Donderdag 07/07/2022

ReportageItalië

Italië financiert woningisolatie gul, maar na warmte lekt nu subsidie weg

Eigenaar Alessandro Giampietro (l.) en architect Antonio Zanca bespreken de groene renovaties. De rekening is voor een groot deel voor de overheid dankzij het bonusbeleid.  Beeld Max Intrisano
Eigenaar Alessandro Giampietro (l.) en architect Antonio Zanca bespreken de groene renovaties. De rekening is voor een groot deel voor de overheid dankzij het bonusbeleid.Beeld Max Intrisano

De Italiaanse overheid subsidieert huiseigenaren voor miljarden om te isoleren en elektrische verwarmingsketels te installeren. Architecten draaien overuren, maar zijn ook kritisch op de ‘superbonus’, die de markt verstoort en uiterst gevoelig is voor fraude.

Rosa van Gool

Vierhonderdduizend euro. Zoveel kost de renovatie van de 16de-eeuwse boerderij van tufsteen op een heuvel vijftig kilometer ten noorden van Rome. Het vakantiehuis met achttien bedden krijgt onder meer vier elektrische verwarmingsketels, 48 zonnepanelen, nieuwe raamkozijnen en dakisolatie.

Architect Antonio Zanca (49) beklimt de steiger naar het dak, om eigenaar Alessandro Giampietro (30) de nieuwe isolatielaag te laten zien. Giampietro, zelf werkzaam bij de groene tak van Italiës grootste energiebedrijf Enel, erfde het huis tussen de glooiende boomgaarden samen met zijn zus van hun grootouders.

“Dit isolatiemateriaal is bijna niet meer te vinden”, zegt Zanca op het dak aangekomen, terwijl hij een gele laag onder de historische verweerde dakpannen aanwijst. Hij zag de prijzen van bouwmaterialen sinds de invoering van de ‘superbonus 110’ de lucht in schieten. “Zelfs steigers zijn absurd duur.”

Ruimte voor fraude

Dankzij het beleid komt de rekening van groene renovaties, die wel minstens twee energielabels winst moeten opleveren, voor een groot deel bij de overheid te liggen. De vorige Italiaanse regering introduceerde de regeling na de eerste lockdown, om de stilgevallen bouwsector weer op gang te brengen.

Sindsdien heeft de overheid er volgens cijfers van dagblad Corriere della Sera 16,2 miljard euro aan uitgegeven. De regering-Draghi besloot het beleid ook in 2022 voort te zetten en herfinanciert de bouwbonus mede met zo’n 14 miljard euro uit het Europese coronasteunfonds.

De bonus geeft huiseigenaren de kans om 110 procent van de verbouwkosten van hun belasting af te trekken. Maar een andere route is vaak nog voordeliger. In plaats van aftrek kunnen eigenaren het belastingvoordeel ook overdragen aan bouwbedrijven, die in ruil daarvoor grote kortingen (tot 100 procent) op hun werk geven. De bedrijven kunnen het belastingkrediet dan zelf aftrekken, of op hun beurt doorverkopen aan banken.

Bouwvakkers installeren energiezuinige ramen in een 16de-eeuwse villa in Italië.  Beeld Max Intrisano
Bouwvakkers installeren energiezuinige ramen in een 16de-eeuwse villa in Italië.Beeld Max Intrisano

De regeling biedt veel ruimte voor fraude, ziet de Italiaanse fiscale politie Guardia di Finanza keer op keer. Het is relatief makkelijk om te hoge facturen uit te schrijven en extra belastingkrediet te krijgen, al komen daar nu na veel schandalen strengere controles op.

Zo legden de belastingautoriteiten vorige week nog beslag op 110 miljoen euro verdacht krediet in Napels. De directeur van de Italiaanse belastingdienst verklaarde tot november voor 950 miljoen aan fraude rondom de superbonus en soortgelijke bouwsubsidies te hebben ontdekt. Volgens critici maakt de mogelijkheid om krediet door te verkopen de superbonus bovendien een geliefd instrument voor witwassers.

Verlammende bureaucratie

Maar naast misbruik en hoge prijzen op de materialenmarkt ziet architect Zanca dat het beleid in praktijk nog een ongewenst effect heeft: “Omdat het werk bijna gratis is en de staat betaalt, laten mensen nu ook dingen doen die ze anders nooit hadden gedaan. Kozijnen van twee jaar oud vervangen bijvoorbeeld; geldverspilling en niet duurzaam.”

Zanca krijgt steeds meer verzoeken van ‘superbonusklanten’, maar wijst er om die reden ook veel af. Bovendien maakt de bureaucratische rompslomp het werk voor hem onaantrekkelijk: dit project kostte hem ruim een jaar aan voorbereiding, veel langer dan de verbouwing zelf. Die begon in september en moet voor het zomerseizoen af zijn.

En dan is het nog relatief simpel, met één eigenaar. In appartementsgebouwen moet de vereniging van eigenaren over elke beslissing vergaderen en verzandt de bonusregeling vaak in een impasse. Voor Zanca is het reden om geen appartementen te renoveren met de bonus en er zelfs in zijn eigen huis in Rome niet eens aan te beginnen.

De regering voerde vorig jaar een belangrijke hervorming door om de bouwbonussen te versimpelen, maar in december werd er ook een anti-fraudedecreet ingevoerd, dat juist weer extra controlestappen met zich meebrengt. Zoals op meer terreinen in Italië lijkt de keuze ook hier te gaan tussen verlammende bureaucratie, of een wetteloze jungle waarin je grootschalig misbruik moet accepteren.

Energielabels

Zo enthousiast als vicevoorzitter Frans Timmermans van de Europese Commissie zich in december nog uitliet over de Italiaanse bouwbonus, die eraan bij moet dragen dat de EU in 2030 geen huizen meer heeft met energielabel G, zijn Antonio Zanca en veel van zijn collega’s dus niet.

Begrijp hem niet verkeerd: Italië loopt achter op het gebied van groene energie en had dus behoefte aan een inhaalslag, vindt ook Zanca, terwijl hij vol enthousiasme de vier elektrische verwarmingsketels laat zien en het veldje aanwijst waar binnenkort zonnepanelen komen te liggen.

‘Het idee van de superbonus is sympathiek, maar de staat betaalt te veel’, vindt de architect, die bij andere regelingen met lager belastingvoordeel minder problemen ziet. Hij is niet de enige die er zo over denkt, want de superbonus wordt de komende jaren stapsgewijs afgebouwd.

Ook geeft de fixatie op energielabels niet altijd de juiste prikkel. Neem deze oude boerderij, waarvan de muren vanwege welstandseisen niet mogen worden geïsoleerd. Eigenlijk heeft isolatie van het dak voor de energie-efficiënte weinig zin, zegt de architect terloops, omdat zo alleen de onbewoonde opslagzolder minder warmte verliest. ‘We doen het zodat het huis volgens de software een extra energieklasse stijgt.’

Ook het dak van de Villa I Noccioli wordt geïsoleerd. Beeld Max Intrisano
Ook het dak van de Villa I Noccioli wordt geïsoleerd.Beeld Max Intrisano
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234