Maandag 15/08/2022

Ingewikkelde wegen naar een simpel resultaat

De witte jurk op de voorplaat van dit magazine is gemaakt van tule en plastic, en wordt met afstandsbediening in beweging gebracht. Onder de staart, die zich opent als de vleugels van een vliegtuig, zit een pak tule als een kippenkontje. De bedenker ervan is Hussein Chalayan, een in Engeland wonende Turks-Cyprioot die zopas voor de tweede keer is uitgeroepen tot 'Designer of the Year'. Björk is dol op wat hij maakt, want net als in haar liedjes zit er altijd iets speels in wat hij doet.

ochtans is Chalayan niet het type vrolijke kwast. Je ziet hem zelden lachen - in levenden lijve noch op foto's - en een poging tot gesprek met hem draait meestal uit op een wat moeilijk verwoorde filosofische monoloog. Hij is niet iemand die als thema van zijn voorjaarsmode 'Hollywood in de jaren vijftig' of 'collegemeisjes met vakantie op Capri' kiest. Neen, vraag hem naar zijn inspiratie en hij antwoordt dingen als Descartes, of de positie van de vrouw in het land van de ayatollahs, of de dominante rol van de media in onze maatschappij. Hallo, hoe vertaal je dat in een jurk? Chalayan heeft er altijd een doorwrochte uitleg voor, en wordt niettemin wrevelig als hij een filosofische ontwerper wordt genoemd. Wat hij telkens weer vertelt is dat hij zich het liefst verdiept in het exploreren van ruimte en volume rond het lichaam. Zo maakte hij de 'heliumjurk', een jurk die met twee heel dunne bretelletjes aan twee ballonnen hing, zodat ze ging zweven. Of een jurk die tijdens de show, op het podium, opgeblazen werd. Je zou kunnen zeggen dat hij de Panamarenko van de mode is, want "wat mij in de mode het meest bezighoudt, is het wordingsproces", zegt hij. "Er ligt in deze branche zo veel nadruk op het eindproduct - dat natuurlijk voor zichzelf moet spreken - dat er niet voldoende aandacht is voor de weg die de ontwerper heeft afgelegd om tot dat eindpunt te komen. Ik neem aan dat het grote publiek daar niet kan bij stilstaan, maar ik haat de gedachte dat mode zo vluchtig is dat een ontwerper elk seizoen iets anders moet verzinnen. Ideeën moeten de tijd krijgen om te rijpen en zich te ontwikkelen." Toch is er een wezenlijk verschil met Panamarenko. De Antwerpse kunstenaar stopt bij wat we in de mode het prototype zouden noemen. Bij Chalayan blijft de uiteindelijke bedoeling om iets moois te maken dat vrouwen willen en kunnen dragen. En dat lukt ook. Want wat hij in zijn defilés laat zien - en wat geregeld voor irritatie of kritiek zorgt, is een uitvergrote vorm van zijn basisidee, een soort embryo van de kleren die daarna in de winkel moeten komen. Die verwijzen nog wel naar dat sterke beeld, maar vaag en afgezwakt; en de jurken worden vanzelfsprekend niet geleverd met een fietspomp of met afstandsbediening. De kans dat een vrouw in een jurk of een jas van Chalayan opvalt, is zelfs heel klein. De kleren zijn meestal van een ver doorgedreven soberheid en moeten, zoals de bedenker het zegt, "de persoonlijkheid laten spreken van wie erin zit".

Zijn echte naam is Huseyin Caglayan en hij werd geboren in Cyprus, in1970. Na zijn studie aan het Türk Maarif College in Nicosia, werd hij op zijn twaalfde naar de Highgate's Boys School in Londen gestuurd. Hoewel het de bedoeling was dat hij daarna een architectuurstudie zou volgen, koos hij voor mode aan Central St Martin, waar ook zijn beroemde collega's Alexander McQueen en John Galliano van stammen. Die school maakte hij af met onderscheiding, maar dat wuift hij vandaag weg: "In de echte wereld betekent dat niets." Over zijn afstudeerproject wordt echter tot vandaag nog gesproken. Na de eindejaarsshow in 1993 begroef hij zijn kleren waarin ijzerdraden verwerkt zaten in de tuin, om te zien wat het effect van de oxydatie zou zijn. Die opgegraven restanten waren vorige maand nog te zien bij Sotheby's in Londen, op de artistieke groepstentoonstelling 'Out of the Closet, Clothes of the Unwearable'. Kunst wil Chalayan zelf het niet noemen: "Mensen zeggen vandaag veel te snel dat iets kunst is. Mode is een industrieel proces - maar dat is tegenwoordig ook het geval met veel kunst. Voor mij geeft het een grote voldoening om dingen te maken die de mensen kunnen dragen, en waar nog de sporen inzitten van het basisidee, ook al weet de persoon die het draagt dat niet."

