Donderdag 06/10/2022

Factcheck

Is het aantal zelfdodingen echt sterk gedaald?

null Beeld

"Aantal zelfdodingen sterk gedaald", lazen tal van krantenkoppen gisteren. Is dat een terechte vaststelling? En zo ja, mag er dan een pluim op de hoed van onze welzijnsminister?

Femke Van Garderen en Sara Vandekerckhove

"Vlaanderen lijkt erin te slagen het aantal zelfdodingen tussen 2000 en 2020 te verminderen met 20 procent." Dat bericht werd via nieuwsagentschap Belga verspreid en overgenomen door de Vlaamse media. De grote interesse is niet verrassend. Onze regio staat al jaren bekend als een van de trieste koplopers wat zelfdoding betreft. Het Vlaams suïcidecijfer ligt 1,5 keer hoger dan het Europese gemiddelde.

Belga verwijst naar de verzamelde suïcidecijfers voor de periode 2000-2014. "Uit een tussentijdse evaluatie van het Vlaams Actieplan Suïcidepreventie blijkt alvast dat de doelstelling van -20 procent al voor de meeste leeftijdsgroepen gehaald werd. Alleen in de groep van 45-59-jarigen wordt dat doel voorlopig niet gehaald", zo staat er te lezen. Voor 2015 of 2016 zijn er nog geen cijfers.

Geen trend

Klopt het rooskleurig beeld dat door Belga geschetst wordt? Zullen we de gezondheidsdoelstelling die de Vlaamse regering zich stelt, daadwerkelijk halen?

Op onze vraag wierp professor Statistiek Jan Beirlant (KU Leuven) een blik op het jongste rapport van het Vlaamse Expertisecentrum Suïcidepreventie (VLESP). “Puur op basis van de cijfers kun je niet zeggen dat er een trend is. Enkel bij de mannen is er een plotse knik in 2006, daarna blijft het opnieuw grotendeels gelijk. Van 30 suïcides per 100.000 inwoners ging het naar 25. Bij de vrouwen is die evolutie er niet. Daar blijft het grotendeels rond de 10 per 100.000 schommelen.”

Beirlant vindt het vreemd dat de suïcidecijfers gekoppeld worden aan een doelstelling van -20 procent. “Zeker omdat de aantallen zo schommelen." Ter illustratie: bij de vrouwen in de leeftijdscategorie 16-29 jaar is volgens het rapport het aantal suïcides tussen 2000 en 2014 met 25 procent gedaald. Je zou er dus van uitgaan dat in die periode het aantal zelfdodingen gestaag naar beneden is gegaan. Maar dat is niet zo: in 2003 en in 2011 waren er hoge pieken.

Professor Gwendolyn Portzky van het VLESP benadrukt dat de tussentijdse bevindingen met de nodige voorzichtigheid geïnterpreteerd moeten worden. "Elk jaar is het afwachten wat de suïcidecijfers doen", zegt ze. Het zou volgens haar best kunnen dat ze in 2015 weer de hoogte inschieten. "Het valt niet te voorspellen. Eerlijk gezegd houden we ons hart wel een beetje vast."

Portzky wijst erop dat de berichtgeving over de zelfdoding van sp.a-politicus Steve Stevaert in 2015 voor een hoger aantal zelfmoordpogingen zorgde. In datzelfde jaar was er ook veel media-aandacht voor de zelfmoord van een minderjarig, gepest Vlaams jongetje, en deed de Duitse piloot Andreas Lubitz een toestel van German Wings met 150 passagiers crashen. "We moeten echt voorzichtig zijn om twee jaren met elkaar te vergelijken."

Complex probleem

Vraag is: waarom dan een daling van 20 procent tussen 2000 en 2020 vooropstellen? Portzky: "Zo'n absoluut cijfer zegt inderdaad weinig. Maar er moesten nu eenmaal getallen op de gezondheidsdoelstellingen worden gekleefd. Voor het VLESP is die 20 procent an sich niet zo belangrijk. Als we dat doel in 2020 halen, dan zullen we nog niet tevreden zijn."

Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) liet aan Belga weten dat de cijfers aantonen dat "de laagdrempelige acties, zoals www.zelfmoord1813.be, Think Life en de app BackUp, aanslaan". In een reactie aan De Morgen klonk het een pak voorzichtiger: “We mogen niet te snel beweren dat er een dalende trend is”, zegt woordvoerder Nico Krols. “Als de cijfers in 2015 opnieuw stijgen, dan hebben we vandaag iets verteld wat niet waar is.”

Maken de acties van Vandeurzen een verschil? "Aantonen dat er een causaal verband is tussen het Vlaams Actieplan Suïcidepreventie en de suïcidecijfers kan niet", geeft Portzky toe. "Suïcide is een complex probleem en het actieplan is maar een van de vele factoren die daar een invloed op hebben."

Conclusie: is het aantal zelfdodingen nu echt sterk gedaald? Nee. Na een knik in 2006 bleef het aantal suïcides bij mannen grotendeels gelijk. Bij vrouwen bleef het al die tijd haast onveranderd. Bovendien schommelen de cijfers te sterk per jaar om grote conclusies te kunnen trekken.

Wie vragen heeft over zelfdoding, kan telefonisch terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op de website www.zelfmoord1813.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234