Woensdag 19/01/2022

AchtergrondKindergraven

Inheemse Canadese kinderen moesten heropgevoed worden, met dodelijke gevolgen

Leden van de Mosakahiken Cree Nation troosten elkaar bij een geïmproviseerd monument voor de Kamloops Indian Residential School. Ook hier werd een massagraf ontdekt. Beeld AFP
Leden van de Mosakahiken Cree Nation troosten elkaar bij een geïmproviseerd monument voor de Kamloops Indian Residential School. Ook hier werd een massagraf ontdekt.Beeld AFP

In Canada zijn op korte tijd twee kindermassagraven ontdekt. Wat ging daaraan vooraf? En hoe herkenbaar is dit voor andere landen?

Femke Van Garderen

“Dit is geen geïsoleerd incident”, zei Canadees premier Justin Trudeau begin deze maand, nadat in Kamloops, in de provincie Brits Colombia, de stoffelijke resten van 215 kinderen werden teruggevonden. Woensdag kreeg hij, eerder dan verwacht, gelijk. Zo’n 1.300 kilometer van dat eerste massagraf, werd een tweede gruwelijke vondst gedaan. Radaronderzoek bracht in de regio Saskatchewan nog eens 751 graven aan het licht.

Beide ontdekkingen werden gedaan dicht bij internaten waar veel inheemse kinderen in de negentiende en twintigste eeuw verplicht verbleven. Dat was een gevolg van de Indian Act uit 1867, die als doel had deze jonge mensen te “assimileren” met de cultuur van de witte, uit Europa afkomstige meerderheid. Naar schatting 150.000 minderjarigen zouden zo uit gezinnen zijn weggerukt.

Christendom

In de ‘residentials schools’ werden de inheemse kinderen niet alleen gedwongen Engels te spreken en zich tot het christendom te bekeren, vaak was er ook misbruik en tierden infectieziekten er welig. Het zorgde voor hoge sterftecijfers. Hoeveel kinderen er precies zijn overleden, is niet bekend. De registraties waren slecht of onbestaande en contact met ouders was er sowieso niet.

Benny George, lid van de Cowichan, en zijn zoontje wonen een wake bij voor de 215 kinderen van wie de overblijfselen gevonden zijn op de Kamloops Indian Residential School, in Vancouver, Canada. Beeld AP
Benny George, lid van de Cowichan, en zijn zoontje wonen een wake bij voor de 215 kinderen van wie de overblijfselen gevonden zijn op de Kamloops Indian Residential School, in Vancouver, Canada.Beeld AP

“De behandeling van de inheemse kinderen is een bekende zwarte bladzijde in de geschiedenis van Canada”, zegt Jeanette den Toonder, directeur van het Centrum voor Canadese Studies van de Rijksuniversiteit Groningen. In 2015 werd hiervoor al een nationale waarheids- en verzoeningscommissie opgericht. Die sprak toen over een “culturele genocide”. “De wanpraktijken in religieus geleide instellingen waren wijdverspreid – er waren er zo'n 139 in Canada. De First Nations (term die wordt gebruikt voor de inheemse bevolking, FVG) zijn al lang op zoek naar graven die eraan gekoppeld zouden zijn. In die zin komt dit nieuws niet als een verrassing.”

‘Juiste cultuur’

De manier waarop Canada met inheemse kinderen omging, is niet zo uitzonderlijk. Ook in andere landen waren er vergelijkbare systemen, waarbij kinderen onder dwang werden weggenomen bij hun ouders om hen op een andere plek ‘de juiste’ cultuur bij te brengen. Deze week raakte bekend dat de VS, in navolging van het nieuws uit Canada, zelf een onderzoek instellen. In het land werden via de Indiaanse Civilisatie Wet uit 1819 honderdduizenden jongens en meisjes van hun ouders ontvreemd om “geassimilieerd” te worden in kostscholen. “We moeten de waarheid leren over het verlies van levens en de blijvende gevolgen van deze scholen”, zei de Amerikaanse minister van Binnenlandse Zaken Deb Haaland, zelf van inheems-Amerikaanse afkomst. Net als in Canada heeft zij een waarheids- en verzoeningscommissie voorgesteld.

“Wereldwijd zijn er veel praktijken geweest waarbij kinderen geïsoleerd of gealiëneerd worden van hun inheemse gemeenschappen”, meent Chiara Candaele, historica aan de Universiteit Antwerpen en het Algemeen Rijksarchief. Heel vaak is er een link met kolonisatie. “Kinderen spelen een sleutelrol in het ideaalbeeld dat kolonisatoren in hun hoofd hebben. Ze zijn heel beïnvloedbaar, kneedbaar. Ze willen degene die afwijken disciplineren.”

‘Metissen’

Ook België kent volgens Candaele het mechanisme van kinderen segregeren. Ons land haalde in het verleden duizenden ‘metissen’, kinderen van een witte koloniale vader en een Afrikaanse moeder, systematisch weg om ze in instellingen te plaatsen. Eind jaren vijftig, in de aanloop van de onafhankelijkheid, kwamen er velen in ons land terecht, in weeshuizen of bij pleeg- of adoptieouders. Onze overheid bood, bij monde van premier Charles Michel (MR), in 2019 haar verontschuldigingen aan. “Er loopt bij het Algemeen Rijksarchief nog steeds een onderzoeksproject naar de rol van onze burgerlijke en religieuze overheden in de segregatie van de metissen”, zegt Candaele, die eraan meewerkt.

Een paar jaar geleden werd in Europa ook een massagraf teruggevonden. Dat gebeurde in Tuam, in het westen van Ierland. Daar werden de stoffelijke resten van 800 kinderen ontdekt bij een vroeger tehuis voor ongehuwde moeders – destijds een schande in het streng katholieke land. De vrouwen moesten er na hun bevalling hun kinderen onder dwang afstaan. “Dit verhaal heeft misschien niets met kolonisatie te maken, het illustreert wel hoe wijdverspreid de praktijk was om ongewenste kinderen te isoleren en te controleren. De overheden besteden die verantwoordelijkheid meestal uit aan religieuze organisaties. Die hadden veel vrijheid in hoe ze zulke zaken aanpakten, waardoor veel praktijken aan het blikveld ontsnapten”, aldus Candaele.

De Canadese premier Justin Trudeau. Beeld REUTERS
De Canadese premier Justin Trudeau.Beeld REUTERS

In Canada blijft Trudeau hopen dat paus Franciscus met excuses komt voor de misstanden in de internaten. “Het is tijd dat de katholieke kerk haar verantwoordelijkheid erkent”, vindt hij. Vooralsnog is dat nog niet gebeurd. Intussen kan Trudeau maar beter ander werk verzetten, zegt Den Toonden. “Hij heeft bij zijn aantreden beloofd de situatie van de inheemse bevolking te verbeteren. Een groot deel van die gemeenschap leeft nog altijd in de marge. Ze worstelen met armoede, hebben een veel lagere levensverwachting, kampen vaak met verslavingen. Dus los van het geld dat nu naar het onderzoek van de massagraven gaat, moeten er nog veel andere inspanningen volgen. Daar gaan ze zeker nog decennia mee bezig zijn.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234