Het succes kwam vrij snel voor Chalayan. In 1995 versloeg hij honderd mededingers in de ontwerpwedstrijd van Absolut Vodka. Het leverde de 25-jarige ontwerper de mooie prijs op van ongeveer 1,5 miljoen frank, waarmee hij zijn eerste show voor de London Fashion Week kon financieren.

Daar werd hij onmiddellijk gerekend tot de 'niet te missen' ontwerpers (wat dan al snel synoniem wordt van hype, de bijna klassiek geworden duw- en trekpartijen aan de entree, modestudenten die zich op slinkse manieren naar binnen werken en brave aankopers die uiteindelijk met hun uitnodiging in de hand de deur op hun neus krijgen, vanwege zaal vol. Maar dit even terzijde).

Dat Chalayan in het schuifje wordt gestopt van de intellectualistische of filosofische modemakers is niet verbazingwekkend, een gesprek met hem is altijd diepzinnig en zijn defilés zijn, meer dan een parade van mooie kleren, gebeurtenissen die men in de jaren zeventig 'artistieke happenings' zou hebben genoemd Een show die de gehele wereldpers haalde was bijvoorbeeld die van oktober 1997, een provocerende aanklacht tegen de plaats van de vrouw in de islamitische wereld, met de chador als uitgangpunt. De show begon met een mannequin, die, op een hoofddoek na, geheel naakt was. Daarna volgden nog twaalf modellen, telkens bedekt vanaf het hoofd, tot de laatste een chador had tot op de grond en dus volledig 'verpakt' was. Onnodig te zeggen dat er consternatie heerste bij het publiek. Men reageerde boos, geschokt, laaiend enthousiast of - zoals sommige toeschouwers - tot tranen bewogen. Het zijn van die zeldzame momenten in de vluchtige wereld van de mode die de geschiedenis ingaan.

Chalayan verklaarde de keuze van dit thema achteraf door zijn afkomst (Cyprus is nog steeds een verscheurd land waar Griekse christenen en Turkse moslims tegenover elkaar staan) en de politieke situatie van het ogenblik: "Het was een idee dat me niet losliet", zei hij aan The New York Times. "Het gaat over het afbakenen van je ruimte, structureel en grafisch. Het was niet echt agressief bedoeld, eerder als illustratie van een bepaalde positie in de maatschappij. Deze show ging over het culturele verlies van je eigen persoon." En voor alle duidelijkheid voegde hij eraan toe: "Ik ben geen religieus iemand. Ik heb nooit een voet gezet in een moskee, ik drink bier en ik eet varkensvlees."

Waren zijn volgende shows misschien minder politiek beladen, onbesproken bleven ze nooit. Er was een seizoen met ei-vormen, (de modellen droegen een houten ei op het hoofd met enkel een spleet voor de ogen) er was de rieten-zetel-wordt-jurk, er waren lichtgevende bliksems, en er waren geometrische vormen, doorgetrokken tot in de make-up, met gekleurde plastic vierkanten over de lippen van de modellen geplakt.

Toch zou het verkeerd zijn te denken dat we hier met een veredelde halve gare te maken hebben. Want Chalayan kan zich ook heel goed inleven in commerciële collecties. Zijn grafische lijnen en truien met opstaande kragen spraken de bazen van het luxueuze New Yorkse merk TSE cachemire ten zeerste aan. Chalayan werd in 1998 ingehuurd om het sobere breigoed een sterkere impact te geven. Kennelijk lukte het, want kort geleden werd zijn contract verlengd tot 2001. Aan de andere kant van het spectrum staat Top Shop, een keten van jeugdige, goedkope 'High Street'-winkels die heel snel op elke trend inspelen. Ook daarvoor werkt Chalayan. En zijn jongste samenwerking is die met het Franse regenmantelmerk Ramosport, waarover meer op de volgende bladzijden. Een van zijn talenten lijkt dus te zijn dat hij moeiteloos van de ene mode-planeet naar de andere kan overstappen.

Vorig jaar werd hij uitgeroepen tot 'Designer of the Year' door de British Fashion Council. En ook dit jaar ging hij met die titel aan de haal. Ja, zei hij, dat deed hem plezier en het was opwindend. Maar beroemd? Neen. "Roem, da's iets voor popartiesten en filmsterren."

Chalayans defilés veroorzaken irritatie of boosheid, maar evengoed zijn sommige toeschouwers tot tranen toe bewogen van ontroering

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234