zeer precies dateren halfweg de vijftiende eeuw. Bovendien vonden we twee verschillende historische bronnen in de Inca-archieven die gewag maken van het vertrek van een Inca-prins uit zijn rijk, lang voor de komst van de Europeanen. Die prins trok met tweehonderd schepen de volle zee op. Zijn nazaten kwamen tweehonderd jaar later terug met een schip vol zwarte slaven. Waarschijnlijk is de prins op het Paaseiland aan wal gegaan en heeft hij daar een deel van de bevolking meegenomen. Een deel van de bevolking op het Paaseiland was waarschijnlijk zwart, men vermoedt van Polynesische origine. Sommige historici beweren dat er ook een tweede, blanke bevolkingsgroep op het eiland woonde. Maar daar is allemaal nog geen zekerheid over."

Ook de aankomst van de legendarische Captain Cook was duidelijk terug te vinden in de boorprofielen. Cook bracht weer nieuwe invasieve soorten mee, deze keer uit de Zuid-Antarctische regio, waar de kapitein was langsgevaren. Eerst had Dumont de bedoeling om met zijn boorproeven een volledige boorkern van de puinlagen uit de groeve te bemonsteren. Daarmee had hij niet alleen het einde van de steengroeve maar ook het begin van de werkzaamheden op het Paaseiland kunnen dateren. Maar hij geraakte met zijn boor maar 3,4 meter diep, terwijl de puinlaag naar schatting zo'n 15 meter dik is. Wel kon hij de evolutie van de ontbossing van het eiland in kaart brengen. Toen de Moai-volkeren op het eiland aankwamen, groeide er endemische palmen, zeer typisch voor het eiland. Die werden gaandeweg omgehakt, waarschijnlijk om er de stenen kolossen van uit de groeve mee naar hun definitieve stek te vervoeren.

Frans Steenhoudt

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234