Dinsdag 04/10/2022

AchtergrondGezondheid

Is een gratis fles wijn in de supermarkt nog van deze tijd? Voor wie tegen verslaving vecht, is het een ‘klassieke trigger’

Alle winkelketens voeren acties rond drank, elk met de eigen promotietechnieken. 'Is dat nog wel van deze tijd?', vraagt VAD-directeur Katleen Peleman.
 Beeld Eric de Mildt
Alle winkelketens voeren acties rond drank, elk met de eigen promotietechnieken. 'Is dat nog wel van deze tijd?', vraagt VAD-directeur Katleen Peleman.Beeld Eric de Mildt

Een gratis fles wijn of blikjes bier bij een volle winkelkar? Het Vlaams expertisecentrum VAD vraagt een verbod op dat soort aanbiedingen. Voor wie afkickt is een gratis fles wijn de snelste route naar herval.

Bruno Struys

“U krijgt deze fles omdat u voor meer dan 70 euro heeft gekocht, mijnheer.” De Colruyt-kassierster overhandigt de fles rode wijn samen met de rekening. ’s Avonds gaat de Côtes du Rhône Villages uit 2020 meteen open.

Wat is er leuker dan een onverwacht geschenk? Meerdere onverwachte geschenken. Enkele weken ervoor gaf Colruyt nog een blikje Carlsberg en een flesje Kwak mee aan alle Collect & Go-klanten. “De vorige klant moest ze niet hebben, dus u krijgt ook zijn biertjes.”

Wijn na bier is plezier, maar stemt ook tot nadenken. Bij beide winkelbezoeken zat geen alcohol in de winkelkar, tot plots de promoties opdoken. De kat bij de melk, of in dit geval rode wijn met 14 procent alcohol.

In zorginstelling Sint-Jozef in Pittem kennen ze de mogelijke gevolgen. Een patiënt die ontwent kwam vorige week ook bij Colruyt.

“Uiteraard bereiden we mensen voor op het doen van boodschappen en leren we hen de routes door de winkel om alcohol te vermijden, maar het onverwachte maakt het lastig”, zegt Eva Debusscher, beleidspsychiater verslavingszorg in Pittem. “Dan komt alles in een stroomversnelling en in een bewustzijnsvernauwing. Zo’n prikkel van een fles wijn brengt je in een tunnel van drinken of niet drinken.”

Op de parking heeft de vrouw in kwestie de fles in haar autokoffer gelegd, is naar Pittem gereden en heeft er geen woord over gerept. ’s Avonds vroeg ze de nachtverpleging om nog even iets uit de auto te halen. Dat kon niet, alle deuren waren al dicht.

“’s Anderendaags heeft ze alles verteld en zijn we samen die fles gaan leeggieten”, vertelt Debusscher. “Het heeft heel weinig gescheeld of deze vrouw was hervallen.”

Klassieke trigger

Alle winkelketens voeren acties rond drank, elk met de eigen promotietechnieken. Bij Delhaize zijn er regelmatig ‘1 plus 1 gratis’-acties, of krijgen klanten tijdelijk meer pluspunten bij aankoop van een specifieke drank.

Voor de Colruyt Group is de fles wijn een van de vele acties, zoals de winkel eerder ook een draagtas weggaf.

“Klanten die, om welke reden dan ook, geen alcohol wensen, konden een fles alcoholvrije Vintense-wijn krijgen of saus van Halwa”, zegt persverantwoordelijke Eva Biltereyst. “We verwachten van onze winkelmedewerkers dat ze hierover in contact gaan met onze klanten.”

In ons geval was er aan de kassa geen sprake van alternatieven. Colruyt wil om concurrentiële redenen ook niet meedelen hoeveel wijnflessen of alternatieven er vorige week zijn uitgedeeld.

“Voor iemand die er zwaar mee kampt, is het een gevoel van schaamte dat je moet overwinnen om op zo’n moment neen te zeggen”, zegt comedian Kevin Rombaux (40), die recent afkickte. “Zoiets is heel tricky.”

Zijn grootste ergernis zijn de proevertjes in winkels. “Die geur is enorm verleidelijk.”

Verslavingsdeskundigen hebben het over de 'aandachtsbias’. Mensen die net hebben gekozen voor een nuchter leven hebben alle aanbiedingen rond alcohol meteen gezien. “Het dan ook nog eens onverwacht aangeboden krijgen, is een klassieke trigger”, zegt Hendrik Peuskens, psychiater in het verslavingsteam van zorggroep Alexianen in Tienen.

Het Vlaams expertisecentrum VAD wil een verbod op gratis alcohol, ofwel door strengere wetgeving ofwel door sectorafspraken. In Nederland laat de reclamecode niet toe dat winkels alcohol weggeven. In België is er wel een ethisch convenant van de producenten dat hen verbiedt om gratis drank op de openbare weg aan te bieden, maar er zijn geen afspraken rond promoacties in winkels. Anders dan met bijvoorbeeld sigaretten lijkt gratis alcohol voor supermarkten een aanvaardbaar cadeau.

“Is dat nog wel van deze tijd?”, vraagt VAD-directeur Katleen Peleman. “Alcohol is geen gewone koopwaar. Je zet mensen niet aan om meer in te slaan. Iemand die hervalt, dat betekent niet enkel voor die persoon zelf, maar ook voor zijn omgeving een zware slag die maanden of jaren kan nazinderen.”

Sterke lobby

De Hoge Gezondheidsraad bracht in 2018 een advies uit met onder de hoofdaanbevelingen “een verbod om alcoholische dranken gratis of aan fel verminderde prijs aan te bieden”. Al meer dan vijftien jaar probeert ons land om een Nationaal Alcohol Actieplan op te stellen, wat de Wereldgezondheidsorganisatie WHO aan haar leden vraagt, maar geen enkele regering is er al in geslaagd.

“Je scoort er niet mee om alcohol aan banden te leggen en het is een sterke lobby”, zegt Debusscher.

Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) werkt aan zo’n interfederaal actieplan, maar het is niet duidelijk of een verbod op gratis alcohol daar deel van uitmaakt. “We willen meer efficiënte actie ten aanzien van schadelijke consumptie van alcohol, maar we gaan niet vooruitlopen op de conclusies van het overleg”, zegt zijn woordvoerder.

Ligt het probleem enkel bij schadelijke consumptie? De laatste jaren zijn er heel wat nieuwe inzichten gerezen over de gezondheids- en mortaliteitsrisico’s. Los van de verslavende werking bestaat er een oorzakelijk verband tussen alcohol en een zestigtal ziekten en aandoeningen.

“De industrie zegt dat overmatig gebruik een probleem is, ‘drink met mate’ klinkt het, terwijl de wetenschap zegt dat alcohol al vanaf het eerste glas schadelijk is”, zegt Peuskens. “Mensen die niet drinken krijgen minder kanker dan mensen met beperkt alcoholgebruik. Alcohol is giftig en hoe meer je gebruikt, hoe schadelijker.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234