Donderdag 07/07/2022

Is een nexit next? Of een bexit?

Joris Luyendijk is een Nederlandse schrijver en journalist. Zijn laatste boek is Dit kan niet waar zijn, over de cultuur in de financiële wereld. Hij woont sinds vijf jaar in Londen.

Is een nexit next? Of een bexit, als een Belgische uittreding zo heet? Duidelijk is dat brexit de Nederlandse en Belgische regeringen voor een echt dilemma plaatst. Beide landen hebben een fragiele economie en enorme handelsbelangen en investeringen in het Verenigd Koninkrijk. Beide landen zullen deze belangen willen verdedigen door de Britten een deal te geven die alles zo veel mogelijk bij het oude houdt. Maar hoe beter het de Britten na een brexit straks vergaat, hoe meer kiezers in Nederland of België zullen denken: 'Laten wij dat ook proberen.'

Voor Nederland speelt dit nog meer dan voor België. Na Ierland heeft geen land in de eurozone zulke nauwe banden met het VK. Beiden zijn maritiem, voor vrijhandel en pro-Amerikaans. Nederland volgde anders dan België de Britten bij hun desastreuze oorlogen in Irak en Afghanistan. Royal Dutch Shell, Unilever en Elsevier zijn succesvolle Anglo-Nederlandse multinationals. Noem eens een Anglo-Duitse multinational.

In Groot-Brittannië wordt nu alom geroepen dat Oostenrijk, Nederland of Denemarken de volgende zal zijn. België blijft doorgaans onbenoemd, wellicht omdat de meeste Britten ondanks hun vaak verbijsterende onwetendheid over de EU wel doorhebben dat Brussel in België ligt. Maar waarschijnlijk is zo'n nexit niet. Natuurlijk was Wilders er vrijdag als de kippen bij om het referendum op te eisen."Hoera voor de Britten. Nu is het onze beurt" meldde hij. Bij de verkiezingen zal hij zo'n referendum ook tot centraal punt verheffen.

Maar kijk goed naar de verschillen tussen Groot-Brittannië en Nederland, en je ziet dat zelfs wanneer een brexit relatief pijnvrij zou verlopen, beide landen wezenlijk verschillende belangen hebben. Nederland zit net als Oostenrijk en België in de eurozone. Als een vertrek uit de EU "een operatie zonder verdoving" is, dan is uit de euro stappen een amputatie zonder verdoving. Rotterdam is Europa's grootste haven en Schiphol een belangrijk vliegveld. Nederland hoort bij de vijf grootste exporteurs ter wereld, met Duitsland als grootste handelspartner.

Lost empire complex

'Leave' scoorde met fantasiën over "making Great-Britain great again". Het land zou zonder de EU weer een wereldmacht worden, zeiden brexiteers, en velen slikten het gulzig door. Kleine Europese landen als Nederland hebben een iets realistischer zelfbeeld en geen 'lost empire complex'. Geen Nederlandse politicus gaat roepen dat andere landen in de rij zullen staan om met ons aparte handelsverdragen af te sluiten.

Europeanen op het vasteland snappen dat je met een tank vanuit Moskou of Berlijn zo naar Amsterdam of Brussel rijdt, en hoe kwetsbaar dit maakt. De Tweede Wereldoorlog is dan ook geen bron van trots, maar een trauma, en nationalisme blijft verdacht. De 'case' voor de EU begint bij de erkenning dat individuele Europese landen machteloos en zelfs irrelevant zijn geworden. Voor de meeste Europeanen op het vasteland is dit een constatering. In het Verenigd Koninkrijk een nationaal taboe. Een positieve case voor Europa maakt bijna niemand en dus kwam remain niet verder dan: 'Laten we blijven, want een brexit maakt alles alleen maar erger.'

Wat natuurlijk niet wil zeggen dat de euroscepsis overal in Europa niet groeit. Maar buiten de echte EU-haters is het scepsis in de ware zin van het woord: meer en meer Europeanen weten niet meer zeker of het Europese project haalbaar en wenselijk is. Vergelijk dat met Britse 'euroscepsis': de zekerheid dat de EU verschrikkelijk is, een voortzetting door Duitsland van de Tweede Wereldoorlog met andere middelen - nee, ik overdrijf niet.

Een nexitreferendum, mocht het er komen, zou zeker hoge ogen gooien, want met leugens en inhakken op 'de elite' kom je altijd een eind. Het grote verschil is dat Europese landen geen tabloids hebben die al decennia lang de bevolking bewerken met leugens over de EU, en voorpagina's over 'EU-verkrachters' en een 'gebroken, stervend Europa'. Waarschuwingen van experts over de catastrofale risico's van een brexit werden in deze kranten niet alleen terzijde geschoven, maar leidden tot karaktermoord op die experts. Ook de BBC is schaamteloos geïntimideerd.

Dit is misschien wel het belangrijkste verschil met het Verenigd Koninkrijk. Anders dan The Sun, The Daily Mail, The Daily Express, The Daily Telegraph en The Times zijn kranten in de meeste andere Europese landen niet in handen van cynische miljardairs met een eurofobe agenda. Europese journalisten en columnisten op het vasteland mogen zelf nadenken en dat opschrijven. Als er onzin over de EU wordt beweerd, mogen ze dat melden.

Europese journalisten kijken vaak met een minderwaardigheidscomplex naar Britse media. Voor The Financial Times en The Economist is dit terecht. Maar voorts zijn op het Europese vasteland de kansen op een rationeel debat over Europese samenwerking een stuk groter.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234