Dinsdag 09/08/2022

Integer

Mensje van Keulen

Alle dagen laat.

Dagboek 1976

Atlas, Amsterdam, 205 p., 19,90 euro.

Mensje van Keulen (°1946) staat bekend als een gepatenteerde tobber, eeuwig ontevreden over haar eigen nochtans niet minne productie én steeds beducht voor de keerzijde van elk toefje geluk. In haar oeuvre wordt stevig geworsteld met de benepenheid van het burgerlijke bestaan. Hartstochtelijk hengelen haar personages naar vluchtroutes, maar dat blijkt geen koud kunstje. Van Keulens huis-, tuin- en keukenrealisme, zo manifest in Bleekers zomer en Allemaal tranen (1972), raakte menige gevoelige snaar. In de jaren zeventig en tachtig werd ze een van Nederlands meest gelezen schrijfsters. Vanaf haar roman Engelbert (1987) keerde het tij en regende het barre kritieken.

Ter gelegenheid van haar zestigste verjaardag geeft Van Keulen nu haar opgepoetste dagboek uit 1976 vrij. Voor Alle dagen laat haalde ze de borstel door haar aantekeningen om ze vervolgens te verluchtigen met foto's, romanembryo's, pittige cartoons en de pornografische uitsmijter 'Trucjes'. Het patchwork biedt een frappante inkijk op een turbulent jaar van een nog timide, jonge schrijfster, die zich in de Amsterdamse grachtengordel twijfelend door de dagen wurmt. Van Keulen heeft de grootste moeite om aan haar schrijftafel te blijven, afgeleid als ze is door huwelijksproblemen met echtgenoot Lon (die geen kind wil van haar), halve verliefdheden, uitputtend kroegbezoek met literaire vrienden, haar aandoenlijke poezenkolonie en de redactievergaderingen van het tijdschrift Maatstaf. Wie gevlast is op literaire roddels komt mondjesmaat aan zijn trekken. Toch blijft van Keulen integer en zonder één greintje kapsones. Evenmin schaamt ze zich voor haar overgevoeligheid. Zeker wanneer de kwestie van het gewilde kind ter sprake komt, is de leegte scherp navoelbaar: "Nestdrift is burgerlijk, nestdrift is voor anderen bedoeld. Ik roep dat wel mee en meen het ook als ik zie hoe wanstaltig gezinnen kunnen zijn. Maar ik verlang vaak naar een kind en stuit elke keer op Lons onverbiddelijkheid, die ik egoïstischer en bespottelijker vind dan mijn eigen verlangen en die me razend maakt." Maar hoe droefgeestig van Keulen weleens door Amsterdam laveert, ze valt steeds op haar pootjes. Nuchter én met een alziend oog voor het vlijmend komische. Daarin ligt de overtuigende kracht van dit allesbehalve kneuterige dagboek, dat gulzig naar meer smaakt.

Frivool

Margriet

De Moor

De kegelwerper

Contact, Amsterdam, 143 p., 16,90 euro.

"De accenten in een mensenleven worden vaak zo raar geplaatst dat er geen touw aan vast valt te knopen. Dat komt omdat een mensenleven geen muziekstuk is", staat er ergens aan het eind van De kegelwerper. Het kan als motto dienen voor deze onderhoudende, bochtenrijke nieuwe roman van successchrijfster en AKO-prijswinnares 1992 Margriet De Moor (°1941).

Net als Kees 't Hart in De revue (2002) is De kegelwerper gesitueerd in de wereld van de variété. Nadat De Moor ons in vorige romans trakteerde op castraatzangers, zigeunerkoningen of autistische kinderen, belanden we nu in het bedrijvige, maar ook ietwat louche wereldje van illusionisten, acrobaten en jongleurs. Plaats van handeling is het Amsterdam van de jaren vijftig, meer bepaald het door de goeiige Minna Bolyn gedirigeerde pension Rembrandt, waar alle kunstenmakers aanspoelen, "allemaal mensen die wisten dat ze vanavond iets moesten verrichten, iets snels, zwaars, hoogs, omgekeerds of gewoon op zijn kop gezets, maar in ieder geval iets dat maar beter niet kon mislukken". Goochelaar Charles Pluut is een van hen. Hij is een geboren manipulator die gebukt gaat onder zijn tanende succes. Hij raakt geprikkeld door de onverstoor-bare kegelwerper Mr. Peter ('Pieter') Newton, die een onderhuidse aversie voor hem lijkt te koesteren. Inzet van hun concurrentie wordt de naïeve Poolse 'Mis Daisy', op wie Pieter een oogje heeft. Eerst zal de gewiekste Pluut haar in zijn sponde lokken, om ze daarna aan Newton 'af te staan'. Spoedig is zich in het pension "iets kwaads aan het ophopen dat iedereen voelde, maar waar geen van de kostgangers de hand op kon leggen".

De kegelwerper is voornamelijk een frivole stijloefening van een kundige schrijfster. Het boek staat bol van de snedige dialogen, groteske ritmewisselingen en mooie, soms archaïsche volzinnen, die je als vuurpijlen rond de oren fluiten.

Doelloos

Nelleke Noordervliet

Veeg teken

Augustus, Amsterdam, 222 p., 17,90 euro.

Het tempo waarmee Nelleke Noordervliet (°1945) de laatste tijd boeken de wereld instuurt, valt bijna niet te behappen.

Veeg teken, een nieuwe bundel van drie eerder verschenen kortverhalen, blijkt een ontgoochelende pas op de plaats. Telkens gaat het over ietwat uitgerangeerde figuren die in de knoop zitten met hun eigen overbodigheid. In het openingsverhaal 'Miss Blanche' raakt de 67-jarige Herman Wedigh, weduwnaar en sigarenboer met weinig klandizie, verslingerd aan een Turkse vrouw tegen wie hij zomaar opbotst. Hij koestert "puur esthetische gevoelens" voor deze 'Halina' en trekt haar gangen na. Wedigh ontdekt dat de dame met de "amandelvormige hertenogen" geen doetje is. Het kan hem niet deren: de fantasieën rond Halina geven hem opnieuw levenszin. Toch daagt bij Wedigh het besef dat hij zich beter onder leeftijdgenoten kan ophouden. Het tweede verhaal, over een dochter die de as van haar overleden moeder ergens in Frankrijk moet deponeren, gaat helemaal de mist in. Het bulkt van de irrelevante wendingen. In 'De verlossing' ten slotte volgen we de 60-jarige Christien, die net door haar man is verlaten en "in totale doelloosheid" haar dagen in Spanje doorbrengt. In Sevilla ontmoet ze een Nederlandse priester die zijn ambt vaarwel wil zeggen, terwijl zij "juist van plan was omderwille van een schuilplaats voor mijn ontheemde hart weer aan te schuiven in de kerk". "Geef toe, dat is toch de ironie ten top", constateert de dame. Wellicht. Maar op dat moment verlang je naar niet meer of minder dan een plens wijwater in je gezicht. Kwestie van niet in te dommelen. Want deze stroeve verhalen met gratis pseudo-filosofisch sausje laten je - zelfs tijdens een hittegolf - siberisch koud.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234